Nişanı haklı bir sebep olmaksızın bozan veya nişanın kendisine yükletilebilen bir sebeple bozulmasına yol açan kusurlu taraf, diğerine maddi tazminat ödemekle yükümlüdür (TMK m.120). Kişilik hakkı zedelenmişse ayrıca manevi tazminat istenebilir.
Kanun tazminat yükümlülüğünü iki hâle bağlamıştır: nişanlılardan biri haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozduğu veya nişan taraflardan birine yükletilebilen bir sebeple bozulduğu takdirde; kusuru olan taraf, diğerine dürüstlük kuralları çerçevesinde ve evlenme amacıyla yaptığı harcamalar ve katlandığı maddî fedakârlıklar karşılığında uygun bir tazminat vermekle yükümlüdür (TMK m.120/1).
Yükümlülüğün temeli kusurdur. Nişanın bozulması tek başına tazminat doğurmaz; bozan tarafın haklı bir sebebi varsa veya bozulma her iki tarafa da yüklenemiyorsa tazminat istenemez.
Tazminatın kapsamı da sınırlıdır: evlenme amacıyla yapılan harcamalar ve katlanılan maddî fedakârlıklar. Kanun bu kapsamı dürüstlük kuralları çerçevesinde ölçülendirmiştir; her harcama değil, evlenme amacıyla ve makul ölçüde yapılanlar tazmin edilir.
Aynı kural nişan giderleri hakkında da uygulanır (TMK m.120/1).
Nişan masrafları çoğu zaman ailelerce karşılandığından kanun onlara da dava hakkı tanımıştır.
Tazminat istemeye hakkı olan tarafın ana ve babası veya onlar gibi davranan kimseler de, aynı koşullar altında yaptıkları harcamalar için uygun bir tazminat isteyebilirler (TMK m.120/2).
"Onlar gibi davranan kimseler" ifadesi, nişanlıyı fiilen yetiştirmiş veya masrafları üstlenmiş kişileri kapsar; büyükanne, büyükbaba veya ağabey bu kapsamda değerlendirilebilir.
Bu kişilerin hakkı bağımsız değildir: aynı koşullar altında ifadesi, tazminat istemeye hakkı olan nişanlı bakımından şartların gerçekleşmiş olmasını gerektirir.
Maddi tazminatın yanında ayrı bir talep daha vardır: nişanın bozulması yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir (TMK m.121).
Manevi tazminatın şartı, maddi tazminattan farklıdır: burada aranan kişilik hakkının saldırıya uğramış olmasıdır. Nişanın bozulmuş olması tek başına yeterli değildir.
Uygulamada nişanın bozulma biçimi ve bunun çevrede yarattığı etki değerlendirilir; bozulmanın aleni biçimde, onur kırıcı iddialarla veya düğün hazırlıkları tamamlanmışken gerçekleşmesi kişilik hakkı ihlali bakımından ağırlaştırıcı olgular olarak ele alınır.
Miktar, hâkim tarafından uygun olacak şekilde takdir edilir.
Nişan hediyeleri ayrı bir hükümle düzenlenmiştir ve bu talep kusura bağlı değildir.
Nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse, nişanlıların birbirlerine veya ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların, diğer nişanlıya vermiş oldukları alışılmışın dışındaki hediyeler, verenler tarafından geri istenebilir (TMK m.122/1).
Hükmün üç önemli unsuru vardır. Birincisi, nişanlılığın evlenme dışındaki bir sebeple sona ermesi gerekir; evlilikle sonuçlanmışsa iade istenemez.
İkincisi, iade yalnızca alışılmışın dışındaki hediyeler için mümkündür. Üçüncüsü, talep hakkı hediyeyi verene aittir; ana baba veya onlar gibi davrananlar da kendi verdikleri hediyeleri isteyebilir.
Bu talep kusur şartına bağlı olmadığından, nişanı bozan taraf da verdiği alışılmışın dışındaki hediyeleri geri isteyebilir.
Kanun bu kavramı tanımlamamış, takdiri hâkime bırakmıştır. Ayrım, hediyenin niteliği ve değeri ile tarafların ekonomik durumu birlikte değerlendirilerek yapılır.
Uygulamada ziynet eşyası (altın, bilezik, set takı), yüksek değerli takı ve benzeri kalemler alışılmışın dışında sayılmaya daha yatkındır. Buna karşılık günlük kullanıma yönelik, sembolik değerdeki eşyalar alışılmış hediye kabul edilir.
Değerlendirmede tarafların sosyal ve ekonomik durumu ölçüt olduğundan, aynı eşya bir olayda alışılmış, başka bir olayda alışılmışın dışında sayılabilir.
İspat bakımından fatura, fotoğraf, tanık beyanı ve kuyumcu kayıtları belirleyicidir; ziynet eşyasında cins, gram ve adet ayrı ayrı gösterilmelidir.
Nişan hediyelerinin bir kısmı kullanılmış, bozdurulmuş veya elden çıkarılmış olabilir. Kanun bu ihtimali de düzenlemiştir.
Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa, sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır (TMK m.122/2).
Bu yollama önemli bir sonuç doğurur: talep artık eşyanın iadesi değil, sağlanan zenginleşmenin karşılığıdır. Zenginleşmenin kapsamı ve iade borcunun sınırları sebepsiz zenginleşme kurallarına göre belirlenir.
Uygulamada ziynet eşyası bozdurulmuşsa, dava dilekçesinde hem aynen iade hem de mümkün olmaması hâlinde bedelinin tahsili talebinin birlikte ileri sürülmesi tercih edilir; böylece infaz aşamasında eksiklik doğmaz.
Hayır. Tazminat, nişanın haklı bir sebep olmaksızın bozulması veya taraflardan birine yükletilebilen bir sebeple bozulması hâlinde kusurlu taraftan istenir (TMK m.120/1).
Dürüstlük kuralları çerçevesinde, evlenme amacıyla yapılan harcamalar ve katlanılan maddî fedakârlıklar ile nişan giderlerini kapsar (TMK m.120/1).
Evet. Tazminat istemeye hakkı olan tarafın ana ve babası veya onlar gibi davranan kimseler de aynı koşullar altında yaptıkları harcamalar için uygun tazminat isteyebilir (TMK m.120/2).
Nişanın bozulması yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat isteyebilir (TMK m.121).
Nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse, alışılmışın dışındaki hediyeler verenler tarafından geri istenebilir (TMK m.122/1).
Hediyelerin iadesi talebi kusur şartına bağlı değildir; alışılmışın dışındaki hediyeler bakımından talep hakkı hediyeyi verene aittir (TMK m.122/1).
Kanunda tanımlanmamıştır; hediyenin niteliği ve değeri ile tarafların ekonomik durumu birlikte değerlendirilerek hâkim tarafından takdir edilir.
Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır (TMK m.122/2).
Hayır. İade talebi, nişanlılığın evlenme dışındaki bir sebeple sona ermesine bağlıdır (TMK m.122/1).
Usul işlemleri, süreler ve kanun yollarında destek için bize ulaşın.