Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu

Suçun Tanımı

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, bir kimsenin hukuka aykırı olarak bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünden yoksun bırakılmasıyla oluşur (TCK m.109). Korunan değer, kişinin hareket (yer değiştirme) özgürlüğüdür.

Mağdurun belirli bir yerde tutulması, alıkonulması veya gitmesine engel olunması bu suçu oluşturabilir.

Cezası ve Ağırlaştırıcı Hâller

Suçun temel hâli bir yıldan beş yıla kadar hapis cezasını gerektirir. Fiilin cebir, tehdit veya hile ile ya da silahla işlenmesi, birden fazla kişiyle gerçekleştirilmesi veya kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak işlenmesi hâlinde ceza artırılır (TCK m.109/2-3).

Mağdurun çocuk olması veya beden-ruh sağlığının bozulmasına yol açılması da ağırlaştırıcı sebeptir.

Etkin Pişmanlık

Fail, soruşturmaya başlanmadan önce mağdurun şahsına zararı dokunmaksızın onu güvenli bir yerde serbest bırakırsa, cezada önemli indirim uygulanır (TCK m.110). Bu düzenleme, mağdurun bir an önce serbest kalmasını teşvik eder.

Suçun unsurları ve ağırlaştırıcı hâller, somut olaya göre dikkatle değerlendirilmelidir.

Benzer Suçlardan Farkı

Bu suç, hareket özgürlüğünün belirli bir süre boyunca ortadan kaldırılmasını gerektirir; anlık ve geçici engellemeler, koşullarına göre tehdit veya cebir kapsamında değerlendirilebilir. Çocuğun, velayet yetkisi elinden alınmış anne ya da baba tarafından veya üçüncü kişilerce kaçırılması ve alıkonulması ise ayrı bir suç tipidir (Türk Ceza Kanunu m.234). Burada korunan menfaat velayet ve koruma ilişkisidir; failin sıfatı ile mağdurun yaşı ayrımda belirleyici olur. Fiilin hangi hükme gireceği, delil durumu ve amaç unsuru birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Kişinin zorla çalıştırılmak, hizmet ettirilmek veya organları alınmak amacıyla temin edilip barındırılması hâlinde insan ticareti suçu gündeme gelir (Türk Ceza Kanunu m.80). Alıkoymanın başka bir suçun işlenmesi amacıyla ya da işlenmesi sırasında gerçekleşmesi durumunda, fiillerin ayrı ayrı mı yoksa tek suç olarak mı değerlendirileceği içtima kurallarına göre belirlenir. Kamu görevlisinin görevini kötüye kullanarak kişiyi hukuka aykırı biçimde tutması da ayrıca değerlendirilir ve göreve ilişkin suçlarla ilişkisi tartışılır. Bu değerlendirme, iddianamede yapılan nitelendirmeyle sınırlı kalmaz.

Soruşturma ve Kovuşturma Usulü

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu şikâyete bağlı değildir; öğrenilmesi hâlinde Cumhuriyet başsavcılığınca resen soruşturulur. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi kovuşturmayı sona erdirmez ve suç, uzlaştırma kapsamında da değildir. Yetkili merci kural olarak suçun işlendiği yer Cumhuriyet başsavcılığı ve mahkemesidir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.12). Mağdurun alıkonulduğu yer ile serbest bırakıldığı yerin farklı olması hâlinde yetki, fiilin tamamlandığı yere göre belirlenir; birden çok yerde gerçekleşen eylemlerde yetki uyuşmazlığı doğabilir. Yetki itirazının duruşmada ve süresinde ileri sürülmesi gerekir.

Görevli mahkeme, öngörülen cezanın üst sınırına göre belirlenir; temel hâlde asliye ceza mahkemesi görevliyken, nitelikli hâllerin uygulanması sonucu ceza üst sınırının on yılı aşması durumunda ağır ceza mahkemesi görevli olur (5235 sayılı Kanun m.12). Dava zamanaşımı süreleri de kanunda öngörülen ceza miktarına göre değişir (Türk Ceza Kanunu m.66). Mağdur ve suçtan zarar görenler, kovuşturma aşamasında davaya katılarak taleplerini ileri sürebilir; katılma talebi duruşmada karara bağlanır ve kanun yoluna başvurma imkânı sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma nedir?

Bir kimsenin hukuka aykırı olarak gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır.

Cezası nedir?

Temel hâli bir-beş yıl hapistir; cebir, tehdit, silah veya birden fazla kişiyle işlenmesi hâlinde artar.

Mağduru serbest bırakmak cezayı etkiler mi?

Soruşturma başlamadan, zarar vermeden güvenli yerde serbest bırakma hâlinde etkin pişmanlıkla cezada indirim uygulanır.