Kitap Yayın Sözleşmesi

Yayın Sözleşmesi Nedir, Hangi Şekilde Yapılır?

Yayım sözleşmesi, bir fikir ve sanat eseri sahibinin veya halefinin eseri yayımlanmak üzere yayımcıya bırakmayı, yayımcının da onu çoğaltarak yayımlamayı üstlendiği sözleşmedir (TBK m.487).

Sözleşmenin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (TBK m.488). Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu da mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olmasını ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar (FSEK m.52).

Bu nedenle e-posta yazışması veya sözlü anlaşmayla kitap basılması, taraflar arasında ciddi ispat ve geçerlilik tartışmalarına yol açar. Çoğaltma, yayma, çeviri, işleme gibi haklar sözleşmede tek tek sayılmalıdır.

Eser Sahibinin Hakları Yayımcıya Ne Ölçüde Geçer?

Eser sahibinin hakları, sözleşmenin ifasının gerektirdiği ölçüde ve süreyle yayımcıya geçer; yayımlatan, sözleşme anında yayımlatma hakkının bulunmamasından yayımcıya karşı sorumludur (TBK m.489).

Eser daha önce başka bir yayımcıya bırakılmış veya yayımlatanın bilgisi altında yayımlanmışsa, yayımlatan bunu sözleşmeden önce karşı tarafa bildirmek zorundadır. Bildirimin yapılmaması sorumluluk doğurabilir.

Yayımlatan, kararlaştırılan süre veya baskı adedinin tükenmesi için alışılmış süre geçmedikçe eser üzerinde yayımcının zararına tasarrufta bulunamaz. Toplama eserdeki bölümler veya dergilerdeki uzun yazılar, yayımın bitmesinden itibaren üç ay geçmedikçe yeniden yayımlatılamaz; süreli yayınlardaki kısa yazılar ise her zaman başka yerde yayımlanabilir (TBK m.490).

Basım Sayısı, Baskı Adedi ve Süre

Sözleşmede basım sayısı belirtilmemişse yayımcının yalnızca bir basım yapma hakkı vardır ve taraflar sözleşmenin süresini veya baskı adedini kararlaştırmak zorundadır (TBK m.491).

Yayımcıya birkaç basım veya bütün yeni basımları yapma yetkisi verilmişse ve baskı tükenmişken yayımcı yeni basımı ihmal ederse, yayımlatan uygun bir süre verir; bu süre içinde basım yapılmazsa yayımlatan sözleşmeden cayabilir.

Bir yazarın birden çok eserini ayrı ayrı yayımlama hakkı, bunları bir arada basma yetkisi vermez; bütün eserleri bir arada yayımlama hakkı da her birini ayrı ayrı basma hakkını kapsamaz (TBK m.494). Çeviri hakkının yayımcıya geçmesi ise sözleşmede açıkça belirtilmesine bağlıdır (TBK m.495).

Yayımcının Borçları Nelerdir?

Yayımcı eseri hiçbir kısaltma, ekleme ve değişiklik yapmaksızın uygun biçimde çoğaltmakla, satışın artırılması için gerekli tanıtım ve dağıtımı yapmakla yükümlüdür; satış fiyatını eserin satışını güçleştirmemek koşuluyla yayımcı belirler (TBK m.492).

Yayımcının menfaatini zedelememek koşuluyla eser sahibi düzeltme ve iyileştirme yapabilir. Yayımcı, eser sahibine iyileştirme imkânı vermeden yeni bir basım yapamaz (TBK m.493).

Basılmış nüshalar satışa sunulmadan önce beklenmedik hâl sonucu yok olursa yayımcı, yayımlatana ayrıca bedel ödemeden yok olan miktarı kendi gideriyle yeniden basabilir (TBK m.499).

Telif Bedeli Nasıl Belirlenir ve Ne Zaman Ödenir?

Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça yayımlatan bedel isteyebilir; miktar belli değilse bedeli hâkim belirler ve ilk basım için kararlaştırılan bedel sonraki basımlara da uygulanmış sayılır (TBK m.496).

Bedel, eser bütün olarak yayımlanacaksa tamamının, bölümler hâlinde yayımlanacaksa her bölümün basımı ve satışa hazır hâle getirilmesinden sonra ödenir. Bedel satış miktarına bağlanmışsa yayımcı satış hesaplarını tutmak ve ispat edici belgeleri hazırlamakla yükümlüdür (TBK m.497).

Aksi kararlaştırılmadıkça yazarın, teamüle uygun miktarda eserden bedelsiz nüsha alma hakkı vardır. Eser teslimden sonra beklenmedik hâl sonucu yok olsa bile yayımcı bedeli ödemekle yükümlüdür (TBK m.498).

Sözleşme İmzalamadan Önce Kontrol Listesi

Sözleşmenin yazılı olduğunu, devredilen veya lisanslanan mali hakların (çoğaltma, yayma, çeviri, elektronik yayım) tek tek sayıldığını kontrol edin. Sayılmayan hak yayımcıya geçmiş sayılmaz.

Süre veya baskı adedinin, telif oranının ya da maktu bedelin, ödeme tarihlerinin ve satış raporlarının hangi aralıklarla verileceğinin açıkça yazılması gerekir. Satışa bağlı bedelde yayımcının hesap tutma yükümlülüğü kanundan doğar, ancak rapor dönemi sözleşmede belirlenmelidir.

Yeni basım yapılmazsa hakların yazara dönüşünü düzenleyen bir hüküm, yayımcının iflası hâli ve yazarın bedelsiz nüsha sayısı da sözleşmede yer almalıdır. Yayımcının iflasında yazar, kural olarak eseri başka yayımcıya verebilir (TBK m.500).

Sıkça Sorulan Sorular

Yayın sözleşmesi yazılı olmak zorunda mı?

Evet. Yazılı yapılmayan yayım sözleşmesi geçersizdir (TBK m.488; FSEK m.52).

Sözleşmede baskı sayısı yazmıyorsa yayıncı kaç baskı yapabilir?

Basım sayısı belirtilmemişse yayımcı yalnızca bir basım yapabilir (TBK m.491).

Yayınevi kitabımda değişiklik yapabilir mi?

Hayır. Yayımcı eseri kısaltma, ekleme ve değişiklik yapmadan çoğaltmakla yükümlüdür (TBK m.492).

Kitabımın çeviri hakkı yayınevine geçer mi?

Ancak sözleşmede açıkça belirtilmişse geçer (TBK m.495).

Telif ücreti kararlaştırılmadıysa ne olur?

Aksi kararlaştırılmadıkça yazar bedel isteyebilir; miktar belli değilse hâkim belirler (TBK m.496).

Yayınevi satış raporu vermek zorunda mı?

Bedel satış miktarına bağlanmışsa yayımcı satış hesaplarını tutmak ve belgelemekle yükümlüdür (TBK m.497).

Kitap tükendi, yayınevi yeni baskı yapmıyor; ne yapabilirim?

Yeni basım yetkisi varsa yayımcıya uygun süre verilir; süre içinde basılmazsa sözleşmeden cayabilirsiniz (TBK m.491).

Dergide çıkan yazımı başka yerde yayımlayabilir miyim?

Kısa yazılar her zaman yayımlanabilir; uzun yazılar yayımın bitmesinden itibaren üç ay geçmeden yeniden yayımlatılamaz (TBK m.490).

Yazar kitabı bitiremeden ölürse sözleşme ne olur?

Sözleşme kendiliğinden sona erer; ancak hâkim hakkaniyete uygun görürse devamına karar verebilir (TBK m.500).