Memurun Aylıksız İzni

Memura Hangi Hâllerde Aylıksız İzin Verilir?

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.108 aylıksız izni yedi fıkrada düzenler: refakat iznini izleyen izin (A), doğum sonrası izin (B), evlat edinme (C), eş durumu (D), beş hizmet yılını dolduran memura verilen izin (E), göreve dönüş kuralı (F) ve askerlik (G).

Kanun iki farklı ifade kullanır: bazı hâllerde aylıksız izin “verilir”, bazılarında “verilebilir”. Doğum ve evlat edinme izinleri istek üzerine verilmesi zorunlu izinlerdir; hastalık sonrası, eş durumu ve beş yıl sonrası izinlerde ise idarenin takdir yetkisi bulunur.

Takdire bağlı izinlerde de idare kararını kamu yararı ve hizmet gerekleriyle gerekçelendirmek zorundadır. Talebin gerekçesiz reddi idari işlem niteliğindedir ve idari yargıda iptal davasına konu olabilir.

Doğum ve Evlat Edinme Sonrası Aylıksız İzin

Doğum yapan memura, doğum sonrası analık izninin veya yarım gün çalışma izninin bitiminden; eşi doğum yapan memura ise doğum tarihinden itibaren istekleri üzerine yirmi dört aya kadar aylıksız izin verilir (DMK m.108/B). Bu izin hem anneye hem babaya tanınmıştır.

Kadın memura doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta analık izni verilir (DMK m.104/A). Aylıksız izin bu ücretli iznin veya DMK m.104/F’deki yarım gün çalışma döneminin bitiminden sonra başlar.

Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen memurlara da sekiz haftalık iznin bitiminden itibaren istekleri üzerine yirmi dört aya kadar aylıksız izin verilir; her iki eş memursa bu süre birbirini izleyen iki bölüm hâlinde paylaşılabilir (DMK m.108/C).

Hastalık, Refakat ve Eş Durumu

Memura, DMK m.105’in son fıkrası uyarınca verilen refakat izninin bitiminden itibaren, sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi şartıyla isteği üzerine on sekiz aya kadar aylıksız izin verilebilir (DMK m.108/A). Memurun kendi hastalığı için ise DMK m.105/1’de aylık ve özlük hakları korunarak verilen ayrı bir hastalık izni düzenlenmiştir.

DMK m.105’in son fıkrası uyarınca memurun bakmakla yükümlü olduğu veya refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş, çocuk veya kardeşinin ağır kaza geçirmesi ya da uzun süren hastalığı hâlinde, sağlık kurulu raporuyla aylık ve özlük hakları korunarak üç aya kadar izin verilir ve bu süre gerektiğinde bir katına kadar uzatılır. Bu süre dolduğunda aylıksız izin gündeme gelir.

Yurt dışına sürekli görevle atanan, en az altı ay yurt dışında görevlendirilen veya burslu olarak yurt dışına gönderilen memurların memur olan eşlerine görev veya öğrenim süresince aylıksız izin verilebilir (DMK m.108/D). Uluslararası kuruluşlarda çalışanların eşleri için bu süre on yılı aşamaz.

Beş Yılını Dolduran Memura Bir Yıllık İzin

Yıllık izinde esas alınan süreler itibarıyla beş hizmet yılını tamamlamış memura, isteği hâlinde memuriyeti boyunca ve en fazla iki defada kullanılmak üzere toplam bir yıla kadar aylıksız izin verilebilir (DMK m.108/E).

Bu izin için özel bir mazeret gösterilmesi gerekmez; ancak idarenin takdirine bağlıdır. Talep dilekçesinde başlangıç tarihi, süre ve iznin bölünüp bölünmeyeceği açıkça belirtilmelidir.

Olağanüstü hâl veya genel hayata müessir afet hâli ilan edilen bölgelere zorunlu olarak sürekli görevle atananlar hakkında, bu bölgelerdeki görev süreleri içinde bu fıkra uygulanmaz (DMK m.108/E). Muvazzaf askerliğe ayrılan memurlar ise askerlik süresince görev yeri saklı kalarak aylıksız izinli sayılır (DMK m.108/G).

