® ve ™ İşareti Ne Zaman Kullanılır?

® ve ™ İşaretleri Ne Anlama Gelir?

® (registered) işareti, markanın tescil edildiğini; ™ (trade mark) işareti ise yalnız işaretin marka olarak kullanıldığını ve sahiplenildiğini anlatır. Bu semboller uluslararası ticari teamülden gelir; Sınai Mülkiyet Kanunu bunların kullanımını zorunlu tutmaz; yalnız marka koruması olduğunu belirten işaretin yetkisiz kaldırılmasını suç olarak düzenler (SMK m.30/2). Hukuki önemleri, kullanıldıkları markanın gerçek tescil durumuyla uyumlu olup olmadığından doğar.

Kanuna göre marka koruması tescil yoluyla elde edilir ve tescilden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir (6769 sayılı SMK m.7/1-2). Bu haklar üçüncü kişilere karşı tescilin yayım tarihi itibarıyla hüküm ifade eder (SMK m.7/4). Bu nedenle ® işaretinin doğru kullanım anı, başvuru tarihi değil tescilin gerçekleştiği tarihtir.

Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemler hâlinde yenilenir (SMK m.23/1). Yenilenmeyen ve koruması sona eren markada ® kullanmaya devam etmek de gerçeğe aykırı hâle gelir; yenileme süreleri marka yenileme işlemleri yazısında anlatılmıştır.

Tescilsiz Markada ® Kullanmanın Yaptırımı Var mı?

SMK m.30 marka suçlarını üç fiille sınırlar: başkasının marka hakkına iktibas veya iltibas yoluyla tecavüz etmek, marka koruması olduğunu belirten işareti yetkisiz kaldırmak ve yetkisi olmadan başkasına ait marka hakkı üzerinde tasarrufta bulunmak (SMK m.30/1-3). Tescilsiz bir markada ® kullanmak bu fiiller arasında sayılmamıştır.

Ancak kendisi, ticari işletmesi, işletme işaretleri ve malları hakkında gerçek dışı veya yanıltıcı açıklamalarda bulunmak haksız rekabet hâlleri arasında sayılır (6102 sayılı TTK m.55/1-a-2). Bu yanıltmadan zarar gören veya zarar tehlikesiyle karşılaşan rakipler fiilin tespitini, men’ini, yanıltıcı beyanların düzeltilmesini ve kusur varsa tazminat isteyebilir (TTK m.56/1). Dava türleri haksız rekabet davası yazısında ele alınmıştır.

Haksız rekabet fiillerinden birini kasten işleyenler, hukuk davası açma hakkı bulunanlardan birinin şikâyeti üzerine iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır (TTK m.62/1). Tescilsiz ® kullanımının bu kapsama girip girmediği, işaretin tüketiciyi veya rakipleri gerçekten yanıltıp yanıltmadığına göre somut olayda belirlenir.

Başvuru Aşamasında Hangi İşaret Kullanılmalı?

Marka başvurusu Bültende yayımlandıktan sonra ilgili kişiler iki ay içinde itiraz edebilir (SMK m.18/1) ve başvuru itiraz üzerine reddedilebilir. Başvurusu sürmekte olan bir markada ® kullanmak, tescil gerçekleşmediği için yanıltıcıdır; bu aşamada ™ işareti veya hiçbir sembol kullanmamak daha doğru bir tercihtir.

Başvuru sahibi, başvurunun Bültende yayımlanmasından sonra gerçekleşen ve tescil ilan edilmiş olsaydı yasaklanabilecek fiiller nedeniyle tazminat davası açabilir; ancak mahkeme tescilin yayımlanmasından önce karar veremez (SMK m.7/4). Yani başvuru sahibinin hakları tamamen korumasız değildir, fakat tescil öncesi koruma sınırlıdır.

Yalnız yurt dışında tescilli olan bir markanın Türkiye’de satılan ürünlerinde ® kullanılması da dikkat gerektirir. Ceza koruması için markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır (SMK m.30/5); Türkiye’de tescil bulunmadan kullanılan ® işareti, korumanın Türkiye’de de mevcut olduğu izlenimini doğurabilir.

® İşaretini Ürünlerden Kaldırmak Suç mu?

