Faktoring Sözleşmesi ve Temlik

Faktoring Sözleşmesi Nedir?

6361 sayılı Kanun m.38 faktoring sözleşmesini, faturayla belgelenen alacakları devir alarak faktoring şirketinin müşterisine tahsilat, borçlu ve müşteri hesaplarının tutulması ile finansman fonksiyonlarından birini veya tümünü sağladığı sözleşme olarak tanımlar.

Uygulamada müşteri, vadeli satış yaptığı alıcıdan doğan alacağını faktoring şirketine temlik eder; şirket alacak tutarından belirli bir iskonto ve komisyon düşerek bedeli önceden öder ve vadede alacağı borçludan tahsil eder. Böylece satıcı, vadeyi beklemeden nakde ulaşır.

Sözleşme yazılı olarak veya Kurulun (BDDK) yazılı şeklin yerine geçebileceğini belirlediği, müşteri kimliğinin doğrulanmasına imkân veren elektronik yöntemlerle uzaktan kurulabilir (m.38/2).

Hangi Alacaklar Faktoringe Konu Olabilir?

6361 sayılı Kanun m.9/2 uyarınca faktoring şirketi, kambiyo senedine dayansa bile mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilemeyen alacakları devir alamaz ve tahsilini üstlenemez.

Kanun, Kurulca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde belgelenebilen ve mal veya hizmet satışına bağlı olarak ileride doğacak alacakların da devrine imkân tanır. Buna karşılık salt borç ilişkisine dayanan, ticari bir satışa bağlanamayan alacaklar faktoringe konu olamaz.

Aynı faturaya dayanılarak birden çok faktoring şirketine kısmi temlik yapılabilir; ancak bu kısmi temliklerin toplamı fatura tutarını aşamaz. Kurala aykırı mükerrer temlikler, hem şirket hem müşteri bakımından ciddi uyuşmazlık kaynağıdır.

Alacağın Temliki Nasıl Yapılır?

TBK m.184 uyarınca alacağın devrinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır; devir sözü vermek ise şekle bağlı değildir. Faktoring işlemlerinde bu nedenle her alacak için yazılı temlikname düzenlenir.

Alacaklı, kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça borçlunun rızasını aramaksızın alacağını devredebilir (TBK m.183). Satış sözleşmesinde “alacak devredilemez” şartı varsa temlik bu engele takılabilir; ancak devir yasağı içermeyen yazılı borç tanımasına güvenerek alacağı devralan kişiye bu savunma ileri sürülemez.

Devirle birlikte, devredenin kişiliğine özgü olanlar dışındaki öncelik hakları ve bağlı haklar (rehin, kefalet gibi) da faktoring şirketine geçer; asıl alacakla birlikte işlemiş faizler de devredilmiş sayılır (TBK m.189).

Borçlu Açısından Temlikin Sonuçları Nelerdir?

TBK m.186 uyarınca devir borçluya bildirilmemişse borçlu, önceki alacaklıya iyiniyetle ödeme yaparak borcundan kurtulur. Bu nedenle faktoring şirketleri temliki borçluya noter veya yazılı bildirimle hemen duyurur.

Borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu ayıp, eksik teslim veya ödeme gibi savunmaları faktoring şirketine karşı da ileri sürebilir (TBK m.188). Devri öğrendiği anda henüz muaccel olmayan kendi alacağını da, devredilen alacaktan önce veya onunla aynı anda muaccel olması koşuluyla takas edebilir.

Alacak bir çek veya bono ile ciro yoluyla devredilmişse durum farklıdır: kambiyo senedinden sorumlu kişi, önceki hamillerle arasındaki kişisel ilişkilere dayanan defileri faktoring şirketine karşı ileri süremez; meğer ki şirket senedi bile bile borçlunun zararına hareket ederek edinmiş olsun (6361 sayılı Kanun m.9/3).

Borçlu Ödemezse Tahsil Riski Kimdedir?

