Nafaka Alacağının Haczi

“Nafakanın Haczi” Ne Anlama Gelir?

Bu soru iki farklı durumu kapsar: nafaka alan kişinin kendi alacaklılarının bu nafakayı haczetmesi ve nafaka alacaklısının, nafaka borçlusunun mal ve gelirlerini haczettirmesi. Birincisinde İİK m.83, ikincisinde 5510 sayılı Kanun m.93 ve İİK m.206 belirleyicidir.

Nafakanın amacı, alacaklının geçimini sağlamaktır. Kanun koyucu bu nedenle nafaka alan kişiyi alacaklılarına karşı korurken, nafaka alacaklısına da tahsilde diğer alacaklılara göre güçlü bir konum tanımıştır.

Aşağıda önce nafaka alan kişinin alacaklılarına karşı korunması, ardından nafaka alacaklısının tahsil imkânları açıklanmaktadır.

Mahkeme Kararı Olmayan Nafaka Haczedilebilir mi?

İİK m.83 uyarınca maaşlar ve ücretler gibi ilama dayanmayan nafakalar da borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca gerekli görülen miktar düşüldükten sonra haczolunabilir; ancak haczedilecek miktar bunların dörtte birinden az olamaz.

İlama dayanmayan nafaka, örneğin bir yakının sözleşmeyle veya kendiliğinden düzenli olarak yaptığı ödemedir. Bu gelir, maaş gibi kısmen haczi caiz bir gelir olarak değerlendirilir.

Birden fazla haciz varsa hacizler sıraya konur; sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez (İİK m.83).

Mahkemece Bağlanan Nafaka Haczedilebilir mi?

İİK m.83 kısmen haczedilebilecek gelirler arasında yalnız “ilama müstenit olmayan nafakaları” saymıştır. Buradan hareketle doktrinde ve uygulamada, mahkeme kararıyla bağlanan nafakanın alacaklılarca haczedilemeyeceği görüşü ağırlıktadır.

Bu görüşe göre mahkemenin nafakayı zaten alacaklının asgari geçim ihtiyacına göre belirlemiş olması, nafakanın bir kısmının üçüncü kişilere aktarılmasını amacına aykırı kılar. Karşı görüş ise kanunda açık bir haciz yasağı bulunmadığını ileri sürer; konu tartışmalıdır.

Kanunda açık bir haczedilmezlik hükmü bulunmadığından, haciz yapılması hâlinde nafaka alacaklısı icra mahkemesine şikâyet yoluyla haczin kaldırılmasını istemelidir. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır (İİK m.16).

Nafaka Borcu İçin Emekli Maaşı Haczedilebilir mi?

Evet. 5510 sayılı Kanun m.93 uyarınca SGK’ca bağlanan gelir, aylık ve ödenekler kural olarak haczedilemez; ancak nafaka borçları bu yasağın açık istisnasıdır. Nafaka alacaklısı, borçlunun emekli aylığına haciz koydurabilir.

Borçlunun maaş ve ücretleri de İİK m.83 uyarınca haczedilebilir. Nafaka takibi için mahkeme kararının kesinleşmesi beklenmez; istinaf yoluna başvurma kararın icrasını durdurmaz ve nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez (HMK m.350/1).

Yoksulluk nafakası ve maddi tazminat irat biçiminde ödenmesine karar verilmişse, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar (TMK m.176). Bu tarihten sonraki dönemler için takip yapılamaz.

Nafaka Alacağının Önceliği ve Tazyik Hapsi

İİK m.206 uyarınca iflasın açılmasından önceki son bir yıl içinde tahakkuk etmiş ve nakden ifası gereken aile hukukundan doğan her türlü nafaka alacağı, sıra cetvelinde birinci sırada yer alır.

Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; hapis uygulanmaya başlandıktan sonra borç ödenirse borçlu tahliye edilir (İİK m.344).

Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler göz önünde tutularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344/2).

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Nafaka alan kişiyseniz, nafakanın yattığı hesaba konan haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edin (İİK m.16). Hesaba nafaka dışında paralar da yatıyorsa, hangi tutarın nafaka olduğunu dekontlarla gösterin.

Nafaka alacaklısıysanız, birikmiş nafakalar için ilamlı takip başlatabilir, borçlunun emekli aylığı dahil gelirlerine haciz koydurabilirsiniz (5510 m.93). Ödeme yapılmazsa tazyik hapsi için icra mahkemesine şikâyette bulunabilirsiniz (İİK m.344).

Nafaka borçlusuysanız ve mali durumunuz değişmişse, ödemeyi kendiliğinden kesmek yerine azaltma veya kaldırma davası açın; aksi hâlde birikmiş borç için haciz ve tazyik hapsiyle karşılaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Aldığım nafakaya alacaklılarım haciz koyabilir mi?

İlama dayanmayan nafaka kısmen haczedilebilir (İİK m.83); mahkeme kararıyla bağlanan nafakanın haczedilemeyeceği görüşü ağırlıktadır, ancak konu tartışmalıdır.

Nafaka borcu için emekli maaşı haczedilir mi?

Evet, nafaka borçları SGK aylıklarındaki haciz yasağının istisnasıdır (5510 m.93).

Nafaka için maaşın ne kadarı haczedilir?

Haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz (İİK m.83).

Nafaka kararı kesinleşmeden icraya konabilir mi?

Evet, istinaf icrayı durdurmaz ve nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez (HMK m.350).

Nafaka ödemeyen kişiye hapis cezası verilir mi?

Alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir (İİK m.344).

Borcu ödersem tazyik hapsinden çıkar mıyım?

Evet, kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir (İİK m.344).

İflasta nafaka alacağı hangi sırada?

Son bir yıl içinde tahakkuk etmiş nafaka alacakları birinci sıradadır (İİK m.206).

Nafakaya yapılan haczi kaç gün içinde şikâyet etmeliyim?

Öğrenmeden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilmelidir (İİK m.16).

Nafaka alacaklısı evlenirse takip devam eder mi?

İrat şeklindeki yoksulluk nafakası yeniden evlenmeyle kendiliğinden kalkar; sonrası için takip yapılamaz (TMK m.176).