Gebe ve Emziren İşçinin Çalışma Koşulları

Analık Hâli İzninin Süresi ve Kullanımı

74. maddenin birinci fıkrası, kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört haftalık süre için çalıştırılmamalarını esas alır. Çoğul gebelik hâlinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir.

Sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayıyla kadın işçi isterse doğumdan önceki iki haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir. Erken doğum hâlinde de doğumdan önce kullanılamayan süreler doğum sonrasına eklenerek kullandırılır.

Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılır. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hâli izni verilir.

Gebelik Süresince Çalışma Koşulları

Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir. Bu izin, izin sürelerinden düşülmez ve ücret kesintisine yol açmaz.

Hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde hamile kadın işçi, sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Kanun bu hâlde işçinin ücretinde bir indirim yapılamayacağını açıkça belirtir.

Kanunda öngörülen doğum öncesi ve sonrası süreler, işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre gerekirse artırılabilir. Artırım, hekim raporuyla belirlenir.

Ücretsiz İzin ve Yarım Süreli Çalışma

İsteği hâlinde kadın işçiye, yirmi dört haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelikte yirmi altı haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde eşlerden birine veya evlat edinene de verilir.

Bu süre yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz. Ücretsiz izin süresince iş sözleşmesi askıdadır ve ücret işlemez.

Doğum sonrası analık hâli izninin bitiminden itibaren, çocuğun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla, birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğumda bu sürelere otuzar gün eklenir, çocuğun engelli doğması hâlinde süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır.

Süt İzni

Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu iznin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler.

Süt izni günlük çalışma süresinden sayılır. Dolayısıyla bu süre için ücret kesintisi yapılamaz ve izin, çalışma süresinin dışında bırakılarak telafi ettirilemez.

Haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izinden yararlanılan süre içerisinde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz. İki hak birlikte kullanılamaz.

Gece Çalışması ve İş Sağlığı Güvenliği Boyutu

73. madde, on sekiz yaşını doldurmuş kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle gösterileceğini öngörür. Gebe ve emziren işçiler bakımından gece çalışması, ilgili yönetmeliklerde özel sınırlamalara tabidir.

İş Kanununun işyerinde alınacak sağlık ve güvenlik önlemlerine ilişkin 88. maddesi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır. Gebe ve emziren çalışanlara ilişkin koruyucu düzenlemelerin dayanağı bugün 6331 sayılı Kanun ve buna dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerdir.

İşveren, gebe ve emziren çalışanlar bakımından risk değerlendirmesini güncellemek, maruziyeti önleyecek tedbirleri almak ve gerektiğinde çalışma koşullarını veya çalışma saatlerini geçici olarak düzenlemekle yükümlüdür.

74. madde hükümleri, iş sözleşmesiyle çalışan ve İş Kanununun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçi için uygulanır.

İşverenin Yapması Gerekenler

Gebelik bildirimi alındığında risk değerlendirmesinin gebe çalışan yönünden gözden geçirilmesi gerekir. Kimyasal, biyolojik ve fiziksel etkenlere maruziyet ile ağır kaldırma gerektiren işler öncelikli inceleme konusudur.

Hekim raporu daha hafif işte çalıştırmayı gerektiriyorsa görev değişikliği ücret düşürülmeksizin yapılmalıdır. Bu değişiklik çalışma koşullarında esaslı değişiklik sayılmaz; kanundan doğan bir yükümlülüğün yerine getirilmesidir.

Süt izninin kullanım saatlerini işçi belirlediğinden, işverenin bu saatleri tek taraflı olarak belirlemesi mümkün değildir. İzin kayıtlarının puantajda ayrıca gösterilmesi uyuşmazlıkları önler.

Sıkça Sorulan Sorular

Analık izni toplam kaç haftadır?

Doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört haftadır. Çoğul gebelikte doğum öncesi süreye iki hafta eklenir.

İşçi doğumdan önce çalışmaya devam edebilir mi?

Sağlık durumu uygunsa ve doktor onayı varsa doğumdan önceki iki haftaya kadar çalışabilir. Çalışılan süreler doğum sonrası sürelere eklenir.

Süt izni günde ne kadardır?

Bir yaşından küçük çocuk için günde toplam bir buçuk saattir. Kullanım saatlerini işçi belirler ve bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.

Gebe işçi daha hafif bir işe verilirse ücreti düşürülebilir mi?

Hayır. Hekim raporuyla daha hafif işlerde çalıştırma gerektiğinde işçinin ücretinde indirim yapılamayacağı kanunda açıkça belirtilmiştir.

Doğum sonrası ücretsiz izin ne kadardır?

Yirmi dört haftalık sürenin tamamlanmasından, çoğul gebelikte yirmi altı haftadan sonra isteği hâlinde altı aya kadar ücretsiz izin verilir ve bu süre yıllık izin hesabında dikkate alınmaz.