Ev Hizmetlerinde Çalışanların Sigortası

Ev Hizmetlerinde 10 Gün Kuralı Nedir?

Ev hizmetlerinde bir veya birden fazla gerçek kişi tarafından çalıştırılanların sigortalılığı, çalıştıkları kişi yanında ay içinde çalışma saati süresine göre hesaplanan gün sayısına bağlıdır. Bu sayı 10 gün veya daha fazlaysa, çalışan hakkında hizmet akdiyle çalışanlara (4/a) ilişkin hükümler uygulanır (5510 sayılı Kanun Ek m.9/1).

Hesap her çalıştıran için ayrı yapılır. Örneğin haftada bir gün tam gün bir evde, iki gün başka bir evde çalışan kişinin durumu her ev için kendi içinde değerlendirilir. Gün sayısı takvim günü değil, çalışılan saatlerin güne dönüştürülmesiyle bulunur.

10 gün ve üzeri çalışanların bildirimi, işveren tarafından Kurumca hazırlanan belgeyle en geç çalışmanın geçtiği ayın sonuna kadar yapılır; süresinde yapılmayan bildirim için işverene sigortalı başına asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanır (5510 sayılı Kanun Ek m.9/1 ve m.102/1-a). Aynı kural konut kapıcılarına da uygulanır; kapıcıların özel durumu için Kapıcı ve Konut Görevlisi Hukuku yazısına bakılabilir.

Ayda 10 Günden Az Çalışanların Durumu Ne Olur?

Ay içinde 10 günden az çalışanlar için çalıştıranlar, çalıştırdıkları süreyle orantılı olarak prime esas günlük kazanç alt sınırının %2'si oranında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası primi öder. Tescil, çalışan ve çalıştıranın imzasını taşıyan belgenin en geç çalışmanın geçtiği ayın sonuna kadar Kuruma verilmesiyle sağlanır; bu kişiler hakkında hastalık sigortası hükümleri uygulanmaz (5510 sayılı Kanun Ek m.9/2).

Bu kapsamdaki kişileri çalıştıranlar 5510 sayılı Kanun uygulamasında işveren sayılmaz. Çalışanın iş kazası ve meslek hastalığı yardımlarından yararlanabilmesi için kazadan en az on gün önce tescil edilmiş ve sigortalılığının sona ermemiş olması gerekir; geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri ödenebilmesi için ayrıca prim ve prime ilişkin borçların ödenmiş olması şarttır (5510 sayılı Kanun Ek m.9/3).

10 günden az çalışan kişi isterse, adına ödenen primin ait olduğu ayı izleyen ayın sonuna kadar aynı kazancın otuz katı üzerinden Kanunda belirtilen oranda kendisi prim ödeyebilir; bu süre içinde ödenmeyen primin ödenme hakkı düşer. Ödenen primler 4/a kapsamında sigortalılık sayılır ve emeklilik hesabına girer (5510 sayılı Kanun Ek m.9/2).

Ev İşçisine İş Kanunu Uygulanır mı?

Hayır. İş Kanunu, ev hizmetlerinde yapılan iş ve iş ilişkilerine uygulanmaz (4857 sayılı İş Kanunu m.4/e). Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre bu kişilerin alacakları Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümlerine göre değerlendirilir; bu nedenle İş Kanunu sistemine bağlı kıdem tazminatı ve işe iade gibi haklar yerine TBK'daki haklar gündeme gelir.

TBK'ya göre işveren, en az bir yıl çalışmış olan işçiye yılda en az iki hafta, on sekiz yaşından küçük ve elli yaşından büyük işçilere en az üç hafta ücretli yıllık izin vermek zorundadır (TBK m.422). Fazla çalışma, normal ücretin en az yüzde elli fazlasıyla ödenir (TBK m.402).

Belirsiz süreli sözleşmenin feshinde bildirim süresi, hizmet bir yıla kadar sürmüşse iki hafta, bir yıldan beş yıla kadar dört hafta, beş yıldan fazlaysa altı haftadır (TBK m.432). İşveren haklı sebep olmadan derhâl feshederse işçi bildirim süresine ait ücreti tazminat olarak isteyebilir; hâkim ayrıca altı aylık ücreti aşmamak üzere bir tazminata da hükmedebilir (TBK m.438).

