Alacağın icra dosyası dışında, doğrudan borçludan tahsil edilmesi hâlinde durumun icra dairesine bildirilmesi gerekir. Bildirim üzerine tahsil harcı doğar ve dosya, harç ve masraflar tamamlandıktan sonra kapatılır.
İcra takibi başlatıldıktan sonra taraflar çoğu zaman dosya dışında anlaşır ve borç doğrudan alacaklıya ödenir. Uygulamada buna haricen tahsil denir.
Haricen tahsil, takibin kendiliğinden sona ermesi sonucunu doğurmaz. Dosya, icra dairesinde derdest olmaya devam eder; hacizler ve takip işlemleri yürürlükte kalır.
Bu nedenle ödeme yapıldıktan sonra atılması gereken adım, durumun icra dairesine bildirilmesi ve dosyanın usulüne uygun biçimde kapatılmasıdır.
Bildirim yapılmazsa takip sürer; borçlu ödemiş olmasına rağmen hacizle karşılaşabilir.
Bildirim, alacaklı veya vekili tarafından icra dosyasına sunulan bir dilekçe ile yapılır. Dilekçede alacağın haricen tahsil edildiği ve takipten feragat edilip edilmediği açıkça belirtilir.
Borçlu da ödeme yaptığını belgeleyerek dosyaya başvurabilir; ancak alacaklının beyanı olmaksızın dosyanın kapatılması güçtür.
Alacaklının beyanı bulunmuyorsa borçlunun yolu, takibin kesinleşmesinden sonraki devrede borcun itfa edildiğini noterden tasdikli veya imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispat ederek icra mahkemesinden takibin iptalini istemektir (İİK m.71/1).
Bu nedenle haricen ödeme yapan borçlunun, ödemeyi alacaklının imzasını taşıyan bir belgeyle kayıt altına alması önem taşır.
Haricen tahsilin en çok gözden kaçan sonucu harçtır. İcra takibi başlatılmış olduğundan, alacağın dosya dışında tahsil edilmiş olması harç yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Tahsil harcı, tahsil edilen tutar üzerinden hesaplanır. Harç oranı, takibin hangi aşamasında tahsil gerçekleştiğine göre değişir: ödeme emri tebliğinden önce, takip kesinleştikten sonra veya hacizden sonra yapılan tahsillerde farklı oranlar uygulanır.
Harç, Harçlar Kanunu'na ekli tarifeye göre belirlenir ve güncel tarife her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.
Uygulamada icra müdürlüğü, haricen tahsil beyanı üzerine tahsil harcını hesaplar ve yatırılmasını ister.
Harcın kim tarafından ödeneceği taraflar arasındaki anlaşmaya bağlıdır; ancak icra dairesi bakımından muhatap, beyanı sunan taraftır.
Uygulamada yaygın çözüm, harcın haricen yapılan ödeme sırasında taraflarca kararlaştırılmasıdır. Anlaşmada harcın kime ait olacağı belirlenmemişse, icra dairesi dosyayı harç tamamlanmadan kapatmaz.
Bu nedenle haricen ödeme görüşmelerinde, ödenecek tutarın yanında tahsil harcı, vekâlet ücreti ve dosya masraflarının kime ait olacağı da açıkça kararlaştırılmalıdır.
Aksi hâlde borç ödenmiş olmasına rağmen dosya kapanmaz ve taraflar arasında yeni bir uyuşmazlık doğar.
Harç ve masraflar tamamlandıktan sonra dosya işlemden kaldırılır ve takip sona erer.
Bu aşamada yapılması gereken ikinci işlem, konulmuş hacizlerin kaldırılmasıdır. Taşınmaz ve araç gibi sicile kayıtlı mallarda haciz şerhinin terkini için icra dairesinden ilgili sicil idaresine yazı yazılması gerekir.
Kanun bu süreci ayrıca düzenlemiştir: haczedilen resmî sicile kayıtlı malların haczinin kalktığının tespiti hâlinde sicili tutan idare tarafından haciz şerhi terkin edilir ve işlem ilgili icra dairesine bildirilir (İİK m.110/2).
Banka hesaplarına konulmuş hacizler için de ilgili bankalara müzekkere yazılması gerekir; aksi hâlde bloke devam eder.
Borçlu bakımından son adım, dosyanın kapandığını ve hacizlerin kaldırıldığını dosya üzerinden teyit etmektir.
Birincisi, ödemeyi belgesiz yapmaktır. Alacaklının imzasını taşımayan bir ödeme, sonradan uyuşmazlık çıktığında İİK m.71 yolunda kullanılamaz; kanun noter tasdikli veya imzası ikrar edilmiş belge aramaktadır.
İkincisi, harcı ve masrafları konuşmadan anlaşmaktır. Tahsil harcı takip başlatılmakla doğduğundan, kimin ödeyeceği kararlaştırılmazsa dosya kapanmaz.
Üçüncüsü, dosyayı kapattırmadan süreci bitmiş saymaktır. Bildirim yapılmayan dosyada takip derdest kalır ve hacizler yürürlükte kalmaya devam eder.
Dördüncüsü, hacizlerin kaldırılmasını takip etmemektir. Dosya kapansa dahi tapu, trafik sicili veya banka nezdindeki hacizler ayrıca kaldırılmadıkça fiilen devam eder.
Bu nedenle haricen tahsilde doğru sıra şudur: yazılı ödeme belgesi → icra dosyasına beyan → harç ve masrafların tamamlanması → dosyanın kapatılması → hacizlerin terkini.
Alacağın icra dosyası dışında, doğrudan alacaklıya ödenmesidir. Takip kendiliğinden sona ermez; icra dairesine bildirim gerekir.
Takip derdest kalmaya devam eder ve hacizler yürürlükte kalır; ödeme yapılmış olsa dahi icra işlemleri sürebilir.
Tahsil harcı doğar. Harç, tahsil edilen tutar üzerinden ve takibin hangi aşamasında tahsil yapıldığına göre hesaplanır.
Bu, taraflar arasındaki anlaşmaya bağlıdır; kararlaştırılmamışsa dosya harç tamamlanmadan kapatılmaz.
Ödemeyi noterden tasdikli veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat ederek icra mahkemesinden takibin iptalini isteyebilirsiniz (İİK m.71/1).
Alacaklının imzasını taşıyan, tutarı ve dosya numarasını gösteren bir belge olmalıdır; İİK m.71 yolunda nitelikli belge aranır.
Kendiliğinden kalkmaz. Sicile kayıtlı mallarda haciz şerhinin terkini için icra dairesince ilgili idareye yazı yazılması gerekir (İİK m.110/2).
İlgili bankalara haczin kaldırıldığına dair müzekkere yazılmasıyla kalkar; aksi hâlde bloke devam eder.
Takip nedeniyle doğan vekâlet ücreti ve dosya masrafları da kapatma aşamasında gündeme gelir; haricen ödeme görüşmesinde bunların da kararlaştırılması gerekir.
Usul işlemleri, süreler ve kanun yollarında destek için bize ulaşın.