Kiralık kasa sözleşmesinde banka, kasayı kullanıma hazır tutmanın yanında kasa bölümünün güvenliğini sağlama borcu altındadır. Bu borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.112 uyarınca banka, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe müşterinin zararını gidermekle yükümlüdür. Sözleşmeye konulan sorumsuzluk kayıtları sınırsız değildir: TBK m.115 uyarınca ağır kusurdan sorumlu olunmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür ve uzmanlığı gerektiren, ancak kanun ya da yetkili makam izniyle yürütülebilen faaliyetlerde hafif kusura ilişkin sorumsuzluk anlaşmaları da kesin olarak hükümsüzdür.
Kiralık kasa sözleşmesi, bankanın müşterisine kasa bölümünde yer alan bir kasayı kullandırdığı ve bu bölümün güvenliğini sağlamayı üstlendiği bir ilişkidir. Sözleşme, kullandırma ve koruma unsurlarını birlikte içerir.
Bankanın borcu yalnızca kasayı teslim etmekle sınırlı değildir. Kasa bölümünün fiziki güvenliği, giriş çıkışların denetimi ve yetkisiz erişimin önlenmesi de bankanın üstlendiği edimin parçasıdır.
Bankacılık faaliyeti, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca izne tabi bir faaliyettir. Bu nitelik, sorumsuzluk kayıtlarının geçerliliği değerlendirilirken belirleyici sonuç doğurur.
Müşterinin borcu ise kira bedelini ödemek ve kasayı sözleşmeye uygun kullanmaktır. Kasaya konulacak eşyaya ilişkin sözleşmesel sınırlamalar varsa bunlara uyulması gerekir.
TBK m.112, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde borçlunun, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlü olduğunu düzenler. Kusursuzluğun ispatı bankaya düşer.
Bu kural, kasa bölümüne yetkisiz giriş, hırsızlık veya kasa içeriğinin zarar görmesi hâllerinde doğrudan uygulanır. Müşterinin bankanın kusurunu ayrıca ispat etmesi beklenmez.
TBK m.116, borçlunun borcun ifasını yardımcılarına kanuna uygun surette bırakmış olsa bile, onların işi yürüttükleri sırada diğer tarafa verdikleri zararı gidermekle yükümlü olduğunu öngörür. Banka personeli ve güvenlik görevlilerinin fiilleri bu kapsamdadır.
Aynı maddenin son fıkrası, uzmanlığı gerektiren bir hizmetin ancak kanun veya yetkili makam izniyle yürütülebildiği hâllerde, borçlunun yardımcı kişilerin fiillerinden sorumlu olmayacağına ilişkin anlaşmanın kesin olarak hükümsüz olduğunu belirtir.
TBK m.115 in birinci fıkrası, borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşmanın kesin olarak hükümsüz olduğunu düzenler. Sözleşmeye konulan geniş sorumsuzluk kayıtları bu sınırı aşamaz.
Aynı maddenin üçüncü fıkrası daha da ileri gider. Uzmanlığı gerektiren bir hizmet, meslek veya sanat ancak kanun ya da yetkili makamlar tarafından verilen izinle yürütülebiliyorsa, borçlunun hafif kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma da kesin olarak hükümsüzdür.
Bankacılık faaliyetinin izne tabi olması nedeniyle, kiralık kasa sözleşmelerindeki sorumsuzluk kayıtlarının bu fıkra karşısında değerlendirilmesi gerekir. Matbu sözleşme metinlerinde yer alan genel kayıtlar bu yönüyle tartışmalıdır.
Sözleşme bir tüketici işlemi niteliği taşıyorsa, ayrıca 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun haksız şartlara ilişkin hükümleri çerçevesinde denetim yapılabilir.
Uygulamadaki en güç mesele, kasada nelerin bulunduğunun ispatıdır. Banka kural olarak kasa içeriğini bilmez ve içeriğe ilişkin kayıt tutmaz.
Bu nedenle içeriğin ispatı, müşterinin sunacağı belgelere dayanır. Satın alma faturaları, ekspertiz raporları, sigorta poliçeleri ve daha önce yapılmış değerleme kayıtları bu kapsamda değerlendirilir.
Kasaya giriş çıkış kayıtları ve kamera görüntüleri, olayın gerçekleşme anını ve koşullarını ortaya koymak bakımından önemlidir. Bu kayıtların talep edilmesi ve muhafazasının sağlanması ilk aşamada yapılmalıdır.
İçeriğin niteliği ve değeri konusunda tam ispat sağlanamadığında, zararın kapsamı takdiren belirlenebilir. Bu ihtimal, önceden kayıt tutmanın önemini artırır.
Zarar öğrenildiğinde önce bankaya yazılı başvuru yapılır ve olayın tespiti ile kayıtların muhafazası talep edilir. Başvurunun tarihi ve içeriği belgelenmelidir.
Suç teşkil eden bir fiil söz konusuysa ayrıca ceza soruşturması başlatılması istenebilir. Soruşturma dosyasındaki tespitler, hukuk davasında delil olarak kullanılabilir.
Sözleşmeye aykırılığa dayalı tazminat talebi, TBK m.146 uyarınca kanunda aksine hüküm bulunmadıkça on yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar.
Uyuşmazlık tüketici işlemi niteliğindeyse 6502 sayılı Kanun m.68 uyarınca parasal sınırın altında tüketici hakem heyetine, sınırın üzerinde m.73 gereğince tüketici mahkemesine başvurulur.
Kasaya konulan eşyanın listesini tarih atarak kendiniz için tutun ve mümkünse fotoğraflayın. Bu kayıt, içeriğin ispatında başlangıç noktası oluşturur.
Değerli eşya için ekspertiz raporu ve satın alma belgelerini ayrı bir yerde saklayın. Belgelerin kasada tutulması, olay hâlinde ispat imkânını da ortadan kaldırabilir.
Sözleşmedeki sorumsuzluk kayıtlarını imzalamadan önce okuyun. Bu kayıtların TBK m.115 karşısında geçerli olmayabileceğini bilerek hareket edin.
Kasaya her girişinizde düzenlenen kayıt belgesini saklayın. Giriş çıkış kayıtları, olayın zamanının belirlenmesinde kullanılır.
TBK m.112 uyarınca banka, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlüdür. İspat yükü bankadadır.
TBK m.115 uyarınca ağır kusura ilişkin sorumsuzluk anlaşmaları kesin olarak hükümsüzdür. İzne tabi ve uzmanlık gerektiren faaliyetlerde hafif kusura ilişkin kayıtlar da kesin olarak hükümsüz sayılır.
TBK m.116 uyarınca borçlu, yardımcılarının işi yürüttükleri sırada verdikleri zararı gidermekle yükümlüdür. İzne tabi faaliyetlerde bu sorumluluğu kaldıran anlaşmalar kesin olarak hükümsüzdür.
Fatura, ekspertiz raporu, sigorta poliçesi ve önceden yapılmış değerleme kayıtları kullanılır. Kasaya giriş çıkış kayıtları ile kamera görüntüleri de olayın tespitine hizmet eder.
Sözleşmeye aykırılığa dayalı tazminat talebi TBK m.146 uyarınca kanunda aksine hüküm bulunmadıkça on yıllık zamanaşımına tabidir. Süre alacağın muaccel olmasıyla işler.
Ayıplı mal ve hizmet, iade, onarım ve bedel indirimi talepleri ile banka ve kredi işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda; tüketici hakem heyeti ve tüketici mahkemesi süreçlerinde büromuzdan hukuki destek alabilirsiniz.