Evet. Marka koruması olduğunu belirten işareti mal veya ambalaj üzerinden yetkisi olmadan kaldıran kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır (SMK m.30/2). Bayi, dağıtıcı veya yeniden satıcı konumundaki kişilerin ambalajdaki ® ibaresini silmesi bu hüküm bakımından değerlendirilir.

SMK m.30’daki suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır ve cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye’de tescilli olması gerekir (SMK m.30/5-6). Suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ayrıca güvenlik tedbirlerine hükmolunur (SMK m.30/4). Cezai korumanın genel çerçevesi sınai mülkiyette cezai koruma yazısındadır.

Taklit ürünü satışa arz eden veya satan kişi, malı nereden temin ettiğini bildirerek üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve mallara el konulmasını sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz (SMK m.30/7). Bu etkin pişmanlık benzeri hüküm, satıcı konumundakiler için önemli bir çıkış yoludur.

® Kullanmak Markayı Korumaya Nasıl Yardımcı Olur?

Marka sahibinin fiilleri veya gerekli önlemleri almaması sonucu marka, tescilli olduğu mal veya hizmetler için yaygın bir ad hâline gelirse talep üzerine Kurum markanın iptaline karar verir (SMK m.26/1-b). ® işaretinin düzenli kullanımı, markanın bir ürün türünün adı değil belirli bir işletmenin işareti olduğunu hatırlatarak bu riskin azaltılmasına katkı sağlar.

Tescilli bir markanın sözlük, ansiklopedi veya başka bir başvuru eserinde tescilli olduğu belirtilmeden jenerik ad izlenimi verecek şekilde yayımlanması hâlinde, marka sahibinin talebiyle yayımcı elektronik eserlerde derhâl, basılı eserlerde talebi izleyen ilk baskıda markanın tescilli olduğunu belirterek yanlışlığı düzeltir ya da markayı eserden kaldırır (SMK m.8).

Taklit ürünleri satma, dağıtma veya ticari amaçla bulundurma, markanın taklit edildiğini bilen veya bilmesi gereken kişiler bakımından tecavüz sayılır (SMK m.29/1-c). Ambalajdaki ® ibaresi, ticari zincirdeki kişilerin markanın tescilli olduğunu bilmesi gerektiği yönündeki değerlendirmede marka sahibinin elini güçlendiren bir unsurdur.

Sıkça Sorulan Sorular

Marka başvurusu yaptım, ® kullanabilir miyim?

Hayır; marka hakları üçüncü kişilere karşı tescilin yayım tarihi itibarıyla hüküm ifade eder (SMK m.7/4). Başvuru aşamasında ™ işareti kullanılabilir; ® için tescilin tamamlanması beklenmelidir.

Tescilsiz markada ® kullanmak suç mu?

SMK m.30’daki marka suçları arasında yer almaz. Ancak işletme işaretleri hakkında yanıltıcı açıklama haksız rekabet sayıldığından (TTK m.55/1-a-2), kasten yapılması hâlinde şikâyet üzerine TTK m.62’deki ceza gündeme gelebilir.

Tescilli markada ® kullanmak zorunlu mu?

Hayır; Sınai Mülkiyet Kanunu ® kullanımını zorunlu tutmaz. Marka sahibinin hakları tescilden doğar (SMK m.7/1-2); ® yalnız bu tescil durumunu üçüncü kişilere duyurur.

Ürün ambalajındaki ® işaretini silmenin cezası nedir?

Marka koruması olduğunu belirten işareti yetkisiz kaldıran kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır (SMK m.30/2). Soruşturma şikâyete bağlıdır (SMK m.30/6).

Markamın koruma süresi doldu, ® kullanmaya devam edebilir miyim?

Hayır; koruma başvuru tarihinden itibaren on yıl sürer ve yenilenmezse sona erer (SMK m.23/1). Sona eren markada ® kullanmak gerçeğe aykırı hâle gelir.

Yurt dışında tescilli markamda Türkiye’de ® kullanabilir miyim?

Türkiye’de tescil bulunmadan ® kullanmak, korumanın Türkiye’de de mevcut olduğu izlenimini doğurabilir. Ceza koruması için markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır (SMK m.30/5).