Boşanma Davası Reddedilirse Ne Olur?

Ret Kararından Sonra Evlilik Hukuken Devam Eder

Boşanma davasının reddi, mahkemenin ileri sürülen boşanma sebebini ispatlanmış saymadığı anlamına gelir. Hâkim, boşanma davasının dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz, tarafların bu konudaki ikrarları da onu bağlamaz (TMK m.184). Ret kararı kesinleşince evlilik bütün hak ve yükümlülükleriyle sürer; mal rejimi devam eder ve eşler birbirinin yasal mirasçısı olmaya devam eder.

Kararın ne zaman kesinleştiği ayrıca önemlidir. Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinafa (HMK m.345), bölge adliye mahkemesi kararının tebliğinden itibaren yine iki hafta içinde temyize (HMK m.361) başvurulabilir. Kanun yolu süreleri dolmadan veya üst mahkeme incelemesi bitmeden ret kararı kesinleşmez ve aşağıda anlatılan bir yıllık süre de işlemeye başlamaz.

Kesinleşen ret kararı, aynı taraflar arasında aynı dava sebebi ve aynı talep bakımından kesin hüküm oluşturur (HMK m.303). Reddedilen davadaki olayları aynen tekrarlayarak yeni dava açmak bu nedenle kesin hüküm engeline takılabilir. Genel boşanma sebebi ve kusur tartışması için çekişmeli boşanma davası yazısına bakılabilir.

TMK m.166/4'teki 1 Yıllık Süre Ne Zaman Başlar?

Kanuna göre boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bir dava reddedilmiş ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmişse, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4). Süre, ret kararının verildiği gün değil kesinleştiği gün başlar.

Dördüncü fıkra, 14.11.2024 tarihli 7532 sayılı Kanunun 13. maddesiyle değiştirilmiştir. Önceki metinde aranan süre üç yıldı; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 14.02.2019 tarihli kararı da maddenin eski hâlindeki üç yıllık süreyi esas almıştır. Bugün yürürlükteki metne göre ret kararının kesinleşmesinden sonra bir yıllık sürenin dolması yeterlidir.

Hukuk Genel Kurulu aynı kararında, reddedilip kesinleşmiş bir davanın varlığını dava şartı olarak nitelemiş, sürenin kesintisiz olması gerektiğini ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetileceğini belirtmiştir. Yeni davayı açmadan önce ilk dosyanın kesinleşme şerhli karar örneğinin alınması ve sürenin dolduğunun tarih tarih hesaplanması bu yüzden gereklidir.

Ortak Hayatın Yeniden Kurulmadığı Nasıl İspatlanır?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, TMK m.166/4'e dayanan davada ispat yükünün davacıda olduğuna karar vermiştir. Davacı; önceki davanın reddedilip kesinleştiğini, sürenin geçtiğini ve bu dönemde eşlerin evlilik birliğini sürdürmek amacıyla bir araya gelmediğini kanıtlamalıdır. Kararda bu konuda tanık anlatımlarına, zabıta araştırmasına, nafaka, icra ve ceza dosyalarına başvurulabileceği belirtilmiştir.

Ortak hayatın kurulması, eşlerin evlilik birliğinin hak ve görevlerini üstlenecek biçimde yeniden bir araya gelmesi demektir. Aynı kararda vurgulandığı üzere çocukların ihtiyaçlarını karşılamak, cenaze veya düğün gibi haklı sebeplerle bir araya gelmek ortak hayatın yeniden kurulduğu anlamına gelmez. Buna karşılık süre içinde eşlerin yeniden aynı evde karı-koca olarak yaşamaya başlaması bu yoldan boşanmanın önünü kapatır.

Davalının cevap dilekçesi vermemesi davacıyı ispat yükünden kurtarmaz; süresinde cevap vermeyen davalı, dava dilekçesindeki vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128). Hukuk Genel Kurulunun incelediği olayda hiç delil bildirmeyen davacının davası bu nedenle reddedilmiştir. Ayrı adreslerde oturulduğunu gösteren tebligat ve adres kayıtlarının dosyaya sunulması bu açıdan yararlıdır.

