İkamet İzni Reddine Karşı Dava

İkamet İzni ve Başvuru Usulü

6458 sayılı Kanun m.19 uyarınca Türkiye’de, vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur. Aynı madde, düzenlenen ikamet izninin altı ay içinde kullanılmaya başlanmaması hâlinde geçerliliğini yitireceğini belirtir.

Kanun m.30 ikamet izni çeşitlerini kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ikamet izni ve insan ticareti mağduru ikamet izni olarak altı başlıkta sayar. Her izin türünün kendi şartları bulunduğundan, ret kararının hangi izin türüne ve hangi şarta dayandığı davanın temelini oluşturur.

Başvuru usulü m.21’de düzenlenmiştir. Kural olarak başvuru, yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluğa yapılır; talep edilen izin süresinden altmış gün daha uzun süreli pasaport veya pasaport yerine geçen belge aranır. Bilgi ve belge eksikliği hâlinde değerlendirme ertelenebilir ve eksiklikler ilgiliye bildirilir. Başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır; ret işlemi ilgiliye tebliğ edilir.

Ret, İptal ve Uzatmama Sebepleri

Kısa dönem ikamet izni bakımından m.33, iznin hangi hâllerde verilmeyeceğini, verilmişse iptal edileceğini veya uzatılmayacağını gösterir: aranan şartlardan birinin yerine getirilmemesi ya da sonradan ortadan kalkması, iznin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi ve hakkında geçerli sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunması.

İdare, ret kararında hangi somut sebebe dayandığını göstermek zorundadır. Gerekçesi açıklanmayan ya da yalnızca kanun maddesinin tekrarından ibaret kalan işlemler, sebep ve gerekçe unsuru yönünden hukuka aykırılık iddiasına konu edilebilir.

Uygulamada ret kararları çoğunlukla geçim kaynağının yeterli görülmemesi, adres beyanının doğrulanamaması, sağlık sigortasının bulunmaması veya idarece yapılan güvenlik değerlendirmesi gibi başlıklara dayanır. Bu başlıkların her biri ayrı ayrı belgeyle karşılanabilir nitelikte olduğundan, dava dilekçesinde her ret sebebine karşılık gelen delil ayrıca sunulmalıdır.

Dava Açma Süresi ve Görevli Mahkeme

2577 sayılı Kanun m.7 uyarınca dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür ve idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar. İkamet izni reddi için 6458 sayılı Kanun’da özel bir süre bulunmadığından bu genel süre geçerlidir.

Görevli yargı yeri idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme, dava konusu işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yer idare mahkemesidir; başvurunun yapıldığı il valiliği veya ilgili genel müdürlük hasım gösterilir.

2577 sayılı Kanun m.11, dava açılmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi istemiyle üst makama başvurulabileceğini ve bu başvurunun işlemeye başlamış dava süresini durduracağını düzenler. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Yürütmenin Durdurulması Talebi

2577 sayılı Kanun m.27 uyarınca dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Karar kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra verilir. Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma alınmaksızın da karar verilebilir. Kararlarda hangi gerekçeyle açık hukuka aykırılık bulunduğu ve doğacak zararın niteliği gösterilmek zorundadır.

Yürütmenin durdurulması istemi hakkındaki karara karşı, tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir. İtiraz mercii yedi gün içinde karar vermek zorundadır ve bu karar kesindir. Aynı sebeplere dayanarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez.

Dilekçe, İlk İnceleme ve Sonuç

Dava dilekçeleri 2577 sayılı Kanun m.14 uyarınca görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem bulunup bulunmadığı, süre aşımı, husumet ile m.3 ve m.5’e uygunluk yönlerinden sırasıyla incelenir.

Bu yönlerden kanuna aykırılık görülürse m.15 uygulanır. Dilekçe m.3’e uygun değilse otuz gün içinde yeniden düzenlenmek üzere reddedilir; yeni dilekçede aynı yanlışlık tekrarlanırsa dava reddedilir. Dilekçe reddi üzerine verilen yeni dilekçe için ayrıca harç alınmaz.

İptal kararı verilmesi hâlinde idare, kararın gereğini yerine getirerek başvuruyu yeniden değerlendirir. İptal kararı tek başına ikamet izni verilmesi sonucunu doğurmaz; idare, hukuka uygun biçimde ve kararın gerekçesine bağlı kalarak yeni bir işlem tesis eder.

Başvuru Sahibi İçin Pratik Notlar

Ret kararının tebliğ tarihini gösteren belge saklanmalıdır; süre bu tarihe göre hesaplanır.

Ret gerekçesinde belirtilen her eksiklik için ayrı belge hazırlanması, hem idari başvuruda hem davada işi kolaylaştırır.

Üst makama başvuru yolu kullanılacaksa, bunun dava süresini durdurduğu ancak sıfırlamadığı gözden kaçırılmamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İkamet izni reddine karşı dava süresi kaç gündür?

Ret kararının yazılı bildiriminden itibaren altmış gündür. 6458 sayılı Kanun ikamet izni işlemleri için özel bir süre öngörmediğinden 2577 sayılı Kanun m.7’deki genel süre uygulanır.

Dava hangi mahkemede açılır?

Görevli yargı yeri idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme, ret işlemini tesis eden idarenin bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Dava açmak ikamet iznini kendiliğinden geçerli kılar mı?

Hayır. 2577 sayılı Kanun m.27 uyarınca dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz; ayrıca yürütmenin durdurulması istenmesi ve karar verilmesi gerekir.

Dava açmadan önce idareye başvurulabilir mi?

Evet. 2577 sayılı Kanun m.11 uyarınca dava süresi içinde üst makama başvurulabilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur ve otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

İptal kararı doğrudan ikamet izni sağlar mı?

Hayır. İptal kararı işlemi ortadan kaldırır; idare kararın gerekçesine bağlı kalarak başvuruyu yeniden değerlendirir ve yeni bir işlem tesis eder.