Sözlü vasiyet, yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlarda resmî ya da el yazılı vasiyetname yapamayan kişinin son arzularını iki tanığa anlatmasıyla yapılır (TMK m.539). Sonradan başka şekilde vasiyet yapma olanağı doğarsa, bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer (TMK m.541).
TMK m.531 vasiyetin üç şeklini sayar: resmî, el yazılı ve sözlü. Sözlü vasiyet bunlar arasında istisnai olanıdır; TMK m.539 uyarınca ancak yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî veya el yazılı vasiyetname yapılamıyorsa başvurulabilir.
Kanundaki sayım örnek niteliğindedir; önemli olan, mirasbırakanın diğer iki şekli kullanmasını fiilen imkânsız kılan olağanüstü bir durumun varlığıdır. Sadece zaman darlığı veya noterliğe gitmeyi istememek bu şartı karşılamaz.
Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir (TMK m.502). Bu ehliyet şartı sözlü vasiyette de aranır; tanıkların ayrıca mirasbırakanı ehil gördüklerini beyan etmesi bu yüzden önemlidir.
Mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyana uygun bir vasiyetname yazmaları veya yazdırmaları görevini yükler (TMK m.539/2). Tanık sayısı ikiden az olamaz.
Resmî vasiyetnamedeki tanık yasakları, okur yazar olma koşulu dışında sözlü vasiyette de geçerlidir (TMK m.539/3). Buna göre fiil ehliyeti bulunmayanlar, ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri tanık olamaz (TMK m.536).
Ayrıca tanıklara, onların üstsoy ve altsoy kan hısımlarına, kardeşlerine ve bu kişilerin eşlerine o vasiyetle kazandırmada bulunulamaz (TMK m.536/2). Uygulamada en sık sorun, mirastan pay alacak yakınların tanık olarak dinlenmesidir.
TMK m.540 uyarınca tanıklardan biri, beyan edilen son arzuları yer, yıl, ay ve günü de belirterek hemen yazar, imzalar ve diğer tanığa imzalatır. İki tanık bu belgeyi vakit geçirmeksizin bir sulh veya asliye mahkemesine verir.
Tanıklar mahkemede, mirasbırakanı vasiyetname yapmaya ehil gördüklerini ve son arzularını olağanüstü durum içinde kendilerine anlattığını hâkime beyan eder. Belge düzenlemek yerine doğrudan mahkemeye başvurup beyanlarını tutanağa geçirtmeleri de mümkündür.
Mirasbırakan askerlik hizmetinde ise teğmen veya daha yüksek rütbeli bir subay, yurt dışında seyreden bir ulaşım aracında ise aracın sorumlu yöneticisi, sağlık kurumunda tedavi görüyorsa kurumun en yetkili yöneticisi hâkim yerine geçer (TMK m.540/3).
Mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer (TMK m.541). Kanun, olağanüstü durum ortadan kalktığında kişinin vasiyetini olağan şekillerle yenilemesini bekler.
Örneğin ağır hastalık nedeniyle sözlü vasiyet yapan kişi iyileşir ve noterliğe gidebilecek duruma gelirse, bu tarihten itibaren bir ay içinde resmî veya el yazılı vasiyetname düzenlemelidir. Aksi hâlde sözlü vasiyet kendiliğinden etkisiz kalır.
Mirasbırakan, kanundaki şekillerden birine uyarak yeni bir vasiyetname yapıp önceki vasiyetten her zaman dönebilir (TMK m.542). Sözlü vasiyet de bu genel dönme kuralına tabidir.
Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilir (TMK m.595) ve tesliminden itibaren bir ay içinde açılıp ilgililere okunur (TMK m.596).
Şekil şartlarına uyulmaması, olağanüstü durumun bulunmaması veya tanık yasaklarının ihlali iptal davasında ileri sürülebilir. İptal davası hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmekle düşer (TMK m.559).
Saklı payı zedelenen mirasçılar ayrıca tenkis davası açabilir; bu hak saklı payın zedelendiğini öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde kullanılmalıdır (TMK m.571).
Yakınların tanık olması: Eş, çocuk, anne-baba veya kardeşin tanık olması sözlü vasiyeti iptal riskine açık hâle getirir. Olağanüstü durumda bile mümkünse yasak kapsamı dışındaki kişiler tanık seçilmelidir.
Mahkemeye geç başvurmak: Kanun, tanıkların “vakit geçirmeksizin” mahkemeye başvurmasını ister. Günler, haftalar sonra yapılan başvurularda beyanın güvenilirliği tartışmaya açılır; tarih, yer ve beyanın içeriği hemen yazıya geçirilmelidir.
İyileşmeden sonra vasiyeti yenilememek: Olağanüstü durum sona erdikten sonra bir ay içinde resmî veya el yazılı vasiyetname yapılmazsa sözlü vasiyet hükümden düşer. El yazılı vasiyetnamede yıl, ay, gün ve imza dâhil tüm metnin mirasbırakanın el yazısıyla olması gerekir (TMK m.538).
Evet, ancak yalnız olağanüstü durumlar nedeniyle resmî veya el yazılı vasiyetname yapılamıyorsa ve iki tanıkla yapılırsa geçerlidir (TMK m.539).
İki tanık gerekir; mirasbırakan son arzularını bu iki tanığa anlatır (TMK m.539).
Hayır. Mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bunların eşleri tanık olamaz (TMK m.536 ve 539).
Vakit geçirmeksizin bir sulh veya asliye mahkemesine başvurmaları gerekir (TMK m.540).
Sağlık kurumunun en yetkili yöneticisi hâkim yerine geçer (TMK m.540/3).
Başka şekilde vasiyet yapma olanağı doğduktan sonra bir ay geçerse sözlü vasiyet hükümden düşer (TMK m.541).
Öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalıya karşı on, kötü niyetliye karşı yirmi yıldır (TMK m.559).
Saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açabilir; süre öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde on yıldır (TMK m.571).
Ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir (TMK m.502).
Usul işlemleri, süreler ve kanun yollarında destek için bize ulaşın.
El yazılı, resmî ve sözlü vasiyetnamenin şekil şartları, vasiyet.
Devamını oku ›MakaleVasiyetname, sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere tebliğ.
Devamını oku ›MakaleTMK m.187'deki kural Anayasa Mahkemesinin E.2022/155 sayılı kararıyla.
Devamını oku ›