İş kazası, 5510 sayılı Kanunun 13. maddesi uyarınca işveren tarafından o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhâl, Sosyal Güvenlik Kurumuna ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilir. 6331 sayılı Kanunun 14. maddesi de işverene iş kazalarını kazadan sonraki üç iş günü, kendisine bildirilen meslek hastalıklarını ise öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde Kuruma bildirme yükümlülüğü getirir.
5510 sayılı Kanunun 13. maddesi iş kazasını beş hâl üzerinden tanımlar: sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın sigortalının süt izni sırasında ve işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen olaylar.
Olayın iş kazası sayılabilmesi için sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getirmesi aranır. Zararın niteliği bakımından bedensel zarar ile ruhsal zarar birlikte sayılmıştır.
Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan sigortalılar bakımından ölçüt, yürütmekte olduğu iş nedeniyle olayın meydana gelmesidir. Bu kişiler için bildirim yükümlülüğü de kendilerine aittir.
Hizmet akdiyle çalışan sigortalılar bakımından iş kazası, işveren tarafından o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhâl bildirilir. Kolluğa bildirim için gün olarak süre öngörülmemiş, gecikmesiz bildirim aranmıştır.
Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirim ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle doğrudan ya da taahhütlü posta yoluyla yapılır. Aynı süre 6331 sayılı Kanunun 14. maddesinde de tekrarlanmıştır.
Üç iş günlük süre, iş kazasının işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmesi hâlinde kazanın öğrenildiği tarihten itibaren başlar. Bu kural, görev seyahati ve saha çalışmalarında önem taşır.
Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan sigortalı, iş kazasını bizzat kendisi bildirir. Bildirim, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç iş günü içinde yapılır.
Sağlık hizmeti sunucuları, kendilerine intikal eden iş kazalarını en geç on gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir. Yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları da meslek hastalığı tanısı koydukları vakaları aynı süre içinde bildirir.
İşyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucuları, meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları Kurum tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder.
6331 sayılı Kanunun 14. maddesi işverene bildirim dışında kayıt yükümlülüğü de getirir. İşveren, bütün iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yaparak bunlarla ilgili raporları düzenler.
Ayrıca yaralanma veya ölüme neden olmadığı hâlde işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan veya bunları zarara uğratma potansiyeli bulunan olaylar da incelenerek raporlanır. Uygulamada bu olaylar ramak kala olay olarak adlandırılır.
Kayıt ve raporlar, sonraki bir uyuşmazlıkta işverenin önlem alma yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğinin değerlendirilmesinde kullanılır.
5510 sayılı Kanunun 21. maddesinin ikinci fıkrası, iş kazasının süresinde bildirilmemesi hâlinde bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneğinin Kurumca işverenden tahsil edileceğini öngörür.
Bildirim yükümlülüğünün ihlali ayrıca idari para cezası yaptırımına tabidir. Cezanın miktarı her yıl güncellendiğinden, güncel tutar için ilgili yılın düzenlemesine bakılmalıdır.
Bildirimin yapılmaması iş kazasının varlığını ortadan kaldırmaz. Bildirilmemiş olaylar bakımından sigortalı veya hak sahipleri, iş kazasının tespiti davası açarak olayın iş kazası olduğunun tespitini isteyebilir.
Kuruma bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı hakkında karara varılabilmesi için gerektiğinde Kurumun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları veya iş müfettişleri tarafından soruşturma yapılabilir.
Süre iş günü üzerinden hesaplanır. Hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil günleri hesaba katılmaz. Kaza günü sürenin başlangıcına dâhil edilmez; süre ertesi iş gününden işlemeye başlar.
İşverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelen kazalarda başlangıç, kazanın öğrenildiği tarihtir. Öğrenme tarihinin belgeyle ortaya konulması, geç bildirim iddiasına karşı önem taşır.
Bildirimin elektronik ortamda yapılması hâlinde işlem kaydının saklanması gerekir. Taahhütlü posta ile yapılan bildirimlerde postaya veriliş tarihi esas alınır.
En geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilir. Kolluk kuvvetlerine ise derhâl bildirim yapılması zorunludur.
Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse üç iş günlük süre, kazanın öğrenildiği tarihten itibaren başlar.
Bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir. Ayrıca idari para cezası uygulanır.
İşveren, sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde Kuruma bildirir.
Evet. Bildirim yapılmamış olması olayın iş kazası niteliğini ortadan kaldırmaz; sigortalı veya hak sahipleri iş kazasının tespiti davası açabilir.
İş kazası bildirimleri, işin durdurulması kararına itiraz, çalışmaktan kaçınma hakkının kullanılması ve iş kazasından doğan tazminat taleplerinde büromuzdan hukuki destek alabilirsiniz.