Bağışlama Sözleşmesinin Şekli: Elden Bağış ve Bağış Vaadi

Bağışlama Sözleşmesinin Tanımı ve Kapsamı

Bağışlama sözleşmesi, bir kişinin malvarlığından bir başkasına hiçbir karşılık beklemeden bir değer aktarmayı taahhüt etmesiyle oluşur. Bu işlemde bağışlayan, malvarlığındaki bir varlığı veya hakkı, bağışlanan kişiye karşılıksız olarak devretmeyi üstlenir. Sözleşmenin temel amacı, bağışlayanın malvarlığındaki bir azalma karşılığında, bağışlanana bir kazandırma sağlamaktır.

Her karşılıksız kazandırma hukuken bağışlama olarak nitelendirilmez. Örneğin, henüz edinilmemiş bir haktan feragat edilmesi veya bir mirasın reddedilmesi durumu bağışlama sözleşmesi kapsamında değerlendirilmez. Bu tür hukuki işlemler, bağışlama sözleşmesinin temel unsurlarından olan malvarlığından yapılan karşılıksız kazandırma niteliğini taşımamaktadır.

Hukuki açıdan bağışlama sayılmayan diğer bir durum ise ahlaki bir ödevin yerine getirilmesidir. Kişinin sadece vicdani veya ahlaki gerekçelerle yaptığı yardımlar, Türk Borçlar Kanunu anlamında bir bağışlama sözleşmesi teşkil etmez. Sözleşmenin kurulabilmesi için taraflar arasında malvarlığına yönelik somut bir kazandırma iradesinin bulunması şarttır.

Bağışlama Sözleşmesinin Temel Unsurları

Bir işlemin bağışlama olarak kabul edilebilmesi için en önemli unsur karşılıksızlık ilkesidir. Bağışlayan, yaptığı kazandırma karşılığında herhangi bir bedel, hizmet veya malvarlığı değeri talep etmemelidir. Eğer bir tarafın verdiği karşılık diğer tarafın yükümlülüğünü ortadan kaldırıyorsa, bu durum bağışlamadan ziyade bir alışveriş sözleşmesine dönüşür.

Bağışlayanın iradesi, malvarlığından bir değer eksiltme ve bu değerin bir başkasına geçmesini sağlama yönünde olmalıdır. Bu irade beyanı, malvarlığındaki bir hakkın devrini veya bir malın mülkiyetinin geçişini hedeflemelidir. Sözleşmenin kurulması için tarafların bu kazandırma ve karşılıksızlık konusunda uyuşması, hukuki geçerlilik için temel teşkil eder.

Bağışlama sözleşmesinde tarafların hukuki ehliyeti ve iradelerinin sakat olmaması gerekir. Bağışlayan, malvarlığındaki bir değeri karşılıksız olarak devretme konusunda bilinçli bir karar vermelidir. Kanun, bağışlamanın niteliğini belirlerken, yapılan işlemin bir mirasın reddi veya ahlaki bir ödevden ziyade, hukuki bir kazandırma olması gerektiğini vurgular.

Bağışlama Sözü Verme ve Şekil Şartı

Bağışlama sözü verme, bir kişinin gelecekte bir malı veya hakkı bağışlayacağını beyan etmesidir. Bu tür bir vaadin geçerli olabilmesi için kanun tarafından yazılı şekil şartı getirilmiştir. Eğer bağışlama sözü verme yazılı bir belge ile yapılmamışsa, hukuken geçerli bir vaat olarak kabul edilmemekte ve sonuç doğurmamaktadır.

Taşınmazlar veya taşınmazlar üzerindeki ayni haklar söz konusu olduğunda kurallar daha katıdır. Bir taşınmazın veya taşınmaz üzerindeki bir hakkın bağışlanması sözü verilecekse, bu işlemin mutlaka resmî şekilde yapılması gerekir. Yazılı şekle uyulması yeterli değildir; taşınmazlarda resmi makamlar huzurunda işlem yapılması zorunluluk arz etmektedir.

