Engelli İşçi Çalıştırma Zorunluluğu

Engelli Çalıştırma Yükümlülüğü Kimlere Aittir?

İş Kanunu m.30/1 uyarınca elli veya daha fazla işçi çalıştırılan özel sektör işyerlerinde yüzde üç, kamu işyerlerinde yüzde dört engelli işçi çalıştırılması zorunludur. Kamu işyerlerinde ayrıca yüzde iki eski hükümlü ve terör mağduru istihdam yükümlülüğü vardır.

Engelli işçiler meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırılmalıdır. Kota, engelli kişinin herhangi bir işe yerleştirilmesiyle değil, niteliğine uygun bir işte istihdamıyla karşılanmış sayılır.

Yer altı ve su altı işlerinde engelli işçi çalıştırılamaz; bu işlerde çalışanlar kotanın hesaplanacağı işçi sayısına da katılmaz (m.30).

Elli İşçi Sınırı ve Kota Nasıl Hesaplanır?

İş Kanunu m.30/1 uyarınca aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işverenin çalıştırmakla yükümlü olduğu engelli işçi sayısı, o ildeki toplam işçi sayısına göre hesaplanır.

Hesapta belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler esas alınır. Kısmi süreli çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür (m.30/2).

Oranın hesabında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve daha fazlası tama tamamlanır. Örneğin özel sektörde 50 işçide yüzde üç 1,5 eder ve 2 engelli çalıştırma yükümlülüğü doğar; 60 işçide 1,8 eder ve yine 2 engelli gerekir.

Engelli İşçi Nasıl İşe Alınır?

İş Kanunu m.30/4 uyarınca işverenler çalıştırmakla yükümlü oldukları işçileri Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) aracılığıyla sağlar. Açık pozisyonun İŞKUR’a bildirilmesi, kotanın doldurulmasındaki ilk adımdır.

İşyerinin işçisi iken engelli hâle gelenlere öncelik tanınır (m.30/3). Mevcut çalışanın engelli hâle gelmesi durumunda, işverenin onu uygun bir işe kaydırması hem kotayı karşılar hem de iş ilişkisini sürdürür.

Bir işyerinden malulen ayrılmak zorunda kalıp maluliyeti ortadan kalkan işçi eski işyerine dönmek isterse, işveren onu boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek almak zorundadır; yükümlülüğe uymayan işveren eski işçiye altı aylık ücret tutarında tazminat öder (m.30).

İşverene Sağlanan Prim Desteği Nedir?

İş Kanunu m.30/6 uyarınca özel sektör işverenlerinin kota kapsamında çalıştırdığı engelli sigortalılar için prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin tamamı Hazinece karşılanır.

Destek, kontenjan fazlası engelli çalıştıran veya yükümlü olmadığı hâlde engelli çalıştıran işverenler için de her bir engelli bakımından aynı şekilde uygulanır. Böylece elli işçi altındaki işyerleri de engelli istihdamından prim avantajı sağlayabilir.

Desteğin şartı, aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde verilmesi ve Hazinece karşılanmayan prim tutarlarının ödenmiş olmasıdır; primlerin geç ödenmesinden doğan gecikme zammı işverenden tahsil edilir.

Kotaya Uymayan İşverene Ne Yaptırım Uygulanır?

İş Kanunu m.101 uyarınca m.30’a aykırı olarak engelli ve eski hükümlü çalıştırmayan işveren veya işveren vekiline, çalıştırmadığı her engelli ve her ay için idari para cezası verilir. Kamu kuruluşları bu cezadan hiçbir şekilde muaf tutulamaz.

Ceza tutarı dönemsel olarak güncellenebildiğinden bu yazıda rakam verilmemiştir. Ceza aylık ve kişi başı işlediği için, açık kalan kontenjanın süresi uzadıkça toplam yük hızla artar.

Tahsil edilen cezalar, engellilerin ve eski hükümlülerin kendi işini kurmaları, destek teknolojileri ve işe uyum projelerinde kullanılır (m.30/7).

İşveren İçin Kontrol Listesi

Her ay il bazında toplam işçi sayınızı, kısmi süreli çalışanları tam süreye çevirerek hesaplayın; yer altı ve su altı çalışanlarını hesaptan çıkarın. Kesir yarım veya üzerindeyse bir üst sayıya yuvarlayın.

Açık kontenjanı gecikmeden İŞKUR’a bildirin ve başvuruları kayıt altına alın. Engelli çalışanın sağlık kurulu raporunun güncel ve geçerli olduğunu kontrol edin.

Prim desteğinden yararlanmak için bildirgeleri süresinde verin ve primleri zamanında ödeyin. Engelli işçilere işe alım, ücret ve fesihte ayrımcılık yasağının da uygulandığını unutmayın (İş Kanunu m.5).

Sıkça Sorulan Sorular

Kaç işçiden itibaren engelli çalıştırmak zorunlu?

Elli veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde (İş Kanunu m.30).

Özel sektörde engelli kotası yüzde kaç?

Yüzde üç; kamu işyerlerinde yüzde dörttür (İş Kanunu m.30).

Farklı şehirlerdeki şubeler birlikte mi hesaplanır?

Hayır. Aynı il sınırları içindeki işyerlerinin toplam işçi sayısı esas alınır (İş Kanunu m.30).

Kısmi süreli çalışanlar sayılır mı?

Evet; çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreliye dönüştürülür (İş Kanunu m.30).

Engelli işçiyi nereden bulmalıyım?

Türkiye İş Kurumu aracılığıyla sağlamanız gerekir (İş Kanunu m.30).

Engelli işçinin primini kim öder?

Kota kapsamındaki engelli için alt sınır üzerinden işveren hissesinin tamamı Hazinece karşılanır (İş Kanunu m.30).

Kotayı doldurmazsam ceza nasıl hesaplanır?

Çalıştırılmayan her engelli ve her ay için ayrı idari para cezası verilir (İş Kanunu m.101).

Kamu kurumları cezadan muaf mı?

Hayır. Kamu kuruluşları bu cezadan hiçbir şekilde muaf tutulamaz (İş Kanunu m.101).

Maden ocağında engelli işçi çalıştırılabilir mi?

Yer altı ve su altı işlerinde engelli işçi çalıştırılamaz (İş Kanunu m.30).