1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 16. maddesine göre ortaklıktan çıkarılmayı gerektiren sebepler anasözleşmede açıkça gösterilir ve ortaklar anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle ortaklıktan çıkarılamaz. Çıkarılma kararının onaylı örneği, tebliğ edilmek üzere on gün içinde notere tevdi edilir; çıkarılan ortak tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilir.
Kooperatifler Kanununun 16. maddesinin birinci fıkrası, kooperatif ortaklığından çıkarılmayı gerektiren sebeplerin anasözleşmede açıkça gösterileceğini ve ortakların anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle ortaklıktan çıkarılamayacağını düzenler.
Bu kural, ortaklık statüsünün keyfî biçimde sona erdirilmesini önler. Anasözleşmede yer almayan bir gerekçeye dayanan çıkarma kararı, sebep yönünden hukuka aykırı olur.
Uygulamada en sık karşılaşılan sebep, aidat ve gider paylarının ödenmemesidir. Bu hâlde de çıkarma kararından önce anasözleşmede öngörülen ihtar usulünün eksiksiz uygulanmış olması aranır.
Kanunun 16. maddesinin ikinci fıkrasına göre ortaklıktan çıkarılmaya, yönetim kurulunun teklifi ile genel kurulca karar verilir. Kural olarak yetkili organ genel kuruldur.
Aynı fıkra, anasözleşmenin çıkarılanın genel kurula başvurma hakkı saklı kalmak üzere bu hususta yönetim kurulunu da yetkili kılabileceğini öngörür. Yönetim kurulunun karar verebilmesi için bu yetkinin anasözleşmede yer alması gerekir.
Yetkisiz organ tarafından verilen çıkarma kararının geçerliliği tartışmalı hâle gelir. Bu nedenle karar öncesinde anasözleşmenin yetki hükümlerinin incelenmesi gerekir.
Kanunun 16. maddesinin üçüncü fıkrasına göre çıkarılma kararı gerekçeli olarak tutanağa geçirileceği gibi ortaklar defterine de yazılır. Gerekçenin karar metninde somut biçimde yer alması gerekir.
Aynı fıkra uyarınca kararın onaylı örneği, çıkarılan ortağa tebliğ edilmek üzere on gün içinde notere tevdi edilir. Bu, tebligatın usulüne uygunluğu bakımından belirleyici bir şekil şartıdır.
Ortak, tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilir. Tebliğin usulüne uygun yapılmadığı hâllerde sürenin işlemeye başlamadığı kabul edilir.
Kanunun 16. maddesinin dördüncü fıkrasına göre, tebliğ edilen karar yönetim kurulunca verilmişse ortak üç aylık süre içinde genel kurula da itiraz edebilir. Bu itiraz, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere yönetim kuruluna noter aracılığıyla tebliğ ettirilecek bir yazı ile yapılır.
Aynı fıkra, genel kurula itiraz edildiği takdirde yönetim kurulunun çıkarma kararı aleyhine itiraz davası açılamayacağını belirtir. İki yol aynı anda kullanılamaz; tercih edilen yol sonucu doğurur.
Bununla birlikte itiraz üzerine genel kurulca verilecek karara karşı itiraz davası hakkı saklıdır. Genel kurul itirazı reddederse, bu karara karşı dava yolu açıktır.
Kanunun 16. maddesinin beşinci fıkrasına göre üç aylık süre içinde genel kurula veya mahkemeye başvurmak suretiyle itiraz edilmeyen çıkarılma kararları kesinleşir.
Kanunun 17. maddesinin birinci fıkrası, kooperatiften ayrılan ortakla hesaplaşmayı düzenler. Ayrılan ortak, ödediği aidatın tamamını değil, ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanacak masraf hissesi düşüldükten sonra kalan tutarın iadesini isteyebilir.
Bu hak, bilançonun genel kurulca kabul edilmesi suretiyle kesinleşmesinden itibaren bir ay geçtikten sonra talep edilebilir. Ayrılan ortağın yerine yeni ortak alınması hâlinde ise anasözleşme hükümlerine göre ödeme daha erken doğabilir.
Kanunun 17. maddesinin ikinci fıkrası, ödemenin kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek olması hâlinde ödemelerin geciktirilmesine imkân tanır. Yargı uygulamasında bu hükmün kooperatife yalnızca ödemeyi geciktirme hakkı verdiği, alacağın muacceliyet tarihini etkilemediği kabul edilmektedir.
Hesaplaşma alacağı bakımından ihtar zorunluluğu, ifa gününün belirli olduğu hâllerde aranmaz. Bu husus temerrüt faizi başlangıcının belirlenmesinde önem taşır.
Çıkarma kararının dayandığı sebebin anasözleşmede açıkça yer alıp almadığı incelenmelidir. Sebep anasözleşmede yoksa karar bu yönden sakattır.
Kararı veren organın yetkili olup olmadığı kontrol edilmelidir. Yönetim kurulu kararı varsa, anasözleşmede bu yetkinin açıkça tanınmış olması gerekir.
Kararın gerekçeli olarak tutanağa geçirilip geçirilmediği ve ortaklar defterine yazılıp yazılmadığı araştırılmalıdır.
Kararın onaylı örneğinin on gün içinde notere tevdi edilip edilmediği ve tebligatın usulüne uygunluğu belgelendirilmelidir. Tebliğ usulsüzse üç aylık süre işlemeye başlamaz.
Genel kurula itiraz yolu seçilmişse, aynı karara karşı ayrıca itiraz davası açılamayacağı gözetilmelidir. Yol tercihi, dava stratejisini doğrudan belirler.
1163 sayılı Kanunun 16. maddesine göre ortak, çıkarılma kararının tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilir. Karar yönetim kurulunca verilmişse aynı süre içinde genel kurula da itiraz edilebilir.
Kural olarak yönetim kurulunun teklifi üzerine genel kurul karar verir. Anasözleşme, çıkarılanın genel kurula başvurma hakkı saklı kalmak üzere yönetim kurulunu da bu konuda yetkili kılabilir.
Hayır. Kanunun 16. maddesinin birinci fıkrasına göre çıkarılmayı gerektiren sebepler anasözleşmede açıkça gösterilir ve ortaklar anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle ortaklıktan çıkarılamaz.
Genel kurula itiraz edildiği takdirde yönetim kurulunun çıkarma kararı aleyhine itiraz davası açılamaz. Ancak itiraz üzerine genel kurulca verilecek karara karşı itiraz davası hakkı saklıdır.
Kanunun 17. maddesine göre ayrılan ortak, ödediği aidatın tamamını değil, ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanacak masraf hissesi düşüldükten sonra kalan tutarın iadesini isteyebilir. Bu hak, bilançonun kesinleşmesinden bir ay sonra talep edilebilir.
Ticari sözleşmelerin hazırlanması ve sona erdirilmesi, faturaya itiraz, şirket ve kooperatif ortaklığından doğan uyuşmazlıklar ile ticari alacakların takibinde büromuzdan hukuki destek alabilirsiniz.