Şekil eksikliği nedeniyle geçersiz kalan bağışlama sözü vermelerde özel bir durum mevcuttur. Eğer bağışlama sözü verme, sadece yazılı şekle bağlı bir işlemken yazılı yapılmamışsa, bağışlayan bu sözünü yerine getirdiğinde elden bağışlama hükmünde kabul edilir. Ancak resmî şekle tabi olan taşınmaz bağışlamalarında bu durum geçerli değildir.

Elden Bağışlama ve Teslim Süreci

Elden bağışlama, bağışlayanın bir taşınırını bağışlanana teslim etmesiyle kurulan sözleşme türüdür. Bu durumda bağışlayan, elindeki taşınır bir malı bağışlanana fiilen teslim ederek sözleşmeyi kurmuş olur. Teslimin gerçekleşmesiyle birlikte, bağışlama sözleşmesi hukuken kurulmuş ve tamamlanmış sayılır.

Elden bağışlamanın en temel özelliği, sözleşmenin kurulması için bir teslim eyleminin şart olmasıdır. Taşınır bir malın mülkiyetinin geçişi, malın zilyetliğinin bağışlanana devredilmesiyle sağlanır. Bu süreçte, malın fiilen veya hukuken teslim edilmesi, bağışlama iradesinin somutlaşmasını ve sözleşmenin sonuç doğurmasını sağlar.

Elden bağışlama ile bağışlama sözü verme arasındaki fark, sözleşmenin kurulma anıdır. Söz verme bir vaat içerirken, elden bağışlama doğrudan teslimle sonuçlanan bir eylemdir. Taşınır mallar için elden teslim yoluyla kurulan bu sözleşmeler, mülkiyetin devri noktasında hızlı ve doğrudan bir sonuç doğurur.

Uygulamada Karşılaşılan Hatalar ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

En sık yapılan hatalardan biri, taşınmaz bağışlamalarında sadece adi yazılı sözleşme yapılmasıdır. Taşınmaz bir mülkün bağışlanması sözü verilirken resmi şekle uyulmaması, sözleşmeyi geçersiz kılar. Sadece kağıt üzerine yazılan bir taahhüt, taşınmaz mülkiyetinin devri için kanunen yeterli bir hukuki zemin oluşturmamaktadır.

Bir diğer hata ise ahlaki bir görevin yerine getirilmesini bağışlama ile karıştırmaktır. Örneğin, bir yakına yapılan yardımların bağışlama sözleşmesi hükümlerine göre talep edilmesi hukuken mümkün olmayabilir. İşlemin bir bağışlama sözleşmesi mi yoksa ahlaki bir yükümlülük mü olduğu, tarafların iradesine göre netleştirilmelidir.

Bağışlama vaadi ile elden bağışlama arasındaki geçişlerde dikkatli olunmalıdır. Yazılı yapılmayan bir bağışlama sözü verme, ancak malın fiilen teslim edilmesiyle elden bağışlama niteliği kazanabilir. Ancak taşınmazlarda bu durumun uygulanmayacağı unutulmamalıdır; taşınmazlarda şekil şartı, teslimden daha öncelikli ve katıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bağışlama sözleşmesi yapmak için mutlaka yazılı belge gerekir mi?

Bağışlama sözü verilecekse yazılı şekil şartı vardır. Ancak taşınmazlar için bu şart resmî şekil olarak uygulanır. Taşınırlar için elden teslim ile sözleşme kurulmuş olur.

Bir taşınmazı bağışlama vaadi sözleşmesiyle nasıl geçerli kılarım?

Taşınmaz veya taşınmaz üzerindeki bir hakkın bağışlanması sözü verilecekse, bu işlemin mutlaka resmî şekilde yapılması gerekir. Adi yazılı sözleşmeler taşınmaz bağışlaması için geçersizdir.

Elden bağışlama nedir?

Elden bağışlama, bağışlayanın bir taşınır malı bağışlanana teslim etmesiyle kurulan sözleşmedir. Bu durumda malın teslimiyle birlikte sözleşme tamamlanmış olur.

Mirasın reddedilmesi bir bağışlama mıdır?

Hayır, mirasın reddedilmesi veya henüz edinilmemiş bir haktan feragat edilmesi bağışlama sözleşmesi değildir. Bu işlemler kanunen bağışlama niteliği taşımaz.