İşçinin Ölümünde Kıdem Tazminatı ve Alacaklar

İşçinin Ölümünde Kıdem Tazminatı Doğar mı?

Evet. 1475 sayılı Kanun m.14, iş sözleşmesinin “işçinin ölümü sebebiyle son bulması” hâlini kıdem tazminatı doğuran sebepler arasında açıkça sayar. Ölümün nedeni sonucu değiştirmez; hastalık, trafik kazası veya iş kazası nedeniyle gerçekleşen ölümlerin hepsinde kıdem hakkı doğar. Emeklilik nedeniyle ayrılmada aranan “aylık bağlanması için Kuruma başvurduğunu belgeleme” şartı da ölüm hâlinde aranmaz.

Hesaplama genel kurallara göre yapılır: işe başlangıçtan ölüm tarihine kadar her tam yıl için 30 günlük ücret, artan süreler için orantılı tutar. Esas alınan ücret son ücrettir; buna düzenli ödenen yol, yemek, ikramiye gibi parayla ölçülebilen menfaatler de eklenir. Yıllık tutar kıdem tazminatı tavanını aşamaz.

Kıdem tazminatına hak kazanmak için ölen işçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir tam yıl çalışmış olması gerekir. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir; işyeri devredilmişse devreden ve devralan işverenin sorumluluğu da kanunda ayrıca düzenlenmiştir (1475 sayılı Kanun m.14/2).

Kıdem Tazminatı Hangi Mirasçılara ve Nasıl Ödenir?

Kanun açıkça “işçinin ölümü halinde ... doğan tazminat tutarı, kanuni mirasçılarına ödenir” der (1475 sayılı Kanun m.14). Mirasçılar mirası bir bütün olarak ve ölüm anında kendiliğinden kazanır; mirasbırakanın alacakları doğrudan onlara geçer (TMK m.599). Bu nedenle kıdem tazminatının yanında ödenmemiş ücret, fazla çalışma, hafta tatili ve bayram ücreti gibi işçilik alacakları da mirasçılar tarafından istenebilir.

İşverenin ödeme yapabilmesi için kimin mirasçı olduğunun belgelenmesi gerekir. Yasal mirasçılara, başvuruları üzerine sulh hukuk mahkemesi veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren belge verilir (TMK m.598). Belgenin nasıl alınacağı Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) yazısında anlatılmıştır; ödeme, bu belgede gösterilen paylar esas alınarak yapılır.

Kullanılmayan yıllık izin ücreti de bu kapsamdadır: sözleşme hangi nedenle sona ererse ersin, işçinin hak kazanıp kullanmadığı izin sürelerinin ücreti sona erme tarihindeki ücret üzerinden “kendisine veya hak sahiplerine” ödenir (4857 sayılı İş Kanunu m.59).

Eşe ve Çocuklara Yapılacak Ek Ödeme

Kıdem tazminatından ayrı olarak, işveren işçinin sağ kalan eşine ve ergin olmayan çocuklarına, bunlar yoksa işçinin bakmakla yükümlü olduğu kişilere ölüm gününden başlayarak bir aylık ücret tutarında ödeme yapmak zorundadır; hizmet ilişkisi beş yıldan uzun sürmüşse bu ödeme iki aylık ücret tutarına çıkar (TBK m.440).

Bu ödeme miras hukukuna göre paylaştırılan bir alacak değildir; kanun hak sahiplerini doğrudan belirlemiştir. İş Kanunu'nda işçinin ölümüne ilişkin ayrı bir ödeme düzenlenmediğinden, hizmet sözleşmelerinin genel hükmü olan TBK m.440 bu talebin dayanağını oluşturur ve kıdem tazminatıyla birlikte istenebilir.

Ölüm bir fesih değildir; sözleşme kendiliğinden sona erdiği için bildirim süresi ve buna bağlı ihbar tazminatı gündeme gelmez. Aynı şekilde işe iade veya kötüniyet tazminatı gibi feshe bağlı haklar da bu durumda doğmaz.

