e-Duruşma ve SEGBİS

e-Duruşmanın Yasal Dayanağı Nedir?

Hukuk davalarında uzaktan katılımın dayanağı, 2020 yılında değiştirilen HMK m.149 hükmüdür: mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine talep eden tarafın veya vekilinin aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşmaya katılmasına ve usul işlemleri yapabilmesine karar verebilir.

Uygulamada avukatların kendi bürolarından katıldığı sisteme e-Duruşma, adliyeler ve ceza infaz kurumları arasındaki görüntülü bağlantıya ise SEGBİS (Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi) denir. Her ikisi de UYAP altyapısı üzerinden işler.

Maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir (HMK m.149/5). Dolayısıyla talep şekli, bağlantı zamanı gibi teknik ayrıntılar kanundan değil yönetmelik ve UYAP uygulamasından takip edilmelidir.

Hukuk Davasında e-Duruşma Nasıl Talep Edilir?

e-Duruşma bir hak değil, mahkemenin takdirine bağlı bir imkândır; HMK m.149/1 “karar verebilir” ifadesini kullanır. Bu nedenle talep, duruşma tarihinden makul süre önce yapılmalı ve mahkemenin kabul edip etmediği kontrol edilmelidir.

Talep yalnızca talep eden taraf veya vekili için sonuç doğurur. Karşı taraf veya vekili aynı duruşmaya fiziken katılabilir; herkesin uzaktan bağlanması gerekmez.

Uzaktan katılan taraf veya vekil, duruşmada beyanda bulunma, delil sunma talebi, itiraz gibi usul işlemlerini de yapabilir. Kanun uzaktan katılımı fiziki katılımdan daha dar bir hak olarak düzenlememiştir.

Tanık, Bilirkişi ve Uzman Uzaktan Dinlenebilir mi?

Evet. HMK m.149/2 uyarınca mahkeme re’sen veya taraflardan birinin talebiyle tanığın, bilirkişinin veya uzmanın bulundukları yerden ses ve görüntü nakliyle dinlenmesine karar verebilir.

Tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işlerde (örneğin bazı aile hukuku davalarında) mahkeme ilgililerin bu yolla dinlenmesine re’sen karar verebilir (HMK m.149/3).

Başka şehirdeki bir tanığın dinlenmesi için talimat (istinabe) yerine görüntülü dinleme istemek, yargılamayı hızlandırabilir. Bu talep, tanık listesiyle birlikte veya tahkikat aşamasında dilekçeyle yapılabilir.

Ceza Davasında SEGBİS Nasıl İşler?

CMK m.180/5, istinabe yoluyla dinlenmesi gereken tanık veya bilirkişinin görüntülü ve sesli iletişimle dinlenmesi olanağı varsa ifadenin bu yöntemle alınacağını öngörür.

Sanık bakımından CMK m.196/4, hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda yurt içindeki sanığın sorgusunun görüntülü ve sesli iletişimle yapılabileceğini veya duruşmalara bu şekilde katılmasına karar verilebileceğini düzenler. Tutuklu sanıkların cezaevinden duruşmaya bağlanması bu hükme dayanır.

Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda kimliği gizli tanığın dinlenmesinde de ses ve görüntülü aktarma yapılır ve soru sorma hakkı saklıdır (CMK m.58/3, 58/5).

Bağlantı Kurulamazsa veya Katılınmazsa Ne Olur?

e-Duruşma kararına rağmen bağlanmayan taraf, duruşmaya gelmemiş taraf gibi değerlendirilme riskiyle karşılaşır. HMK m.150 uyarınca usulüne uygun davet edilen taraflar gelmezse dosya işlemden kaldırılır; biri gelir diğeri gelmezse gelen tarafın talebiyle yargılamaya yokluğunda devam edilebilir.

Aynı madde, geçerli özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen tarafın yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceğini düzenler. Teknik arıza durumunda arızanın mahkemeye derhâl bildirilmesi ve mümkünse belgelendirilmesi bu nedenle önemlidir.

İşlemden kaldırılan dosya süresi içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır. HMK m.150’ye 7589 sayılı Kanunla 31.10.2026’da yürürlüğe girecek yeni bir fıkra eklendiğinden, fıkra numaraları değişecektir; güncel metin kontrol edilmelidir.

Adım Adım: e-Duruşmaya Hazırlık

Önce talebinizi duruşmadan yeterli süre önce UYAP üzerinden iletin ve mahkemenin talebi kabul ettiğini ara karardan veya duruşma bilgisinden teyit edin. Kabul yoksa fiziken katılmanız gerekir.

Duruşma saatinden önce kamera, mikrofon ve internet bağlantısını test edin; beyanda bulunacağınız belgeleri önceden UYAP’a yükleyin. Elektronik ortamda yapılan işlemlerde süre gün sonunda biter (HMK m.445/4), ancak duruşma saati kesindir.

Bağlantı kopar veya kurulamazsa durumu derhâl mahkeme kalemine telefonla ve ardından dilekçeyle bildirin; ekran görüntüsü gibi kayıtları saklayın. Bu, özür beyanı için somut dayanak sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

e-Duruşmaya katılmak için mahkemenin izni gerekir mi?

Evet. HMK m.149/1 uyarınca talep üzerine mahkeme karar verir; kabul kararı olmadan uzaktan bağlanma hakkı doğmaz.

e-Duruşma talebini kimler yapabilir?

Davanın tarafları veya vekilleri kendi katılımları için talepte bulunabilir (HMK m.149/1).

Tanık başka şehirdeyse görüntülü dinlenebilir mi?

Evet. Mahkeme re’sen veya talep üzerine tanığın bulunduğu yerden ses ve görüntü nakliyle dinlenmesine karar verebilir (HMK m.149/2).

SEGBİS ile sanık sorgusu yapılabilir mi?

Hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda yurt içindeki sanığın sorgusu görüntülü ve sesli iletişimle yapılabilir (CMK m.196/4).

e-Duruşmada delil sunulabilir mi?

Uzaktan katılan taraf veya vekil usul işlemleri yapabilir (HMK m.149/1); belgeler ise UYAP üzerinden dosyaya sunulur.

Bağlantı koparsa dosya işlemden kaldırılır mı?

Duruşmaya katılmamak HMK m.150 sonuçlarını doğurabilir; arızanın derhâl bildirilmesi ve belgelendirilmesi özür değerlendirmesi için önemlidir.

Ceza davasında tanık SEGBİS ile dinlenebilir mi?

İstinabe yoluyla dinlenecek tanık veya bilirkişi, teknik imkân varsa görüntülü ve sesli iletişimle dinlenir (CMK m.180/5).

e-Duruşma karşı tarafın da uzaktan katılmasını gerektirir mi?

Hayır. Karar yalnızca talep eden taraf veya vekili için geçerlidir; diğer taraf fiziken katılabilir.

Duruşma başka bir binada yapılabilir mi?

Fiilî engel veya güvenlik sebebiyle mahkeme, bölge adliye mahkemesi adalet komisyonunun uygun görüşüyle duruşmayı il sınırları içinde başka bir yerde yapabilir (HMK m.149/4).