Bedensel Zarar Tazminatının Haczi

Bedensel Zarar Tazminatı Neden Haczedilemez?

İcra ve İflas Kanunu, vücut veya sıhhat üzerine ika edilen zararlar için zarar görenin kendisine veya ailesine toptan ya da irat şeklinde verilen veya verilmesi gereken paraları haczedilemeyen mallar arasında sayar (İİK m.82/1-11).

Bu kuralın amacı, bedensel zarar nedeniyle çalışma gücünü kaybeden veya tedavi giderleriyle karşı karşıya kalan kişinin, bu kaybı karşılamak için verilen parayı alacaklılarına kaptırmamasıdır. Tazminat, kişinin geçimini ve iyileşmesini sağlamaya yöneliktir.

Haczedilmezlik, tazminatın hem ödenmesi gereken aşamasında hem de ödendiği anda geçerlidir. Kanun “verilen veya verilmesi lazım gelen paralar” ifadesini kullandığından, henüz tahsil edilmemiş tazminat alacağı da haczedilemez.

Hangi Tazminatlar Kapsama Girer?

Trafik kazası, iş kazası, tıbbi müdahale veya başka bir haksız fiil sonucu yaralanma veya sağlık bozulması nedeniyle ödenen maddi tazminatlar bu kapsamdadır (İİK m.82/1-11). Tedavi giderleri, kazanç kaybı ve çalışma gücü kaybına ilişkin tazminatlar örnek gösterilebilir.

Kanun, tazminatın zarar görenin ailesine verilmesi hâlini de kapsama almıştır. Bu nedenle ölüm hâlinde yakınlara ödenen destekten yoksun kalma tazminatının da bu korumadan yararlanıp yararlanmadığı, uygulamada bu ifade çerçevesinde değerlendirilir.

Bedensel zarar nedeniyle hükmedilen manevi tazminatın haczedilip edilemeyeceği konusunda farklı görüşler bulunmaktadır. Bir görüş, hükmün bedensel zarara bağlı tüm tazminatları kapsadığını savunurken, diğer görüş maddi zararla sınırlı yorum yapar; bu nedenle somut dosyada değerlendirme gerekir.

SGK Gelirleri ve Aylıklar Haczedilebilir mi?

İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumunca bağlanan gelir, aylık ve ödenekler, Kurum alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez (5510 sayılı Kanun m.93).

Bu gelirlerin haczine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmadıkça icra müdürü tarafından reddedilir (5510 m.93). Dolayısıyla SGK gelirinde haczedilmezlik, İİK m.82’ye ek olarak özel bir kanunla da korunmaktadır.

Nafaka borcu bu korumanın istisnasıdır. Nafaka alacaklısı, kanunda açıkça izin verildiği için SGK gelir ve aylıklarına haciz koydurabilir.

Tazminat Banka Hesabına Yatınca Ne Olur?

Tazminatın banka hesabına yatırılması, onun haczedilmezlik niteliğini tek başına ortadan kaldırmaz; ancak hesaptaki paranın tazminattan kaynaklandığının ispatı gerekir (İİK m.82/1-11). Mahkeme kararı, sigorta şirketinin ödeme yazısı ve dekont bu ispat için önemlidir.

Tazminat parası maaş veya başka gelirlerle aynı hesapta karıştığında, hangi tutarın tazminattan geldiğinin ayrıştırılması güçleşir. Bu nedenle tazminatın mümkünse ayrı bir hesapta tutulması ispat yükünü kolaylaştırır.

İcra memuru, haczi istenen mal veya hakkın haczinin caiz olup olmadığını değerlendirip talebin kabulüne veya reddine karar verir (İİK m.82). Memur hacze karar verirse, borçlu bu işleme karşı şikâyet yoluna başvurabilir.

Hacze Karşı Şikâyet Nasıl Yapılır?

Haczedilmez bir tazminata haciz konulursa borçlu, haciz işlemini öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edebilir (İİK m.16). Şikâyet dilekçesine tazminatın kaynağını gösteren belgeler eklenmelidir.

Yargıtay uygulamasında kamu düzenine ilişkin bazı haczedilmezlik hâllerinde sürenin aranmadığı kararlar bulunmakla birlikte, hak kaybı yaşanmaması için şikâyetin yedi günlük süre içinde yapılması en güvenli yoldur.

Kanun, 82 ve 83 üncü maddelerde yazılı mal ve hakların haczedilebileceğine dair önceden yapılan anlaşmaların geçersiz olduğunu da öngörür (İİK m.83/a). Kredi sözleşmesine konulan “tüm alacaklarımın haczine muvafakat ederim” şeklindeki bir kayıt bu korumayı ortadan kaldırmaz.

Sık Yapılan Hatalar

En sık hata, tazminat hesabına haciz geldiğini fark ettikten sonra şikâyet için beklemektir. Haczin öğrenildiği tarihten itibaren yedi günlük şikâyet süresi işler; bu süre içinde icra mahkemesine başvurulmalıdır (İİK m.16).

İkinci hata, tazminatın kaynağını belgeleyememektir. Mahkeme kararı, arabuluculuk anlaşma belgesi, sigorta şirketinin ödeme yazısı ve banka dekontu mutlaka saklanmalı; tazminat ile diğer gelirler aynı hesapta karıştırılmamalıdır.

Üçüncü hata, alacaklıyla yapılan sözlü veya yazılı “haciz muvafakati” nedeniyle hakkın kaybedildiğini düşünmektir. Önceden yapılan bu tür anlaşmalar geçersizdir (İİK m.83/a); yine de haciz sonrasında verilecek beyanlarda dikkatli olunmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Trafik kazası tazminatım haczedilebilir mi?

Yaralanma nedeniyle ödenen tazminat vücut ve sağlık zararına ilişkin olduğundan haczedilemez (İİK m.82/1-11).

İş kazası nedeniyle SGK’dan aldığım gelir haczedilir mi?

Kurum alacakları ve nafaka borçları dışında haczedilemez (5510 m.93).

Nafaka borcu için tazminatım haczedilir mi?

SGK gelirlerinde nafaka borcu açık istisnadır (5510 m.93); İİK m.82 kapsamındaki tazminatlar için somut değerlendirme gerekir.

Tazminat banka hesabıma yattı, haciz konabilir mi?

Paranın tazminattan geldiği ispat edilirse haczedilmezlik korunur; ancak başka paralarla karışması ispatı zorlaştırır.

Hacze karşı kaç gün içinde şikâyet etmeliyim?

Haciz işlemini öğrendiğiniz tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet edin (İİK m.16).

Manevi tazminat da haczedilemez mi?

Bu konuda farklı görüşler vardır; hükmün kapsamı somut dosyada değerlendirilmelidir.

Kredi sözleşmesinde haczine muvafakat verdim, geçerli mi?

Hayır. Haczedilemeyen mal ve hakların haczine ilişkin önceden yapılan anlaşmalar geçersizdir (İİK m.83/a).

Henüz ödenmemiş tazminat alacağım haczedilebilir mi?

Kanun “verilmesi lazım gelen paraları” da kapsadığından ödenmemiş tazminat alacağı da haczedilemez (İİK m.82/1-11).

İcra memuru haczedilmezliği kendiliğinden inceler mi?

İcra memuru haczin caiz olup olmadığını değerlendirir (İİK m.82); ancak borçlunun belgeleriyle şikâyette bulunması önemlidir.