Vasiyetnamenin İptali

Vasiyetname Hangi Sebeplerle İptal Edilir?

Türk Medeni Kanunu dört iptal sebebi sayar: tasarruf ehliyetinin yokluğu, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama, içeriğin veya yüklemelerin hukuka ya da ahlaka aykırılığı ve kanundaki şekil kurallarına uyulmaması (TMK m.557).

Bu sebepler sınırlı sayıdadır. Vasiyetnamenin mirasçılardan birini diğerlerine göre kayırması, tek başına iptal sebebi değildir; böyle bir durumda saklı payı zedelenen mirasçının başvuracağı yol tenkis davasıdır (TMK m.560).

İptal davası ile tenkis davası birbirinden farklıdır. İptal davası tasarrufun geçersizliğini hedeflerken, tenkis davası geçerli bir tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesini amaçlar; uygulamada iki talep terditli olarak birlikte ileri sürülebilir.

Vasiyet Ehliyeti ve İrade Sakatlığı

Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir (TMK m.502). Vasiyetname düzenlendiği sırada mirasbırakanın ayırt etme gücünden yoksun olduğu ispatlanırsa tasarruf iptal edilir (TMK m.557/1).

Ayırt etme gücü, tasarrufun yapıldığı an itibarıyla değerlendirilir. İleri yaş, demans, ağır hastalık veya ilaç etkisi iddialarında sağlık kayıtları, tanık anlatımları ve Adli Tıp raporu belirleyici delillerdir.

Mirasbırakan yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda tasarrufta bulunmuşsa da iptal istenebilir (TMK m.557/2). Örneğin mirasçılardan biri hakkında gerçeğe aykırı bilgi verilerek mirastan yoksun bırakılması sağlanmışsa aldatma gündeme gelir.

Şekil Eksikliği Neden Önemlidir?

Vasiyet ancak resmî şekilde, el yazısıyla veya sözlü olarak yapılabilir (TMK m.531). Kanundaki şekil kurallarına uyulmadan yapılan tasarruf iptal edilebilir (TMK m.557/4).

El yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılıp imzalanması zorunludur (TMK m.538). Bilgisayarda yazılıp yalnız imzalanan bir metin el yazılı vasiyetname sayılmaz.

Resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla sulh hâkimi, noter veya yetkili bir memur tarafından düzenlenir (TMK m.532). Mirasbırakanın eşi, üstsoyu, altsoyu, kardeşleri ve bunların eşleri memur veya tanık olarak katılamaz; tanıklara ve yakınlarına o vasiyetnameyle kazandırma yapılamaz (TMK m.536).

İptal Davasını Kim, Kime Karşı Açar?

İptal davası, tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılabilir (TMK m.558). Vasiyetname iptal edildiğinde payı artacak olan yasal mirasçılar tipik davacılardır.

Dava, vasiyetnamenin tamamının veya bir kısmının iptaline ilişkin olabilir (TMK m.558/2). Sakatlık yalnız belirli bir kazandırmayı etkiliyorsa, sadece o kısmın iptali istenebilir.

Sakatlık, tasarrufla kendilerine veya yakınlarına kazandırma yapılanların vasiyetnamenin düzenlenmesine katılmasından kaynaklanıyorsa, tasarrufun tamamı değil yalnız bu kazandırmalar iptal edilir (TMK m.558/3). Dava, vasiyetnameden yararlanan kişilere karşı yöneltilir.

İptal Davası Açma Süreleri Nelerdir?

Dava hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (TMK m.559). Bu süre hak düşürücüdür ve hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır.

Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle dava hakkı düşer (TMK m.559/1).

Vasiyetname, tesliminden itibaren bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur (TMK m.596). Süre geçse bile hükümsüzlük, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.559/2).

Adım Adım Ne Yapmalı?

Vasiyetnamenin açılmasına çağrıldığınızda veya size tebliğ edildiğinde tarihi not edin; bir yıllık hak düşürücü süre çoğu durumda bu tarihten itibaren işlemeye başlar. Vasiyetnamenin onaylı bir örneğini sulh mahkemesinden alın.

Vasiyetnamenin türünü ve şekil şartlarını kontrol edin: el yazılı ise tarih ve imza, resmî ise tanıkların ve memurun durumu incelenmelidir. Ehliyet iddiası varsa mirasbırakanın düzenleme tarihine yakın hastane ve doktor kayıtlarını toplayın.

Vasiyetnamenin atanmış mirasçıya belge verilmesine dayanak olmaması için, tebliğden itibaren bir ay içinde sulh mahkemesine itiraz edilebilir (TMK m.598/2). Bu itiraz iptal davasının yerine geçmez; iptal davası ayrıca ve süresinde açılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Vasiyetnamenin iptali davası kaç yıl içinde açılır?

Öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her hâlde açılmadan itibaren iyiniyetli davalıya karşı 10, kötüniyetliye karşı 20 yıl içinde (TMK m.559).

Bilgisayarla yazılmış vasiyetname geçerli mi?

El yazılı vasiyetname için metnin baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılması zorunludur (TMK m.538); aksi hâlde şekil eksikliği vardır.

Kaç yaşında vasiyet yapılabilir?

Ayırt etme gücüne sahip ve 15 yaşını doldurmuş kişi vasiyet yapabilir (TMK m.502).

Alzheimer hastası kişinin vasiyeti iptal edilir mi?

Düzenleme anında ayırt etme gücünden yoksun olduğu ispatlanırsa iptal edilir (TMK m.557/1).

Vasiyetnamenin iptalini kimler isteyebilir?

Tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı (TMK m.558).

Beni mirastan az pay verilerek kayıran vasiyet iptal edilir mi?

Kayırma tek başına iptal sebebi değildir; saklı payınız zedelendiyse tenkis davası açılabilir (TMK m.560).

Noterdeki vasiyetnamede tanık akraba olabilir mi?

Mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bunların eşleri tanık olamaz (TMK m.536).

Vasiyetname ne zaman açılır?

Tesliminden itibaren bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimince açılır ve ilgililere okunur (TMK m.596).

Süre geçtiyse vasiyetnamenin hükümsüzlüğü ileri sürülebilir mi?

Hükümsüzlük def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.559/2).