Yurt Dışında İşlenen Suçlar İçin Türkiye'de Yargılama Şartları

Yurt Dışında İşlenen Suçlarda Yargılama Esası

Bir suç yabancı ülkede işlenmiş olsa da, faili Türk vatandaşı ise belirli koşullarda Türk kanunlarına göre cezalandırılabilir. Türk Ceza Kanunu m.11, vatandaş tarafından yabancı ülkede işlenen suçları düzenler. Madde her yurt dışı suçunda kendiliğinden uygulanmaz; cezalandırma, maddede sayılan koşulların tamamının gerçekleşmesine bağlıdır.

Madde, kanunun başka bir hükmünde ayrıca sayılan bazı suçları kapsamı dışında tutar; o suçlar kendi özel kuralına tabidir. Bunların dışında kalan suçlar bakımından iki ayrı durum düzenlenmiştir. Suç, aşağı sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektiriyorsa birinci fıkra, aşağı sınırı bir yıldan az hapis cezasını gerektiriyorsa ikinci fıkra uygulanır.

Yargılama süreci, failin Türkiye'de bulunması ve suçun niteliğiyle doğrudan ilişkilidir. Türk kanunlarına göre cezalandırma yapılabilmesi için suçun işlendiği yerdeki hukuki durum ile Türkiye'deki kovuşturulabilirlik şartlarının bir arada değerlendirilmesi gerekir. Bu kapsamda, suçun işlendiği ülkede bir hüküm verilmemiş olması, Türkiye'deki yargılama süreci için kritik bir hukuki eşiktir.

Yargılama Yapılabilmesi İçin Gereken Şartlar

Yargılamanın yapılabilmesi için failin Türk vatandaşı olması ve Türkiye'de bulunması gerekir. Kanun, failin suçun işlendiği tarihte değil, yargılama bakımından Türkiye'de bulunmasını arar. Ayrıca işlenen suçun, kanunda ayrıca sayılan ve kendi özel kuralına tabi olan suçların dışında kalması gerekir. Bu şartların sağlanması, suçun Türkiye'de yargılanabilmesi için gerekli olan ilk hukuki zemini oluşturur ve failin hukuki statüsünü belirler.

Suçun niteliği, yargılamanın nasıl yürütüleceğini de doğrudan etkiler. İşlenen suç Türk kanunlarına göre aşağı sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektiriyorsa, yargılama için şikâyet aranmaz. Bu durumda, yabancı ülkede bir hüküm verilmemiş olması ve Türkiye'de kovuşturulabilirlik şartının bulunması, yargılama sürecinin başlaması için yeterli olan unsurlardır.

Suçun ceza alt sınırı bir yıldan az hapis cezasını gerektiren bir nitelikteyse, yargılama süreci şikayete bağlı hale gelir. Bu durumda, ya suçtan zarar görenin ya da yabancı hükümetin şikayeti gereklidir. Yani, suçun niteliği ve ceza miktarı, yargılamanın kendiliğinden mi yoksa bir şikayet üzerine mi başlayacağını belirleyen temel unsurdur.

Şikayet Süreleri ve Usul Kuralları

Yargılama usulünde en önemli noktalardan biri şikâyet koşulu ve şikâyetin süresidir. Suçun ceza alt sınırı bir yıldan az hapis cezasını gerektirdiğinde, yargılama ancak şikayet üzerine başlatılabilir. Bu şikayet hakkı, suçtan zarar gören kişi veya yabancı hükümet tarafından kullanılabilir. Şikayetin zamanında yapılması, davanın açılabilmesi için zorunlu bir usul kuralıdır.

Şikayet hakkının kullanılması için belirlenen süre, failin Türkiye'ye giriş yaptığı andan itibaren işlemeye başlar. Vatandaşın Türkiye'ye girdiği tarihten itibaren altı ay içinde şikayette bulunulması şarttır. Kanun şikâyetin bu süre içinde yapılmasını zorunlu kılmıştır; süre geçtikten sonra yapılan şikâyet, ikinci fıkradaki koşulu karşılamaz.

Süreç içerisinde, suçun işlendiği ülkede daha önce verilmiş bir hükmün bulunup bulunmadığı titizlikle incelenir. Kanun, bu madde uyarınca cezalandırma için suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm verilmemiş olmasını koşul olarak arar. Yabancı ülkede hüküm verilmişse bu koşul gerçekleşmemiş olur.

