SGK Yersiz Ödeme Borcu

Yersiz Ödeme Nedir, Hangi Durumlarda Ortaya Çıkar?

Yersiz ödeme, SGK'nın hak edilmeyen ya da hak edilenden fazla bir tutarı ödemesidir. Kapsam geniştir: işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara, gelir veya aylık alanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına yapılan bu Kanun kapsamındaki her türlü ödeme geri istenebilir (5510 sayılı Kanun m.96).

Uygulamada en sık karşılaşılan örneklerden biri ölüm aylığıdır. Eşinden boşandığı hâlde boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların aylıkları kesilir ve ödenmiş tutarlar 96. madde hükümlerine göre geri alınır (5510 sayılı Kanun m.56/2). Aylık şartlarının ayrıntısı için Ölüm Aylığı (Dul ve Yetim Aylığı) yazısına bakılabilir.

Diğer tipik örnekler; aynı kişiye birlikte alınamayacak iki aylığın bağlanması, sonradan iptal edilen hizmetlere dayanılarak aylık bağlanması ve aylığın kesilmesini gerektiren bir değişikliğin Kuruma geç yansımasıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 04.02.2021 tarihli kararına konu olayda, eşinden ölüm aylığı alan kişiye oğlundan da aylık bağlanmış ve iki aylık birlikte alınamayacağı için sonradan borç çıkarılmıştır.

Kusurlu Ödeme ile Kurum Hatası Arasındaki Fark Nedir?

Kanun iki ayrı rejim öngörür. Yersiz ödeme ilgilinin kasıtlı veya kusurlu davranışından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, ödemelerin yapıldığı tarihlerden itibaren kanuni faiziyle geri istenir (5510 sayılı Kanun m.96/1-a).

Ödeme Kurumun hatalı işleminden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler istenir. Bu toplam, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmi dört ay içinde ödenirse faizsizdir; yirmi dört aylık süre dolduktan sonra yapılacak ödemelerde süre sonundan itibaren kanuni faiz işler (5510 sayılı Kanun m.96/1-b).

Aradaki fark çok büyüktür: aynı borç kusur rejiminde iki kat geriye gider ve baştan faize tabidir. Bu nedenle borç bildiriminde Kurumun hangi bende dayandığına bakmak ve ödemenin gerçekten kişinin kusurundan mı yoksa Kurumun hatalı bağlama işleminden mi doğduğunu sorgulamak, itirazın merkezini oluşturur. Kanuni faizin oranı ayrı kanunla belirlenir ve zaman içinde değişebilir.

Borç Nasıl Tahsil Edilir? Aylıktan Kesinti

Kişinin Kurumdan alacağı varsa yersiz ödeme bu alacaktan mahsup edilir; alacağı yoksa genel hükümlere göre geri alınır. Mahsup en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır, kanuni faiz kalan borca uygulanır. Hak sahiplerinin muvafakatiyle aynı dosyadan başka bir hak sahibine yapılan yersiz ödemeye de mahsup yapılabilir (5510 sayılı Kanun m.96).

Borç gelir veya aylıktan kesilecekse, kesintinin başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanuni faiziyle hesaplanan borç tutarı, gelir ve aylıktan %25 oranında kesilerek tahsil edilir (5510 sayılı Kanun m.96). Böylece aylık tamamen kesilmez; borç kapanana kadar her ödemenin dörtte biri mahsup edilir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 04.02.2021 tarihli kararında, 5510 sayılı Kanun m.96'nın yersiz ödemelerin iadesi konusunda özel bir düzenleme olduğunu ve genel nitelikteki sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre öncelikle uygulanacağını kabul etmiştir. Bu nedenle “parayı harcadım, elimde kalmadı” savunması tek başına iade borcunu ortadan kaldırmaz; belirleyici olan m.96'daki kusur ve Kurum hatası ayrımıdır.

Borç Bildirimine Nasıl İtiraz Edilir?

Borç bildirimine karşı dava açmadan önce Kuruma yazılı başvuru yapmak zorunludur; Kurum altmış gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır (7036 sayılı Kanun m.4). Başvuruda borcun dayanağı olan işlem, hesap dönemi ve uygulanan bent açıkça sorgulanmalıdır.