TBK m.191 uyarınca bir edim karşılığında devredilen alacakta devreden, devir sırasında alacağın varlığından ve borçlunun ödeme gücünden sorumludur. Faktoringde temlik bedel karşılığı yapıldığından bu kural, aksi kararlaştırılmadıkça müşteriyi sorumlu kılar.

Uygulamada sözleşmeler, tahsil riskinin müşteride kaldığı (rücu edilebilir) ve faktoring şirketinin borçlunun ödeme gücüne ilişkin riski üstlendiği (rücu edilemez) türler olarak kurulur. Hangi türün seçildiği sözleşme metninden ve ek protokollerden açıkça anlaşılmalıdır.

Faktoring şirketi borçludan tahsil edemezse, sözleşmeye göre müşteriye rücu eder veya borçluya karşı temlik ettiği alacağa dayanarak icra takibi başlatır. Borçlunun temel ilişkiden doğan itirazları bu aşamada da dikkate alınır.

Faktoring Öncesi Kontrol Listesi

Müşteri açısından: temlik edilecek alacağın faturasının düzenlendiğini, satış sözleşmesinde devir yasağı bulunmadığını ve aynı faturanın başka bir şirkete temlik edilmediğini kontrol edin. Sözleşmedeki rücu hükmünü, iskonto ve komisyon oranlarını imzadan önce okuyun.

Borçlu açısından: temlik bildirimi geldiğinde ödemeyi artık faktoring şirketine yapın; eski alacaklıya yapılan ödeme sizi borçtan kurtarmayabilir. Mal ayıplı veya eksik teslim edildiyse bu itirazı yazılı olarak ve delilleriyle birlikte faktoring şirketine bildirin.

Her iki taraf için: temlikname, fatura, teslim belgeleri ve bildirim yazılarını bir arada saklayın. Uyuşmazlıkta ispat, bu belgelerin tarih sırasıyla ortaya konmasına dayanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Faktoring için borçlunun onayı gerekir mi?

Hayır. Kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça alacak borçlunun rızası aranmadan devredilebilir (TBK m.183).

Temlik sözlü yapılabilir mi?

Hayır. Alacağın devrinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (TBK m.184).

Faturası olmayan alacak faktoring şirketine devredilebilir mi?

Hayır. Faktoring şirketi fatura ile tevsik edilemeyen alacakları devir alamaz; kambiyo senedine dayanması bu kuralı değiştirmez (6361 sayılı Kanun m.9/2).

Temliki bilmeden eski alacaklıya ödeme yaptım, tekrar öder miyim?

Devir size bildirilmemişse önceki alacaklıya iyiniyetle yaptığınız ödeme sizi borçtan kurtarır (TBK m.186).

Malda ayıp varsa faktoring şirketine ödemek zorunda mıyım?

Devri öğrendiğiniz sırada satıcıya karşı sahip olduğunuz ayıp gibi savunmaları faktoring şirketine karşı da ileri sürebilirsiniz (TBK m.188).

Çek ile yapılan faktoringde de aynı savunmalar geçerli mi?

Kural olarak hayır. Kambiyo senedinin ciro yoluyla devrinde kişisel defiler faktoring şirketine karşı ileri sürülemez; şirketin bile bile borçlunun zararına hareket etmesi hâli saklıdır (6361 sayılı Kanun m.9/3).

Borçlu ödemezse faktoring şirketi bana başvurabilir mi?

Bedel karşılığı devirde devreden, alacağın varlığından ve borçlunun ödeme gücünden sorumludur (TBK m.191); sözleşme bu riski şirkete yüklüyorsa durum değişir.

Alacağa bağlı kefalet ve rehin de devredilir mi?

Evet. Devredenin kişiliğine özgü olanlar dışındaki bağlı haklar ve işlemiş faizler alacakla birlikte geçer (TBK m.189).

Faktoring sözleşmesi internetten kurulabilir mi?

Evet. Kurulun belirlediği, müşteri kimliğinin doğrulanmasına imkân veren elektronik yöntemlerle uzaktan kurulabilir (6361 sayılı Kanun m.38/2).