Yargılama Sonucu ve Hukuki Sonuçlar

Yargılama süreci sonucunda failin Türk kanunlarına göre cezalandırılması, suçun niteliğine ve şartların oluşup oluşmadığına göre belirlenir. Tüm koşullar gerçekleşmişse ve suç aşağı sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektiriyorsa, vatandaş Türk kanunlarına göre cezalandırılır. Bu karar, failin Türkiye'deki hukuki durumunu ve cezasının infazını doğrudan etkiler.

Suç aşağı sınırı bir yıldan az hapis cezasını gerektiriyorsa, yargılama yapılması zarar görenin veya yabancı hükûmetin şikâyetine bağlıdır ve şikâyetin vatandaşın Türkiye'ye girdiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılması gerekir. Yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması koşulu bakımından kanunun aradığı, yabancı ülkede ceza verilmemiş olması değil, hüküm verilmemiş olmasıdır.

Özetle madde üç soruya bakar: fail Türk vatandaşı mı ve Türkiye'de mi, suç Türk kanunlarına göre hangi aşağı sınırla cezalandırılıyor, bu suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm verilmiş mi. Bunlara Türkiye'de kovuşturulabilirliğin bulunması koşulu eklenir. Madde gerekçesine göre bu koşulun belirlenmesinde Türk kanunları esas alınır; örneğin dava zamanaşımının dolmuş olması veya bir af kanunu kovuşturmayı engelleyebilir. Aşağı sınırı bir yıldan az olan suçlarda ayrıca zarar görenin veya yabancı hükûmetin süresinde yapılmış şikâyeti aranır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Uygulamada en sık karşılaşılan hatalardan biri, suçun ceza miktarını yanlış değerlendirmektir. Belirleyici olan, suçun Türk kanunlarına göre öngörülen cezasının aşağı sınırıdır; yabancı ülke kanunundaki ceza değil. Aşağı sınır bir yıldan az ise yargılama şikâyete bağlıdır, bir yıl veya daha fazla ise şikâyet aranmaz.

Bir diğer önemli nokta, şikayetin yapılması gereken sürenin başlangıç anıdır. Vatandaşın Türkiye'ye giriş yaptığı tarih, altı aylık şikayet süresinin başlangıcı olarak kabul edilir. Süre bu tarihe göre hesaplandığından, giriş tarihinin doğru saptanması şikâyetin süresinde yapılıp yapılmadığını belirler.

Son olarak, yabancı ülkede verilmiş olan bir hükmün içeriği ve niteliği dikkatle incelenmelidir. Yabancı ülkede hüküm verilmişse, bu maddenin aradığı koşullardan biri eksik kalır. Bu nedenle, yabancı ülkedeki hukuki sürecin sonuçları, bu madde uyarınca Türkiye'de cezalandırmanın mümkün olup olmadığını doğrudan etkileyen unsurlardan biri olarak değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışında işlediğim suç için Türkiye'de yargılanabilir miyim?

Türk vatandaşıysanız ve suç Türk kanunlarına göre aşağı sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektiriyorsa, Türkiye'de bulunmanız, bu suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması ve Türkiye'de kovuşturulabilirliğin bulunması koşuluyla Türk kanunlarına göre cezalandırılırsınız. Kanunda ayrıca sayılan bazı suçlar bu kuralın dışındadır.

Suçun ceza alt sınırı bir yıldan az ise şikayet gerekli mi?

Evet, suçun ceza alt sınırı bir yıldan az hapis cezasını gerektiriyorsa, yargılama yapılması için zarar görenin veya yabancı hükümetin şikayeti şarttır.

Şikayet süresi ne kadar ve ne zaman başlar?

Şikayet, vatandaşın Türkiye'ye girdiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Bu süre içinde şikayet yapılmazsa şikayete bağlı suçlarda yargılama yapılamaz.

Yabancı ülkede mahkeme kararı verilmişse Türkiye'de yargılama olur mu?

Bu madde uyarınca cezalandırma, suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması koşuluna bağlıdır. Hüküm verilmişse bu koşul gerçekleşmez. Kanunun başka maddelerinde düzenlenen suçlar bakımından farklı kurallar bulunabilir.