Ret veya cevapsızlık üzerine iş mahkemesinde Kurum işleminin iptali ve borçlu olmadığının tespiti istenebilir (5510 sayılı Kanun m.101). Davada en sık tartışılan konular; ödemenin Kurum hatasından kaynaklandığı, geriye gidilen sürenin beş veya on yıllık sınırı aşıp aşmadığı, faizin doğru tarihten işletilip işletilmediği ve hesaptaki maddi hatalardır.

Kurum hatasında yirmi dört aylık faizsiz ödeme süresi tebliğ tarihinden başlar. Bu nedenle borç yazısının tebliğ tarihi ve içeriği saklanmalı; itiraz edilecek kısım ile kabul edilen kısım birbirinden ayrılarak değerlendirilmelidir.

Aylık Kesildiğinde ve Borç Çıktığında Ne Yapılmalı?

İlk adım, SGK'dan borcun dönem dönem dökümünü ve dayandığı işlemi yazılı olarak istemektir. Dökümde hangi aylara ait ödemenin geri istendiği, faiz başlangıç tarihi ve Kurumun 96. maddenin hangi bendine dayandığı görülmelidir.

Aylığı etkileyen bir değişikliğin gizlenmesi veya gerçeğe aykırı beyanda bulunulması, ödemenin kasıt veya kusurdan doğduğu sonucuna yol açabilir ve on yıllık, baştan faizli rejimi gündeme getirir. Aylık bağlanırken verilen beyanların doğru ve eksiksiz olması bu nedenle yalnız aylığın bağlanması için değil, ileride doğabilecek borç riskinin sınırlanması için de önemlidir.

Yaşlılık aylığında prim günü veya statü hatası nedeniyle aylığın iptal edildiği durumlarda, aynı anda başka bir statüden aylık hakkı doğup doğmadığı da incelenmelidir. Aylık şartları için Yaşlılık Aylığı Bağlanma Şartları yazısına bakılabilir; hak edilen aylıklar ile yersiz ödemeler arasında mahsup yapılması mümkündür.

Sıkça Sorulan Sorular

SGK fazla ödediği maaşı geri isteyebilir mi?

Evet; fazla veya yersiz yapıldığı tespit edilen her türlü ödeme geri istenebilir (5510 s.K. m.96). Geriye gidilecek süre ve faiz, ödemenin kusurdan mı Kurum hatasından mı doğduğuna göre değişir.

SGK kaç yıl geriye dönük borç çıkarabilir?

Kasıt veya kusur varsa tespit tarihinden geriye en fazla on yıl, Kurum hatası varsa en fazla beş yıl geriye gidebilir (5510 s.K. m.96/1-a, b).

Kurum hatasından doğan borca faiz işler mi?

Tebliğden itibaren 24 ay içinde ödenirse faiz işlemez; 24 ay dolduktan sonra yapılacak ödemelerde süre sonundan itibaren kanuni faiz uygulanır (5510 s.K. m.96/1-b).

Yersiz ödeme maaştan nasıl kesilir?

Faiziyle hesaplanan borç, gelir veya aylıktan %25 oranında kesilerek tahsil edilir (5510 s.K. m.96).

Boşandığım eşle birlikte yaşadığım tespit edilirse ne olur?

Boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların aylıkları kesilir ve ödenen tutarlar geri alınır (5510 s.K. m.56/2).

Borca itiraz için doğrudan dava açabilir miyim?

Hayır; önce Kuruma başvurmanız gerekir, Kurum 60 gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır ve iş mahkemesinde dava açabilirsiniz (7036 s.K. m.4).

İyi niyetliysem ve parayı harcadıysam yine de öder miyim?

Kural olarak evet; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre yersiz ödemelerin iadesinde sebepsiz zenginleşme hükümleri değil 5510 sayılı Kanun m.96 uygulanır. Belirleyici olan, ödemenin sizin kasıt veya kusurunuzdan mı yoksa Kurumun hatalı işleminden mi doğduğudur; Kurum hatasında yalnız son beş yıllık tutar istenir ve tebliğden itibaren 24 ay içinde faizsiz ödenebilir (5510 s.K. m.96/1-b).