Şirket Borcu İçin Ortağın Malına Haciz

Şirket Borcu Ortağın Borcu Sayılır mı?

Sermaye şirketlerinde kural, şirketin borçlarından yalnız kendi mal varlığıyla sorumlu olmasıdır: anonim şirket TTK m.329, limited şirket TTK m.602 uyarınca borçlarından dolayı sadece malvarlığıyla sorumludur. Ortakların sorumluluğu, taahhüt ettikleri sermaye payını ödemekle sınırlıdır.

TTK m.573/2 bunu açıkça söyler: limited şirket ortakları şirket borçlarından sorumlu olmayıp yalnız esas sermaye paylarını ödemek ve şirket sözleşmesindeki ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdür. Anonim şirkette de pay sahipleri yalnız şirkete karşı sorumludur (TTK m.329/2).

Bu nedenle şirkete karşı başlatılmış bir ticari alacak takibinde, alacaklı ortağın evine, aracına veya maaşına haciz koyduramaz. Takip borçlusu şirket tüzel kişiliğidir; ortak ayrı bir kişidir. Ortağın kişisel olarak kefil olduğu, senet avalisti olduğu veya borcu şahsen üstlendiği hâller ise bu kuralın dışındadır.

Kollektif ve Komandit Şirkette Durum Farklıdır

Şahıs şirketlerinde ortakların sorumluluğu sınırsızdır: kollektif şirket ortakları şirketin borçlarından müteselsilen ve bütün malvarlığıyla sorumludur (TTK m.236). Şirkete sonradan giren ortak, girişinden önce doğmuş borçlardan da sorumlu olur.

Ancak bu sorumluluk ikinci derecededir. TTK m.237 uyarınca önce şirket sorumludur; ortağa karşı dava veya takip ancak şirkete karşı yapılan icra takibi semeresiz kalmışsa ya da şirket sona ermişse yapılabilir. Bununla birlikte ortağın kişisel mallarına ihtiyati haciz konulması mümkündür.

Komandit şirkette komanditer ortak, taahhüt ettiği sermayenin henüz ödemediği kısmına kadar şirket alacaklılarına karşı sorumludur; alacaklı, şirket sona ermedikçe veya şirkete karşı takip semeresiz kalmadıkça komanditere başvuramaz (TTK m.322).

Vergi ve Kamu Borcunda Limited Şirket Ortağı

Kamu alacaklarında kural değişir: limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan sorumludur (6183 sayılı Kanun m.35).

Bu sorumluluk için önce şirket hakkında takip yapılmalı ve alacağın şirketten tahsil edilemediği veya edilemeyeceği ortaya konmalıdır. 6183 sayılı Kanun m.3, bu kavramları haczi kabil mal bulunmaması veya satış bedelinin alacağı karşılamaması gibi durumlarla tanımlar.

Payını devreden ortak ile devralan, devir öncesine ait amme alacaklarından müteselsilen sorumludur. Alacağın doğduğu ve ödenmesi gereken tarihlerde pay sahipleri farklı kişilerse bunlar da birlikte sorumlu tutulur (6183 sayılı Kanun m.35/2-3). Pay devrederken şirketin vergi borcunun incelenmesi bu yüzden önemlidir.

Kanuni Temsilcinin (Müdür, Yönetim Kurulu) Sorumluluğu

Ortaklıktan ayrı bir sorumluluk türü de vardır: tüzel kişinin mal varlığından tahsil edilemeyen amme alacakları, kanuni temsilcilerin şahsi mal varlığından tahsil edilir (6183 sayılı Kanun mükerrer m.35). Burada sorumluluğun sebebi pay sahipliği değil, şirketi temsil etme görevidir.

Bu nedenle anonim şirkette ortak olmayan bir yönetim kurulu üyesi veya limited şirkette ortak olmayan müdür de kamu borcu nedeniyle takibe muhatap olabilir. Şirketin tasfiyeye girmesi veya tasfiye edilmiş olması, temsilcinin tasfiyeden önceki döneme ait sorumluluğunu kaldırmaz.

Ödeme yapan kanuni temsilci, ödediği tutar için asıl borçlu şirkete rücu edebilir. Vergi ve sosyal güvenlik borçlarındaki sorumluluğun ayrıntıları ilgili özel kanunlara göre de değişebildiğinden, her ödeme emri ayrı ayrı incelenmelidir.

