Markanın Hükümsüzlüğü Davası

Hükümsüzlük Davası Nedir?

Markanın hükümsüzlüğü davası, tescil edilmiş bir markanın kanunda öngörülen ret nedenlerine rağmen tescil edildiğinin tespitiyle sicilden silinmesini sağlayan davadır (SMK m.25). Dava, marka tescilinin baştan sakat olduğu hâllerde gündeme gelir.

Hükümsüzlük; mutlak ret nedenleri (SMK m.5) veya nispi ret nedenleri (SMK m.6) bulunmasına dayanabilir.

Kimler Açabilir?

Hükümsüzlük davasını, menfaati bulunanlar, Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları açabilir. Nispi nedenlere dayalı davalarda, önceki hak sahipleri öne çıkar.

Markayı uzun süre sessiz kalarak hoş gören önceki hak sahibinin, belirli koşullarda hükümsüzlük talep hakkını kaybedebileceği unutulmamalıdır (sessiz kalma yoluyla hak kaybı).

Sonuçları

Hükümsüzlük kararı kesinleştiğinde, kural olarak geçmişe etkili sonuç doğurur ve marka hiç tescil edilmemiş sayılır (SMK m.27). Karar sicile işlenir ve herkese karşı hüküm ifade eder.

Hükümsüzlük davalarında fikri ve sınai haklar hukuk mahkemeleri görevlidir.

Süreler ve Kullanmama Def'i

Marka sahibi, sonraki tarihli bir markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde bu duruma birbirini izleyen beş yıl boyunca sessiz kalmışsa, sonraki tarihli marka tescili kötüniyetli olmadıkça markasını hükümsüzlük gerekçesi olarak ileri süremez (SMK m.25). Bu süre tescil tarihinden değil, sonraki markanın kullanımının öğrenildiği ya da öğrenilmesi gerektiği andan itibaren işler. Kötüniyetin ispatlandığı hâllerde sessiz kalma yoluyla hak kaybı gündeme gelmez. Sessiz kalma süresinin işlemeye başladığı anın belirlenmesinde, sonraki markanın piyasada görünür ve süreklilik taşıyan biçimde kullanılıp kullanılmadığı değerlendirilir.

Nispi ret nedenlerine dayanan hükümsüzlük davalarında davalı, davacının markasını ciddi biçimde kullanmadığını def'i olarak ileri sürebilir. Bu durumda beş yıllık kullanım süresinin belirlenmesinde dava tarihi esas alınır. Hükümsüzlüğü istenen markanın başvuru veya rüçhan tarihinde davacının markası en az beş yıldır tescilliyse, davacı o tarih itibarıyla da kullanım şartlarının yerine getirildiğini ispatlamak zorundadır. Kullanım ispatlanamazsa dava bu yönüyle reddedilebilir. Kullanımın ispatında fatura, tanıtım materyali, ambalaj örnekleri ve satış verileri gibi tarih içeren belgeler sunulmalıdır; markanın ayırt edici karakterini değiştirmeyen biçimlerde kullanılması da yeterli sayılır.

İptal ile Hükümsüzlüğün Farkı

Hükümsüzlük, markanın tescil anında var olan bir sakatlığa dayanır ve mahkemece karara bağlanır. İptal ise tescilden sonra ortaya çıkan sebeplere dayanır ve SMK m.26 uyarınca talep üzerine Kurum tarafından karara bağlanır. İptal sebepleri arasında markanın tescilli olduğu mal veya hizmetler bakımından ciddi biçimde kullanılmaması, marka sahibinin davranışı sonucu markanın yaygın bir ad hâline gelmesi ve kullanım sonucunda halkı yanıltıcı duruma gelmesi yer alır. Kurumun iptal kararlarına karşı ise yeniden inceleme ve değerlendirme sürecinin tamamlanmasının ardından mahkemeye başvurma imkânı bulunur.

İki kurumun sonuçları da farklıdır. Hükümsüzlük kararı geçmişe etkilidir; marka hiç tescil edilmemiş sayılır. İptal kararı ise kural olarak ileriye etkilidir ve iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarihten itibaren sonuç doğurur. Kullanmamaya dayalı taleplerde, beş yıllık sürenin dolmasıyla talebin Kuruma sunulduğu tarih arasında marka ciddi biçimde kullanılmışsa talep reddedilir; ancak talepten önceki üç ay içinde yalnızca iptal beklentisiyle gerçekleştirilen kullanım dikkate alınmaz. Bu nedenle somut olayda hangi yolun izleneceği, talebin dayandığı sebebin tescil anına mı yoksa sonraki döneme mi ilişkin olduğuna göre belirlenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Marka hükümsüzlük davasını kim açabilir?

Menfaati bulunanlar, Cumhuriyet savcıları ve ilgili kamu kurumları açabilir; nispi nedenlerde önceki hak sahipleri öne çıkar.

Hükümsüzlük kararı geçmişe etkili midir?

Evet. Hükümsüzlük kural olarak geçmişe etkilidir ve marka hiç tescil edilmemiş sayılır.

Sessiz kalma hak kaybına yol açar mı?

Önceki hak sahibinin markayı uzun süre sessiz kalarak hoş görmesi, koşulları varsa hükümsüzlük talep hakkını kaybettirebilir.