Tazminat Davalarında Görevli Mahkeme Hangisidir?

Tazminat Davalarında Görevli Mahkeme ve Kanuni Dayanak

Hukuk sistemimizde tazminat davaları, bir zararın giderilmesi amacıyla açılan ve hukuki uyuşmazlığın mahiyetine göre görevli mahkemenin tayin edildiği davalardır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.2 çerçevesinde, bir davanın hangi mahkemede açılacağı belirlenirken davanın konusu olan hakkın türü temel alınır. Kanun koyucu, uyuşmazlığın türüne göre genel görevli mahkemeyi belirlemiştir.

Kanun metnine göre, malvarlığı haklarına ilişkin davalar ile şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir. Bu madde, tazminat taleplerinin hangi mahkemede görüleceğine dair temel çerçeveyi çizer. Kural şudur: başka bir kanun hükmü farklı bir mahkemeyi görevlendirmemişse tazminat davasına asliye hukuk mahkemesi bakar.

Asliye hukuk mahkemeleri, kanunda özel olarak başka bir mahkemeye görev verilmediği sürece diğer dava ve işler bakımından da görevlidir. Bu durum, asliye hukuk mahkemelerini genel görevli mahkeme konumuna getirir. Tazminat taleplerinde özel bir kanun hükmüyle başka bir mahkemeye görev verilmemişse, uyuşmazlık bu mahkemede çözüme kavuşturulur.

Görevli Mahkemeyi Belirleyen Temel Unsurlar

Tazminat taleplerinde görevli mahkemenin tayininde davanın konusu olan hakkın niteliği belirleyici rol oynar. Eğer talep edilen tazminat bir malvarlığı hakkına, yani ekonomik bir değer içeren hakka dayanıyorsa, dava malvarlığına ilişkin bir dava olarak kabul edilir. Bu durumda, davanın değeri ne olursa olsun asliye hukuk mahkemesi görevli hale gelir.

Şahıs varlığına ilişkin haklar ise kişinin bedensel veya ruhsal bütünlüğüne, onuruna veya diğer kişisel haklarına yönelik zararları kapsar. Bu haklara dayalı tazminat taleplerinde de kural değişmez ve yine asliye hukuk mahkemesi görevli olarak belirlenir. Hakların türü, davanın açılacağı mahkemenin görev alanını belirleyen en temel kriterdir.

Dava konusunun değeri ve miktarı, bu madde bakımından görevli mahkemenin belirlenmesinde ölçüt değildir. Kanun, malvarlığı veya şahıs varlığına ilişkin haklarda değer gözetmeksizin asliye hukuk mahkemelerini görevli kılmıştır. Bu, davanın miktarından bağımsız olarak hukuki niteliğin mahkemeyi belirlediği anlamına gelmektedir.

Görev Kurallarının Uygulanma Usulü ve Süreç

Görev kuralı kamu düzenine ilişkin bir husus olduğu için yargılama süreci içerisinde mahkemece kendiliğinden dikkate alınır. Taraflar görev itirazında bulunmasa dahi, mahkeme davanın kendi görev alanına girip girmediğini incelemekle yükümlüdür. Bu inceleme, davanın açıldığı ilk aşamalardan itibaren mahkeme tarafından yürütülür.

Eğer dava görevli olmayan mahkemede açılmışsa, mahkeme görevsizlik kararı verir. Dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi ise kanunun ayrı hükümlerinde düzenlenen usule ve sürelere bağlıdır; bu aşamada sürelerin takibi önemlidir. Usul ekonomisi gereği, görevli mahkemenin belirlenmesi uyuşmazlığın hızlı çözümü için kritiktir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.2 kapsamında, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesinin genel görevli olması, diğer tüm uyuşmazlıkların da bu mahkemede görülmesini sağlar. Bu durum, özel kanunların başka bir mahkemeyi görevlendirdiği haller dışında tazminat davalarının asliye hukuk mahkemelerinde görüleceği anlamına gelir. Uygulamada birçok tazminat davası için özel kanunlarda ayrı görev kuralı bulunduğundan, önce böyle bir düzenleme olup olmadığına bakılmalıdır.

Hakların Kullanımı ve Mahkeme Kararları

Tazminat haklarının kullanımı, davanın açıldığı mahkemenin görev alanına uygun şekilde yürütülmelidir. Doğru mahkemede açılan bir dava, hak arama hürriyetinin etkin kullanımı açısından büyük önem taşır. Yanlış mahkemede açılan davalar, görevsizlik kararı ile sonuçlanarak sürecin uzamasına ve zaman kaybına neden olabilir.

Mahkeme, davanın niteliğini inceleyerek malvarlığına veya şahıs varlığına ilişkin olup olmadığını tespit eder. Bu tespit sonucunda, hak sahibinin talepleri, kanunda belirtilen görevli mahkeme tarafından esastan veya usulden karara bağlanır. Görevli mahkeme, davanın hukuki niteliğine ve varsa özel kanun hükmüne göre belirlenir.

Hakların korunması noktasında, tazminatın türü ne olursa olsun, asliye hukuk mahkemelerinin genel görevli olması, hangi mahkemeye gidileceği konusunda boşluk kalmamasını sağlar. Özel bir görevli mahkeme belirlenmemişse, hak sahipleri asliye hukuk mahkemelerine başvurarak haklarını arayabilirler.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Noktalar

En sık yapılan hatalardan biri, davanın miktarını baz alarak yanlış mahkemede dava açmaktır. Tazminat miktarının düşük veya yüksek olması, malvarlığına ilişkin bir davada asliye hukuk mahkemesinin görevini değiştirmez. Bu noktada davanın değerine değil, hakkın türüne ve özel bir görev kuralı bulunup bulunmadığına bakılmalıdır.

Ölüm veya vücut bütünlüğünün zarar görmesinden doğan tazminat davalarında da aynı kural geçerlidir: aksine bir düzenleme bulunmadıkça görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Ancak bu tür zararlar çok farklı hukuki ilişkilerden doğabilir ve bunların bir kısmı için özel kanunlar başka mahkemeleri görevlendirmiştir. Bu nedenle bu davaların her durumda asliye hukuk mahkemesinde görüleceği söylenemez; zararın hangi ilişkiden doğduğu ayrıca incelenmelidir.

Aksine bir düzenleme olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir. Kanun, asliye hukuk mahkemelerini genel görevli kılsa da, bazı özel kanunlar belirli tazminat türleri için farklı mahkemeleri görevli kılabilir. Bu istisnai durumlar göz ardı edilerek doğrudan asliye hukuk mahkemesine başvurmak, görevsizlik kararı ile karşılaşılmasına yol açabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tazminat davası hangi mahkemede açılmalıdır?

Tazminat davası, davanın konusuna göre malvarlığına veya şahıs varlığına ilişkinse ve aksine bir düzenleme yoksa asliye hukuk mahkemesinde açılmalıdır.

Dava konusu tazminat miktarı görevli mahkemeyi değiştirir mi?

Hayır. Malvarlığı haklarına ilişkin davalarda dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın, aksine bir düzenleme bulunmadıkça görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

Vücut bütünlüğünün zarar görmesi durumunda görevli mahkeme hangisidir?

Aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Zararın doğduğu ilişki için özel bir kanun başka bir mahkemeyi görevlendirmişse dava o mahkemede açılır.

Asliye hukuk mahkemesi hangi davalarda görevlidir?

Asliye hukuk mahkemeleri, aksine bir düzenleme bulunmadıkça, malvarlığı haklarına ve şahıs varlığına ilişkin davalar ile diğer dava ve işlerde görevlidir.