Sigortasız Çalıştırılan Ev Çalışanı Ne Yapabilir?

Ay içinde 10 gün ve üzeri çalıştığı hâlde bildirilmeyen ev çalışanı, diğer işçiler gibi hizmet tespiti davası açabilir. Hizmetleri Kuruma bildirilmeyen sigortalı, çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurmalıdır (5510 sayılı Kanun m.86). Davanın ayrıntıları Hizmet Tespiti Davası yazısında anlatılmıştır.

Ev hizmetlerinde çalışma çoğu zaman yazılı belgeye dayanmadığı için ispat önem kazanır. Banka veya mobil ödeme kayıtları, mesajlaşmalar, site giriş kayıtları, komşu ve site görevlisi tanıklığı gibi deliller çalışmanın süresini ve düzenliliğini göstermekte kullanılabilir.

Çalıştıran açısından da risk vardır: bildirimin hiç yapılmadığının denetimle veya mahkeme kararıyla anlaşılması hâlinde sigortalı başına asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır (5510 sayılı Kanun m.102/1-a). Genel sigortasız çalışma kuralları için Sigortasız Çalıştırılan İşçinin Hakları yazısına bakılabilir.

Ev Çalışanı Davaları Hangi Mahkemede Görülür?

İş mahkemeleri, İş Kanunu'na tabi işçilerin yanında Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenen hizmet sözleşmelerine tabi işçiler ile işverenleri arasındaki her türlü hukuk uyuşmazlığına da bakar (7036 sayılı Kanun m.5/1-a). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 01.10.2020 tarihli kararında, 25.10.2017'den sonra açılan davalarda TBK hizmet sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar için görevli mahkemenin iş mahkemesi olduğunu belirtmiştir.

İşçilik alacağı davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3). Ev çalışanının alacağı da kanuna dayanan bir işçi alacağı olduğundan, dava öncesinde arabuluculuk bürosuna başvurmak usul bakımından güvenli yoldur.

Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır (TBK m.147). Sigortalılık tespiti ise ayrı bir davadır ve SGK'nın davaya katılımıyla iş mahkemesinde görülür; alacak davası ile hizmet tespiti davasının süreleri ve tarafları birbirinden farklıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Evde haftada bir gün temizliğe gelen kişinin sigortası yapılmalı mı?

Evet; ayda 10 günden az çalışan kişi için çalıştıran, iş kazası ve meslek hastalığı primi ödeyip tescil belgesini ay sonuna kadar vermelidir (5510 s.K. Ek m.9/2). 10 gün ve üzeri çalışma varsa normal 4/a bildirimi yapılır.

10 gün nasıl hesaplanır?

Çalıştıran kişi yanında ay içinde çalışılan saatler güne dönüştürülerek hesaplanır ve her çalıştıran için ayrı değerlendirilir (5510 s.K. Ek m.9/1).

Ayda 10 günden az çalışan emeklilik primi ödeyebilir mi?

Evet; primin ait olduğu ayı izleyen ayın sonuna kadar kendisi ödeyebilir ve ödenen primler 4/a sigortalılığı sayılır (5510 s.K. Ek m.9/2).

Ev işçisine kıdem tazminatı ödenir mi?

İş Kanunu ev hizmetlerine uygulanmadığından (4857 s.K. m.4/e) haklar TBK hükümlerine göre belirlenir; haksız derhâl fesihte bildirim süresi ücreti ve altı aylık ücreti aşmayan ek tazminat istenebilir (TBK m.438).

Bakıcıya yıllık izin verilmesi zorunlu mu?

Evet; en az bir yıl çalışmış işçiye yılda en az iki hafta, 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçiye en az üç hafta ücretli izin verilir (TBK m.422).

Ev işçisinin davası hangi mahkemede görülür?

İş mahkemesinde görülür; iş mahkemeleri TBK'daki hizmet sözleşmesine tabi işçilerin davalarına da bakar (7036 s.K. m.5/1-a).

Ev çalışanının bildirimi geç yapılırsa ne olur?

Ay sonuna kadar yapılmayan bildirim için çalıştırana sigortalı başına asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanır (5510 s.K. Ek m.9/1, m.102/1-a).