Sosyal Yardımların Haczi

Hangi Mallar ve Gelirler Haczedilemez?

İİK m.82, haczolunamayacak mal ve hakları sayar; bunlar arasında özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar, bir muavenet sandığı veya cemiyeti tarafından hastalık, zaruret ve ölüm gibi hâllerde bağlanan maaşlar ve öğrenci bursları bulunur.

İcra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını kendiliğinden değerlendirir ve talebin kabulüne veya reddine karar verir (İİK m.82). Yani haczedilmezlik yalnız borçlunun itirazıyla değil, icra dairesince de gözetilmelidir.

Bu mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir (İİK m.83/a). Kredi sözleşmelerine konan “maaş ve yardımlarımın haczine rıza gösteriyorum” türü kayıtlar bu nedenle sonuç doğurmaz.

SGK’dan Alınan Aylık ve Ödenekler Haczedilir mi?

5510 sayılı Kanun m.93 uyarınca sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri devir ve temlik edilemez; bunlar Kurum alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez.

Haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması hâlinde icra müdürü tarafından reddedilir. Bu koruma emekli aylıkları yanında ölüm aylığı, iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri gibi ödemeleri de kapsar.

Kanunun açık istisnası nafaka borçlarıdır: nafaka alacaklısı, borçlunun SGK aylığına haciz koydurabilir. Borçlunun sonradan verdiği muvafakat da haczi mümkün kılar; uygulamada bu muvafakatin haciz sırasında verilmiş olması aranır.

65 Yaş Aylığı, Engelli Aylığı ve Vakıf Yardımları

2022 sayılı Kanun uyarınca muhtaç olduğuna Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınca karar verilen 65 yaşını doldurmuş vatandaşlara ve belirli şartlardaki engellilere muhtaçlık hâli devam ettiği sürece aylık bağlanır (2022 sayılı Kanun m.1, m.2). 3294 sayılı Kanun ise fakru zaruret içindeki vatandaşlara yapılacak yardımları düzenler (3294 sayılı Kanun m.1).

Bu yardımlar için 5510 m.93’teki gibi açık ve genel bir haciz yasağının her yardım türü bakımından bulunduğunu söylemek güçtür. Bu nedenle korumanın dayanağı çoğu zaman İİK m.82’deki “zaruret hâllerinde bağlanan maaşlar” ve “özel kanunla haczi yasak mallar” bentleri üzerinden tartışılır.

Yargıtay uygulamasında muhtaçlık esasına dayanan yardımların, borçlu ve ailesinin asgari geçimini sağlama amacı nedeniyle haczedilemeyeceği yönünde kararlar bulunmakla birlikte, her yardımın niteliği ayrı değerlendirilir. Tartışmalı bir yardım türünde haciz yapılmışsa şikâyet yoluna başvurmak gerekir.

Banka Hesabına Yatan Yardım Parası Haczedilebilir mi?

Haczedilmezlik, paranın kaynağına bağlıdır; 5510 m.93 ve İİK m.82 kapsamındaki bir ödeme banka hesabına yattığında bu niteliğini kural olarak kaybetmez. Uygulamada, hesaptaki paranın tamamen korunan ödemeden oluştuğunun hesap hareketleriyle gösterilmesi beklenir.

Hesapta maaş veya yardım dışında başka kaynaklardan gelen paralar da varsa, bunlar haczedilebilir. Karışık hesaplarda hangi tutarın korunduğunun belgelenmesi borçlu açısından kritik önemdedir.

Maaş ve ücret gibi kısmen haczi caiz gelirlerde ise borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşülür ve haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz (İİK m.83). Sosyal yardımlar ise kural olarak bu kısmi haciz rejiminin değil, haczedilmezlik rejiminin konusudur.

Haczedilemeyen Yardıma Haciz Konursa Ne Yapılır?

İcra dairesinin kanuna aykırı işlemlerine karşı icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulur; şikâyet işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır (İİK m.16).

5510 m.93 kapsamındaki aylıklar bakımından haczedilmezliğin kamu düzenine ilişkin olduğu ve sürenin kaçırılmasının şikâyete engel olmadığı yönünde görüşler bulunur; ancak süre konusunda tartışma olduğundan yedi günlük süreye uyulması en güvenli yoldur.

Şikâyet dilekçesine yardımın türünü ve kaynağını gösteren belge (SGK aylık belgesi, vakıf yazısı, burs belgesi) ile hesap dökümü eklenmelidir. Mahkeme şikâyeti kabul ederse haciz kaldırılır ve kesilen tutarların iadesi istenebilir.

Pratik Öneriler

Sosyal yardım veya aylık aldığınız hesabı, mümkünse başka gelirlerin yatmadığı ayrı bir hesap olarak kullanın. Bu, haczedilmezliğin ispatını kolaylaştırır.

Haciz bildirimi aldığınızda veya hesabınızda bloke gördüğünüzde öğrenme tarihini not edin; şikâyet süresi yedi gündür (İİK m.16).

Nafaka borcunuz varsa SGK aylığınızın da haczedilebileceğini unutmayın (5510 m.93). Haciz talebine verdiğiniz muvafakatin sonuçlarını, imzalamadan önce iyi değerlendirin.

Sıkça Sorulan Sorular

Emekli maaşına haciz konabilir mi?

Kural olarak hayır; yalnız SGK alacakları ve nafaka borçları için veya borçlunun muvafakatiyle haczedilebilir (5510 m.93).

65 yaş aylığı haczedilir mi?

Açık ve genel bir yasak her yardım için bulunmasa da uygulamada İİK m.82 kapsamında korunduğu kabul edilir; tartışmalı durumda şikâyet yoluna gidilmelidir.

Öğrenci bursu haczedilebilir mi?

Hayır, öğrenci bursları haczedilemez (İİK m.82).

Nafaka borcu için emekli maaşına haciz konur mu?

Evet, nafaka borçları haciz yasağının istisnasıdır (5510 m.93).

Kredi sözleşmesinde haciz muvafakati verdim, geçerli mi?

Haczi caiz olmayan mallara ilişkin önceden yapılan anlaşmalar geçerli değildir (İİK m.83/a).

Haczedilmezlik şikâyeti kaç gün içinde yapılır?

Kural olarak işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılır (İİK m.16).

Bankadaki yardım parası haczedilir mi?

Paranın korunan ödemeden oluştuğu ispatlanırsa haczedilemez; başka kaynaktan gelen paralar haczedilebilir.

İcra memuru haczedilmezliği kendiliğinden dikkate alır mı?

Evet, haczin caiz olup olmadığını değerlendirip talebi reddedebilir (İİK m.82).

Engelli aylığı haczedilebilir mi?

2022 sayılı Kanun kapsamındaki muhtaçlık aylıkları bakımından da koruma İİK m.82 üzerinden tartışılır; haciz yapılmışsa yedi gün içinde şikâyet edilmelidir.