Ölüm İş Kazası Sonucunda Olduysa Hangi Haklar Doğar?

İşçinin ölümü iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanmışsa SGK, hak sahiplerine sigortalının aylık kazancının %70'i üzerinden, ölüm aylığı paylaşım esaslarına göre gelir bağlar (5510 sayılı Kanun m.20). Ölüm iş kazasına bağlı değilse, prim günü ve sigortalılık süresi şartlarına göre ölüm aylığı bağlanabilir; cenaze ödeneği de ayrıca talep edilebilir.

İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almaması nedeniyle gerçekleşen ölümlerde aile bireyleri, işverenden destekten yoksun kalma ve manevi tazminat da isteyebilir. Bu talepler kıdem tazminatından bağımsızdır; ayrıntılar İş Kazası ve Tazminat yazısında ele alınmıştır.

Usul farkı önemlidir: iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında dava şartı arabuluculuk aranmaz (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3). Buna karşılık kıdem tazminatı ve ücret gibi işçilik alacakları için dava öncesinde arabulucuya başvurmak gerekir.

Mirasçılar Alacakları Nasıl Talep Eder? Süreler

İlk adım mirasçılık belgesini almak, ardından işverenden çalışma süresini ve son ücreti gösteren bordro, hizmet dökümü ve ödeme kayıtlarını istemektir. İşveren ödeme yapmazsa, kıdem tazminatı ve ücret alacakları için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3/1); alacak iş sözleşmesinden doğduğu için mirasçılar bakımından da güvenli yol önce arabuluculuk bürosuna başvurmaktır.

Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar geçen sürede zamanaşımı durur (7036 sayılı Kanun m.3/10 ve m.3/17).

Kıdem tazminatı ve yıllık izin ücretinde zamanaşımı beş yıldır (4857 sayılı İş Kanunu Ek m.3); ücret alacaklarında da süre beş yıldır (4857 sayılı İş Kanunu m.32). Kıdem tazminatı zamanında ödenmezse gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz istenebilir (1475 sayılı Kanun m.14).

Sıkça Sorulan Sorular

İşçi ölünce kıdem tazminatı kime ödenir?

Kıdem tazminatı işçinin kanuni mirasçılarına ödenir (1475 s.K. m.14). Ödeme için mirasçılık belgesi gerekir ve tutar belgedeki paylar esas alınarak dağıtılır.

Ölen işçinin kıdem tazminatı için kaç yıl çalışmış olması gerekir?

Aynı işverende en az bir tam yıl çalışmış olması gerekir; bir yıldan artan süreler de orantılı olarak hesaba katılır (1475 s.K. m.14).

İşçinin ölümünde ihbar tazminatı ödenir mi?

Hayır; sözleşme işçinin ölümüyle kendiliğinden sona erdiği için fesih ve bildirim süresi söz konusu olmaz (TBK m.440).

Eşe ve çocuklara kıdem dışında ayrıca ödeme yapılır mı?

Evet; işveren eşe ve ergin olmayan çocuklara ölüm gününden itibaren bir aylık, hizmet beş yılı aşmışsa iki aylık ücret tutarında ödeme yapar (TBK m.440).

Kullanılmayan yıllık izin ücreti mirasçılara ödenir mi?

Evet; hak kazanılıp kullanılmayan izinlerin ücreti sona erme tarihindeki ücret üzerinden hak sahiplerine ödenir (4857 s.K. m.59).

Mirasçılar dava açmadan önce arabulucuya gitmeli mi?

Kıdem tazminatı ve ücret gibi işçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır (7036 s.K. m.3/1); iş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında ise aranmaz (7036 s.K. m.3/3).

Mirasçıların kıdem tazminatı talebi kaç yılda zamanaşımına uğrar?

Beş yılda zamanaşımına uğrar (4857 s.K. Ek m.3); arabuluculuk sürecinde zamanaşımı durur (7036 s.K. m.3/17).