Tescil Öncesi İşlemler ve Kişisel Taahhütler

Anonim şirket tüzel kişiliği ticaret siciline tescil ile kazanılır; tescilden önce şirket adına işlem yapanlar bu işlemlerden şahsen ve müteselsilen sorumludur. İşlem ileride kurulacak şirket adına yapıldığı açıkça bildirilmiş ve tescilden sonra üç ay içinde şirketçe kabul edilmişse yalnız şirket sorumlu olur (TTK m.355/2).

Uygulamada ortağın malına haciz gelmesinin en sık sebebi, banka kredisine veya kira sözleşmesine ortağın kişisel kefil olmasıdır. Bu durumda ortak, şirket ortağı sıfatıyla değil, kefil sıfatıyla ve kefalet sözleşmesinin sınırları içinde sorumludur.

Benzer şekilde şirket çekine veya senedine ortağın kendi adına ciro ya da aval vermesi, onu kambiyo senedinin kişisel borçlusu yapar. Böyle bir senet için ortak hakkında doğrudan takip yapılabilir.

Ortağın Malına Haciz Gelirse Ne Yapmalı?

İlk adım, takibin kimin adına başlatıldığını ve hangi belgeye dayandığını görmektir. Takip borçlusu yalnız şirketse ve ortak kişisel bir taahhüt altına girmemişse, ortağın malına konulan haciz için icra mahkemesine şikâyet ve istihkak yolları değerlendirilir.

Haciz bir vergi dairesinden veya kamu kurumundan geliyorsa, ödeme emrinde ortaklık sıfatının mı yoksa kanuni temsilcilik sıfatının mı esas alındığı kontrol edilmelidir. Sermaye payı oranının doğru hesaplanıp hesaplanmadığı ve şirketten tahsil imkânının gerçekten tükenip tükenmediği incelenmelidir.

Kamu alacaklarına ilişkin ödeme emrine karşı dava açma süresi kısadır ve özel kanunlara göre belirlenir. Tebliğ tarihini not etmek ve belgeleri hemen toplamak, itiraz imkânını korumanın en önemli adımıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Limited şirketin borcu için ortağın evine haciz gelir mi?

Özel hukuk borçları için kural olarak hayır; ortaklar şirket borçlarından sorumlu değildir (TTK m.573/2). Ortağın kişisel kefaleti veya kamu borcu varsa durum değişir.

Anonim şirket ortağı şirket borcundan sorumlu mu?

Hayır. Pay sahipleri yalnız taahhüt ettikleri sermaye payıyla ve şirkete karşı sorumludur (TTK m.329/2).

Şirketin vergi borcu ortağa çıkar mı?

Limited şirkette, şirketten tahsil edilemeyen amme alacağı için ortak sermaye payı oranında doğrudan takip edilebilir (6183 sayılı Kanun m.35).

Yüzde 30 hisseli ortak şirketin tüm vergi borcunu mu öder?

Hayır. 6183 sayılı Kanun m.35 uyarınca ortak, sermaye hissesi oranında sorumludur.

Hisselerimi devrettim, eski vergi borcundan sorumlu muyum?

Devreden ve devralan, devir öncesine ait amme alacaklarından müteselsilen sorumlu tutulur (6183 sayılı Kanun m.35/2).

Ortak olmayan müdür şirketin kamu borcundan sorumlu olur mu?

Şirketten tahsil edilemeyen amme alacakları kanuni temsilcilerin şahsi mal varlığından tahsil edilebilir (6183 sayılı Kanun mükerrer m.35).

Kollektif şirkette alacaklı doğrudan ortağa gidebilir mi?

Hayır. Önce şirkete karşı takip yapılmalı; takip semeresiz kalır veya şirket sona ererse ortağa gidilebilir (TTK m.237).

Kollektif şirket ortağının malına ihtiyati haciz konabilir mi?

Evet. İkinci derece sorumluluk kuralı, ortakların kişisel mallarına ihtiyati haciz konulmasına engel değildir (TTK m.237/2).

Şirket kurulmadan önce yaptığım sözleşmeden kişisel sorumlu muyum?

Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar şahsen ve müteselsilen sorumludur; şirket tescilden sonra üç ay içinde işlemi kabul ederse yalnız şirket sorumlu olur (TTK m.355/2).