İşçinin Savunmasının Alınması

Savunma Hangi Fesihlerde Zorunludur?

İş Kanunu m.19/2 uyarınca hakkındaki iddialara karşı savunması alınmadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Geç gelme, performans düşüklüğü, talimata uymama veya iş arkadaşlarıyla uyumsuzluk bu tür nedenlere örnektir.

Bu zorunluluk, iş güvencesi kapsamındaki işçiler bakımından özellikle önem taşır. m.18 uyarınca otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin sözleşmesi ancak geçerli bir sebeple feshedilebilir; savunma alınmaması bu geçerliliği doğrudan etkiler.

İşletme, işyeri veya işin gereklerinden kaynaklanan fesihlerde, örneğin ekonomik daralma nedeniyle yapılan fesihlerde, işçinin davranışı söz konusu olmadığından savunma alma zorunluluğu yoktur. Yine işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri hakkında m.19 uygulanmaz (m.18 son fıkra).

Haklı Nedenle Fesihte Savunma Gerekir mi?

m.19/2’nin son cümlesi, işverenin m.25/II şartlarına uygun fesih hakkını saklı tutar. Yani işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışları nedeniyle yapılan haklı ve bildirimsiz fesihte kanun savunma almayı zorunlu tutmaz.

Örneğin hırsızlık, işverene sataşma, işyerine sarhoş gelme, izinsiz ardı ardına iki iş günü devamsızlık veya hatırlatılan görevi yapmamakta ısrar gibi hâller m.25/II kapsamındadır. Ancak işveren bu olayları ispat etmekle yükümlüdür ve savunma, olayın tespiti açısından yine de önemli bir delil işlevi görür.

Uygulamada sık görülen risk şudur: İşveren feshi haklı neden olarak nitelendirip savunma almaz, mahkeme ise olayı haklı neden için yeterli bulmaz. Bu durumda fesih ancak geçerli nedenle değerlendirilebilir ve savunma alınmadığı için geçersiz sayılabilir.

Savunma Nasıl İstenir ve Ne Kadar Süre Verilir?

m.19/2 savunmanın şeklini ve süresini ayrıca düzenlemez; ancak savunmanın “hakkındaki iddialara karşı” alınması gerekir. Bu nedenle savunma istem yazısında isnat edilen olay, tarihi ve yeri açık ve somut olarak belirtilmeli, işçinin neye cevap vereceği anlaşılır olmalıdır.

Kanunda belirli bir süre öngörülmediğinden işçiye savunmasını hazırlayabileceği makul bir süre verilmelidir. Yargıtay uygulamasında, süresi belirtilen ve işçiye tebliğ edilen savunma istemine rağmen savunma verilmemesi hâlinde savunma hakkının kullanılmadığı kabul edilmektedir.

Toplu iş sözleşmesi veya işyeri disiplin yönetmeliği savunma için daha ayrıntılı bir usul, örneğin disiplin kurulu öngörüyorsa işveren bu usule de uymak zorundadır. Aksi hâlde fesih usul yönünden sakatlanabilir.

Savunma ve Fesih İçin Süreler Nelerdir?

m.26 uyarınca ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâllere dayanan haklı fesih yetkisi, işverenin olayı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl geçtikten sonra kullanılamaz. İşçinin olayda maddi çıkar sağladığı hâllerde bir yıllık süre uygulanmaz.

Savunma süreci bu altı iş günlük süreyi tüketebileceğinden işveren savunma istemini gecikmeden yapmalıdır. Uygulamada, olayın araştırılması için gereken süre ve yetkili kurulun öğrenme tarihi gibi hususlar sürenin başlangıcı tartışmalarında belirleyici olmaktadır.

Geçerli nedenle fesihte kanunda altı iş günlük bir süre yoktur; ancak olaydan çok uzun süre sonra yapılan fesih, işverenin olayı affettiği şeklinde yorumlanabilir.

Savunma Alınmadan Yapılan Feshin Sonucu Nedir?

m.20 uyarınca iş sözleşmesi feshedilen işçi, gösterilen sebebin geçerli olmadığı iddiasıyla fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır; anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir.

Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse m.21 uyarınca işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır; başlatmazsa işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat öder. Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları ödenir.

İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır; başvurmazsa fesih geçerli sayılır (m.21).

İşçi ve İşveren İçin Pratik Notlar

İşveren için: Savunma istem yazısına olayı, tarihini ve dayanılan belgeleri yazın; savunma için makul bir süre verin ve tebliği imzalı tutanak veya noter aracılığıyla belgeleyin. Fesih bildiriminde fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtin (m.19/1).

İşçi için: Savunma istemini imzalamak, isnadı kabul ettiğiniz anlamına gelmez; yalnızca tebliğ aldığınızı gösterir. Savunmanızı yazılı verin ve bir örneğini saklayın; olayları kendi anlatımınızla ve varsa tanıklarınızla birlikte açıklayın.

Her iki taraf için: Fesihten sonra işe iade için bir aylık arabuluculuk süresi hak düşürücü niteliktedir. Süre kaçırılırsa işe iade talebi ileri sürülemez; yalnızca kıdem ve ihbar gibi alacaklar kalır.

Sıkça Sorulan Sorular

İşveren savunma almadan beni işten çıkarabilir mi?

Davranış veya verimle ilgili nedenlerle yapılan belirsiz süreli sözleşme feshinde savunma zorunludur; haklı nedenle fesihte bu zorunluluk yoktur (İş K. m.19).

Savunma için kaç gün süre verilmelidir?

Kanunda belirli bir süre yoktur; işçiye savunmasını hazırlayabileceği makul bir süre verilmelidir.

Savunma yazısını imzalamazsam ne olur?

İmzadan kaçınma tutanakla belgelenebilir; savunma hakkının kullanılmadığı kabul edilebilir. İmza, isnadı kabul anlamına gelmez.

Ekonomik nedenle çıkarılırken savunma alınır mı?

Hayır, işletme gereklerinden kaynaklanan fesihlerde savunma zorunluluğu yoktur (İş K. m.19).

Haklı fesih için işverenin süresi ne kadar?

Olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilden itibaren bir yıldır (İş K. m.26).

Savunmam alınmadan çıkarıldım, ne yapmalıyım?

Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade için arabulucuya başvurmalısınız (İş K. m.20).

İşe iade davasında ispat yükü kimdedir?

Feshin geçerli sebebe dayandığını işveren ispat eder (İş K. m.20).

İşe iade kararından sonra ne kadar sürede işverene başvurmalıyım?

Kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde (İş K. m.21).

İşe başlatılmazsam ne kadar tazminat alırım?

En az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat ile en çok dört aylık boşta geçen süre ücreti (İş K. m.21).