Emekli Maaşına Haciz

Emekli Aylığı Haczedilemez

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, emekli aylıklarına özel bir koruma getirmiştir. Kanun m.93/1'e göre sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri devir ve temlik edilemez.

Aynı fıkra haciz bakımından da açıktır: gelir, aylık ve ödenekler; 88 inci maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez.

Bu koruma yalnız emekli aylığını değil, malullük ve ölüm aylıkları ile Kurumca ödenen gelir ve ödenekleri de kapsar. Koruma kanundan doğar; borçlunun ayrıca talep etmesine gerek olmaksızın uygulanması gerekir.

İki İstisna: Nafaka ve SGK Alacakları

Kanun yalnızca iki hâlde emekli aylığının haczine izin verir. Birincisi nafaka borçlarıdır. Nafaka alacağı için yapılan takipte emekli aylığına haciz konulabilir.

İkincisi Kurumun 88 inci maddeye göre takip ve tahsili gereken alacaklarıdır; yani sigortalının SGK'ya olan prim ve benzeri borçları.

Bu iki hâlin dışında kalan hiçbir alacak için emekli aylığı haczedilemez. Kredi kartı borcu, tüketici kredisi, senet, çek veya ticari alacak bu kapsamda değildir.

İstisna hâlinde de haciz sınırsız değildir; İİK m.83'teki kısmen haczedilebilirlik ölçüsü gözetilir ve haczolunacak miktar aylığın dörtte birinden az olamaz.

Borçlunun Muvafakati ve İcra Müdürünün Görevi

Kanun, korumanın uygulanmasını icra müdürüne doğrudan görev olarak yüklemiştir: bu fıkraya göre haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması hâlinde, icra müdürü tarafından reddedilir (5510 m.93/1).

Buradaki "muvafakat" kavramı önemlidir. Borçlu, haczedilmezlikten haciz konulduktan sonra ve haczi bilerek feragat edebilir. Buna karşılık borç doğarken peşinen verilen muvafakat geçerli değildir.

Nitekim İİK m.83/a'ya göre 82 ve 83 üncü maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir. Kredi sözleşmesindeki matbu "maaşımın haczini kabul ediyorum" kaydı bu nedenle sonuç doğurmaz.

Aylık Bankaya Yattıktan Sonra Ne Olur?

Uygulamadaki en yaygın sorun, emekli aylığının banka hesabına geçtikten sonra hesap bakiyesi olarak haczedilmesidir.

Aylığın niteliği hesaba yatmakla değişmez; 5510 m.93'teki haczedilmezlik, paranın kaynağına bağlı bir korumadır. Hesapta biriken paranın emekli aylığından geldiği banka kayıtlarıyla ortaya konulduğunda haczin kaldırılması istenebilir.

Bunun için borçlunun, hesaba yalnızca aylığın yattığını gösteren dökümü icra dosyasına sunması ve haczin kaldırılmasını talep etmesi gerekir.

Talebin reddi hâlinde icra mahkemesine şikâyet yolu açıktır; şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır (İİK m.16).

Emekli Aylığı ile Çalışan Maaşı Arasındaki Fark

İki gelir türü farklı rejimlere tabidir ve bu ayrım sık karıştırılır.

Çalışan maaşı kısmen haczedilebilir: maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra haczolunabilir; ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz (İİK m.83).

Emekli aylığı ise kural olarak hiç haczedilemez; yalnız nafaka ve SGK alacakları bakımından haciz mümkündür (5510 m.93).

Birden fazla haciz varsa maaş hacizlerinde sıra uygulanır: sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez (İİK m.83).

Emekli Aylığına Haciz Konulduysa Ne Yapmalı?

İlk adım icra dosyasına başvurup haczin kaldırılmasını talep etmektir. Talepte, hacze konu gelirin 5510 m.93 kapsamında emekli aylığı olduğu belirtilir ve SGK kaydı ile banka dökümü eklenir.

İcra müdürü, haczi yasaklanan aylıklara ilişkin talepleri borçlunun muvafakati yoksa reddetmek zorundadır (5510 m.93/1). Buna rağmen haciz sürüyorsa icra mahkemesine şikâyet edilir.

Şikâyet süresi, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür (İİK m.16). Ancak haczedilmezlik iddiasının dayandığı hak kamu düzenine ilişkin görüldüğünden, süresiz şikâyet niteliği tartışmalıdır; bu nedenle süreyi kaçırmamak en güvenli yoldur.

Sıkça Sorulan Sorular

Emekli maaşıma haciz konulabilir mi?

Kural olarak hayır. Gelir, aylık ve ödenekler; SGK'nın 88 inci maddeye göre takip ettiği alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez (5510 m.93).

Hangi borçlar için emekli aylığı haczedilebilir?

Yalnız nafaka borçları ve Kurumun 88 inci maddeye göre takip ve tahsili gereken alacakları için haczedilebilir (5510 m.93).

Kredi kartı borcu için emekli maaşım haczedilir mi?

Hayır. Kredi kartı, tüketici kredisi, senet veya ticari alacaklar kanundaki iki istisnanın dışındadır.

Kredi sözleşmesinde maaş haczini kabul etmiştim, geçerli mi?

Peşinen verilen muvafakat geçersizdir. 82 ve 83 üncü maddelerdeki mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir (İİK m.83/a).

İcra müdürü haciz talebini reddetmek zorunda mı?

Evet. Haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması hâlinde icra müdürü tarafından reddedilir (5510 m.93/1).

Maaş bankaya yattıktan sonra haczedilebilir mi?

Aylığın niteliği hesaba yatmakla değişmez. Hesaptaki paranın emekli aylığından geldiği banka dökümüyle ortaya konularak haczin kaldırılması talep edilebilir.

Nafaka borcunda aylığın tamamı haczedilir mi?

Hayır. İstisna hâlinde de İİK m.83'teki ölçü gözetilir; haczolunacak miktar aylığın dörtte birinden az olamaz.

Çalışan maaşı ile emekli aylığı aynı rejime mi tabi?

Hayır. Çalışan maaşı kısmen haczedilebilir (İİK m.83), emekli aylığı ise kural olarak hiç haczedilemez (5510 m.93).

Haciz kaldırılmazsa nereye başvurulur?

İcra mahkemesine şikâyet edilir; şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır (İİK m.16).