Tacirler Arası İhbar ve İhtarlarda Şekil

TTK m.18/3 Neyi Düzenler?

TTK m.18/3 uyarınca tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe ve sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar veya ihtarlar belirli şekillerde yapılır. Hüküm, her tacirin ticaretine ait faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerektiğini öngören m.18/2 ile birlikte okunur.

Kuralın uygulanması için her iki tarafın da tacir olması gerekir. TTK m.12 uyarınca bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişi tacirdir; TTK m.16 uyarınca ticaret şirketleri de tacir sayılır.

Taraflardan biri tacir değilse, örneğin karşı taraf tüketici ise, m.18/3’teki şekil kuralı uygulanmaz; bu durumda genel hükümler ve özel kanunlardaki şekil kuralları esas alınır.

Hangi Yollarla Bildirim Yapılabilir?

Kanun dört yol sayar: noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta (KEP) sistemiyle (TTK m.18/3). Bunların ortak özelliği, gönderimin ve içeriğin sonradan ispatlanabilmesidir.

TTK m.1525, ihbar, ihtar ve itiraz gibi beyanların elektronik ortamda düzenlenip gönderilebileceğini kabul eder; ancak bunu “18 inci maddenin üçüncü fıkrası saklı kalmak şartıyla” yapar. Dolayısıyla temerrüt, fesih ve dönme ihtarlarında sıradan e-posta yeterli değildir; elektronik yol ancak KEP ile kullanılabilir.

Uygulamada en güvenli yol noter ihtarnamesidir; çünkü tebliğ tarihi resmî olarak belgelenir. KEP ise hem hızlı hem de gönderim ve teslim anını kayıt altına alan bir alternatiftir.

Hangi Bildirimler Bu Şekle Tabidir?

Kanun üç tür bildirimi sayar: temerrüde düşürme, fesih ve sözleşmeden dönme. TBK m.117 uyarınca muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; tacirler arasında bu ihtar m.18/3’teki şekillerden biriyle yapılmalıdır.

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde temerrüt hâlinde alacaklı borcun ifası için uygun bir süre verebilir (TBK m.123). Sözleşmeden dönmeye hazırlık niteliğindeki bu süre verme bildirimi de uygulamada aynı şekilde yapılmalıdır.

Bu üç tür dışındaki bildirimler, örneğin fatura veya teyit mektubuna itiraz, kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Faturayı alan kişi 8 gün içinde içeriğine itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır (TTK m.21/2); teyit mektubu için de aynı süre geçerlidir (m.21/3).

Şekle Uyulmazsa Bildirim Geçersiz mi?

Bu konu tartışmalıdır. Bir görüşe göre m.18/3’teki şekil geçerlilik şartıdır; kanunda sayılan yollar dışında yapılan ihtar hukuki sonuç doğurmaz. Diğer görüşe göre şekil yalnızca ispat kolaylığı sağlar; karşı taraf bildirimi aldığını kabul ediyorsa ihtar sonuç doğurur.

Yargıtay uygulamasında da bu konuda farklı yaklaşımlar görülmektedir; bildirimin karşı tarafa ulaştığının başka delillerle kanıtlandığı durumlarda sonuç doğurabileceğini kabul eden kararlar bulunduğu gibi, şekle sıkı bağlılığı esas alan değerlendirmeler de yapılmaktadır.

Bu belirsizlik karşısında güvenli yaklaşım, fesih, dönme ve temerrüt ihtarlarını kanunun saydığı dört yoldan biriyle yapmak ve tebliğ belgesini saklamaktır.

İhtara Gerek Olmayan Hâller Var mı?

Evet. TTK m.1530 uyarınca ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedariki amacıyla yapılan işlemlerde borçlu, sözleşmedeki tarihte veya ödeme süresinde ödemezse ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer.

Sözleşmede ödeme günü belirtilmemişse borçlu, kural olarak faturanın veya eş değer ödeme talebinin alınmasını izleyen 30 günlük sürenin sonunda ihtarsız temerrüde düşer (m.1530/4). Sözleşmede öngörülen ödeme süresi de kural olarak 60 günü aşamaz (m.1530/5).

Benzer şekilde TBK m.117/2 uyarınca ifa günü birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle borçlu temerrüde düşer. Ancak fesih ve dönme bildirimleri için bu istisnalar geçerli değildir; bunlar ayrıca yapılmalıdır.

Adım Adım: Tacire İhtar Gönderirken

1. Tarafların tacir olup olmadığını belirleyin: Karşı taraf şirket veya ticari işletme sahibiyse TTK m.18/3 uygulanır. Emin değilseniz yine de kanundaki yollardan birini kullanın.

2. Yolu seçin: Noter ihtarnamesi veya KEP tercih edin. Ayıp ihbarı gibi kısa süreli bildirimlerde hız önemlidir; ticari satışta açık ayıp teslimde 2 gün, gizli ayıp ise teslimden sonraki 8 gün içinde ihbar edilmelidir (TTK m.23/1-c).

3. İçeriği net yazın: Borç tutarını, ifa için verilen süreyi ve süre sonunda kullanılacak hakkı (fesih veya dönme) açıkça belirtin. Tebliğ belgesini ve KEP delil kayıtlarını dosyada saklayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Tacirler arasında ihtar e-postayla yapılabilir mi?

Temerrüt, fesih ve dönme ihtarları için sıradan e-posta kanunda sayılmamıştır; elektronik yol ancak güvenli elektronik imzalı KEP ile kullanılabilir (TTK m.18/3, 1525).

Tacirler arası ihtar hangi yollarla yapılır?

Noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı KEP ile yapılır (TTK m.18/3).

WhatsApp mesajıyla fesih bildirimi geçerli mi?

Kanunda sayılan yollardan değildir; geçerlilik ve ispat bakımından ciddi tartışma doğurur. Güvenli yol noter veya KEP’tir.

Faturaya kaç gün içinde itiraz edilmeli?

Fatura alındığı tarihten itibaren 8 gün içinde itiraz edilmelidir; aksi hâlde içerik kabul edilmiş sayılır (TTK m.21/2).

Karşı taraf tacir değilse bu kural uygulanır mı?

Hayır. TTK m.18/3 yalnızca tacirler arasındaki bildirimleri düzenler.

Ticari alışverişte ihtar göndermeden temerrüt oluşur mu?

Mal ve hizmet tedarikinde ödeme günü geçince ihtarsız temerrüt oluşur; gün belirlenmemişse faturanın alınmasından 30 gün sonra temerrüt doğar (TTK m.1530).

Ticari satışta ayıp ihbarı kaç gün içinde yapılır?

Açık ayıpta 2 gün, açıkça belli olmayan ayıpta teslimden sonraki 8 gün içinde yapılmalıdır (TTK m.23/1-c).

Noter ihtarnamesi zorunlu mu?

Hayır. Noter, taahhütlü mektup, telgraf ve KEP eşit seçeneklerdir (TTK m.18/3).

Temerrüt ihtarında süre vermek gerekir mi?

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde alacaklı, borcun ifası için uygun bir süre verebilir veya hâkimden süre verilmesini isteyebilir (TBK m.123).