Emeklilik ve Genel Sağlık Sigortası Yönünden Sonuçlar

Aylıksız izin sürelerinde prim ödenmediğinden bu süreler kendiliğinden hizmetten sayılmaz. Ancak kamu görevlisi sigortalıların personel mevzuatına göre aylıksız izin süreleri, yazılı talep ve prim ödenmesi şartıyla borçlanılabilir (5510 sayılı Kanun m.41/1-c).

Borçlanma primleri, talep tarihinde kanuni alt ve üst sınırlar arasında kalmak üzere kişinin belirleyeceği günlük kazancın yüzde 45’i üzerinden hesaplanır ve borcun tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenmelidir (5510 sayılı Kanun m.41).

Bir yıl ve daha az süreyle aylıksız izne ayrılan memurların izin sürelerinde, aylıksız izne ayrıldıkları tarihteki prime esas kazançları üzerinden yüzde 12 oranındaki genel sağlık sigortası primi işverenlerince ödenir; askerlik nedeniyle ayrılanlarda bir yıllık sınır uygulanmaz (5510 sayılı Kanun m.45/4).

Göreve Dönüşte Dikkat Edilecekler

On gün kuralını unutmayın: İzin süresi bittiğinde veya mazeret sebebi erken ortadan kalktığında on gün içinde göreve başlanmalıdır. Bu süre kaçırılırsa memur memuriyetten çekilmiş sayılır (DMK m.108/F); bu sonuç ağır ve geri dönüşü zor bir sonuçtur.

Erken dönüşü yazılı bildirin: Örneğin eş durumu izninde eşin yurt dışı görevi erken biterse mazeret de sona erer. Dönüş tarihinin ve göreve başlama yazısının kurum kayıtlarına işlendiğinden emin olun.

Borçlanmayı planlayın: Emeklilik hesabını etkileyecek aylıksız izin süreleri için borçlanma başvurusu yazılı yapılır ve prim borcu tebliğden itibaren bir ay içinde ödenmelidir. Ödeme yapılmazsa borçlanma sonuç doğurmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Doğum sonrası aylıksız izin kaç ay?

İstek üzerine yirmi dört aya kadar verilir (DMK m.108/B).

Babalar da doğum sonrası aylıksız izin alabilir mi?

Evet. Eşi doğum yapan memura doğum tarihinden itibaren yirmi dört aya kadar aylıksız izin verilir (DMK m.108/B).

Mazeretsiz aylıksız izin alınabilir mi?

Beş hizmet yılını tamamlamış memura memuriyeti boyunca en fazla iki defada toplam bir yıla kadar verilebilir (DMK m.108/E).

Aylıksız izin talebi reddedilebilir mi?

“Verilebilir” denilen hâllerde idarenin takdir yetkisi vardır; doğum ve evlat edinme izinleri ise istek üzerine verilir (DMK m.108).

Aylıksız izin dönüşünde kaç gün içinde göreve başlanmalı?

İzin bitiminde veya mazeretin kalkmasını izleyen on gün içinde; aksi hâlde çekilmiş sayılırsınız (DMK m.108/F).

Aylıksız izin emekliliğe sayılır mı?

Kendiliğinden sayılmaz; ancak yazılı talep ve prim ödemesiyle borçlanılabilir (5510 sayılı Kanun m.41/1-c).

Aylıksız izinde sağlık sigortası devam eder mi?

Bir yıl ve daha az süreli aylıksız izinlerde genel sağlık sigortası primi işverence ödenir (5510 sayılı Kanun m.45/4).

Askerlik süresi aylıksız izin sayılır mı?

Evet. Muvazzaf askerliğe ayrılan memur görev yeri saklı kalarak aylıksız izinli sayılır (DMK m.108/G).

Eşim yurt dışına atandı, aylıksız izin alabilir miyim?

Sürekli görevle yurt dışına atanan veya en az altı ay görevlendirilen memurun memur eşine görev süresince aylıksız izin verilebilir (DMK m.108/D).