Kusur Araştırması Yapılır mı ve Kim Dava Açabilir?

TMK m.166/4'e dayalı davada boşanma kararı verilmesi için kusur araştırması yapılması gerekmez. Hukuk Genel Kurulu bu fıkranın kusurdan bağımsız bir boşanma imkânı tanıdığını belirtmiştir; kanun metni de “her ne sebeple olursa olsun” ortak hayatın kurulamamasını yeterli saymaktadır.

Dava hakkı yalnız ilk davayı açan eşe ait değildir. Madde “eşlerden birinin istemi üzerine” boşanmaya karar verileceğini söyler ve Hukuk Genel Kurulu bu hakkın ilk davadaki davalıya da tanındığını açıklamıştır. Örneğin kocanın açtığı dava reddedildiyse, süre dolduktan sonra kadın da bu fıkraya dayanarak boşanma davası açabilir.

Kusuru daha ağır olan davacıya karşı davalının itiraz hakkı, kanunda genel boşanma sebebine ilişkin hâller için öngörülmüştür (TMK m.166/2). Çocukların velayeti, kişisel ilişki ve bakım giderleri ise bu davada da karara bağlanır (TMK m.182). Maddi ve manevi tazminat gibi kusura bağlı talepler ayrıca değerlendirilmesi gereken konulardır.

Bir Yıl Beklemeden Yeni Dava Açılabilir mi?

Bir yıllık süre herkes için zorunlu bir bekleme dönemi değildir; yalnız bu özel boşanma sebebinin koşuludur. Ret kararından sonra yeni olaylar yaşanmışsa evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m.166/1), zina (TMK m.161) veya pek kötü davranış (TMK m.162) gibi sebeplere dayanarak yeni dava açılabilir. Yeni olaylar farklı bir dava sebebi oluşturduğundan kesin hüküm engeli doğmaz (HMK m.303).

Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesiyle de evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır (TMK m.166/3). Bu yolda hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocuklara ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir; ayrıntılar için anlaşmalı boşanma davası yazısına bakılabilir.

Bekleme döneminde ayrı yaşayan eş boşanma davası olmadan da kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahiptir ve hâkimden parasal katkı, konut ve çocuklarla ilgili önlemler isteyebilir (TMK m.197). Mahkeme daha önce ayrılık kararı vermişse, ayrılık süresi bitip ortak hayat kurulmadığında eşlerden her biri boşanma davası açabilir (TMK m.172).

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma davası reddedilirse kaç yıl sonra tekrar dava açılır?

TMK m.166/4'e dayanmak için ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesi gerekir (TMK m.166/4); ret kararından sonra yaşanan yeni olaylara dayanan dava ise beklemeden açılabilir.

Bir yıllık süre ret kararının verildiği gün mü başlar?

Hayır; süre ret kararının kesinleştiği tarihte başlar (TMK m.166/4). İstinaf ve temyiz başvuru süreleri ikişer haftadır (HMK m.345, m.361).

Eski üç yıllık süre hâlâ uygulanıyor mu?

Hayır; 14.11.2024 tarihli 7532 sayılı Kanunla değiştirilen TMK m.166/4 bugün bir yıllık süre öngörür.

Bu dönemde çocuk için bir araya gelmek süreyi bozar mı?

Kural olarak hayır; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, çocukların ihtiyaçları, ölüm veya düğün gibi sebeplerle bir araya gelmenin ortak hayatın yeniden kurulması sayılmayacağını kabul etmiştir.

Davalı eş karşı çıkarsa boşanma engellenir mi?

Hayır; süre dolmuş ve ortak hayat kurulmamışsa eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4) ve bu davada kusur araştırması yapılmaz.

İlk davayı ben açmadım, bu yola ben de başvurabilir miyim?

Evet; kanun eşlerden birinin istemini yeterli sayar (TMK m.166/4) ve Hukuk Genel Kurulu bu hakkın ilk davanın davalısına da tanındığını belirtmiştir.

Ret kararından sonra eşler birbirine mirasçı olur mu?

Evet; boşanma kararı verilmedikçe evlilik sürer ve sağ kalan eş yasal mirasçıdır (TMK m.499).