İşe Girişte Sağlık Raporu

İşe Giriş Sağlık Muayenesi Zorunlu mudur?

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene çalışanların sağlık muayenelerini işe girişlerinde, iş değişikliğinde, iş kazası veya meslek hastalığı sonrası talep hâlinde işe dönüşte ve işin devamı süresince belirli aralıklarla yaptırma yükümlülüğü getirir (6331 s. K. m.15/1).

Bu yükümlülük yalnız tehlikeli işler için değil, tüm işyerleri için geçerlidir. Amaç, işçinin yapacağı işin sağlık ve güvenlik risklerine uygunluğunu önceden belirlemek ve sonradan ortaya çıkacak meslek hastalıklarını tespit edebilmek için bir başlangıç kaydı oluşturmaktır.

Muayene, çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik riskleri dikkate alınarak yapılan sağlık gözetiminin bir parçasıdır. Yani ofis çalışanı ile kimyasal maddeyle çalışan işçi için yapılacak tetkikler farklı olabilir.

Tehlikeli ve Çok Tehlikeli İşlerde Ek Şart

Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz (6331 s. K. m.15/2).

Bu hüküm, raporu işe başlamadan önceki bir ön şart hâline getirir. Rapor alınmadan işçiyi çalıştırmaya başlayan işveren hem idari yaptırım riskiyle karşılaşır hem de olası bir iş kazasında kusur değerlendirmesinde aleyhine bir durum oluşur.

İşyerinin tehlike sınıfı, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki tebliğe göre belirlenir. İşçinin hangi sınıfta çalışacağı, alınacak raporun içeriğini ve muayenenin kapsamını doğrudan etkiler.

Sağlık Raporunu Kim Verir?

Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları işyeri hekiminden alınır. 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerleri için rapor ayrıca ÇASMER’lerden, aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alınabilir (6331 s. K. m.15/3).

Uygulamada işçiden, herhangi bir özel hastaneden alınmış genel bir “çalışır” raporu istenmesi yaygındır. Ancak kanun, raporun işin niteliğine göre ve yetkili hekim tarafından düzenlenmesini öngördüğünden, işin risklerini değerlendirmeyen genel bir belge amaca tam olarak hizmet etmeyebilir.

Rapora itiraz edilmek istenirse itirazlar Sağlık Bakanlığınca belirlenen hakem hastanelere yapılır ve verilen kararlar kesindir (6331 s. K. m.15/3). İşe uygun bulunmadığı sonucuna karşı işçinin başvurabileceği yol budur.

Rapor Masrafını Kim Öder?

Sağlık gözetiminden doğan maliyet ve bu gözetimden kaynaklanan her türlü ek maliyet işverence karşılanır ve çalışana yansıtılamaz (6331 s. K. m.15/4).

Bu nedenle işe giriş için istenen kan tahlili, akciğer grafisi, odyometri veya göz muayenesi gibi tetkiklerin bedelinin işçiye ödetilmesi ya da ücretinden kesilmesi hukuka aykırıdır. İşçi kendi imkânıyla ödeme yaptıysa bu tutarın iadesini isteyebilir.

Aynı kural, işin devamı süresince yapılan periyodik muayeneler ve iş değişikliğinde yapılan muayeneler için de geçerlidir.

Sağlık Bilgileri Nasıl Korunur, Ayrımcılık Yasak mı?

Sağlık muayenesi yaptırılan çalışanın özel hayatı ve itibarının korunması için sağlık bilgileri gizli tutulur (6331 s. K. m.15/5). Sağlık verisi, Kişisel Verilerin Korunması Kanununa göre özel nitelikli kişisel veridir (KVKK m.6).

Özel nitelikli verilerin işlenmesi kural olarak yasaktır; ancak istihdam ve iş sağlığı ve güvenliği alanlarındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunlu olması hâlinde işlenebilir (KVKK m.6/3-f). İşveren bu nedenle yalnız işe uygunluk için gerekli bilgiyi talep edebilir; işle ilgisi olmayan tetkikler istemek bu sınırı aşabilir.

İş ilişkisinde engellilik ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapılamaz; ayrımcılık hâlinde işçi dört aya kadar ücreti tutarında tazminat ve yoksun bırakıldığı hakları isteyebilir (İş K. m.5). İşveren ayrıca işçi hakkında edindiği bilgileri gizli tutmakla yükümlüdür (İş K. m.75).

İşçi İçin Pratik Bilgiler

İşe başlarken sağlık raporu istenirse, raporun işyeri hekiminden mi yoksa aile hekiminden mi alınacağını ve işyerinin tehlike sınıfını sorun. Raporun masrafını ödemek zorunda olmadığınızı, ödeme yaptıysanız makbuzu saklamanız gerektiğini unutmayın.

İşe uygun olmadığınız yönünde rapor düzenlenirse raporun bir örneğini isteyin ve hakem hastaneye itiraz imkânını değerlendirin. Rapordaki bulgunun yapacağınız işle gerçekten ilgili olup olmadığı, ayrımcılık tartışması bakımından önemlidir.

İşle ilgisi olmayan sağlık bilgilerinizin (örneğin gebelik testi veya genel hastalık geçmişi) istenmesi veya bu bilgilerin iş arkadaşlarıyla paylaşılması hâlinde Kişisel Verileri Koruma Kuruluna ve iş mahkemesine başvuru yolları açıktır.

Sıkça Sorulan Sorular

İşe girişte sağlık raporu zorunlu mu?

İşverenin işe girişte sağlık muayenesi yaptırma yükümlülüğü tüm işyerleri için vardır (6331 s. K. m.15/1).

Tehlikeli işte raporsuz çalışmaya başlanabilir mi?

Hayır; tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde işe uygunluk raporu olmadan işe başlatılamaz (6331 s. K. m.15/2).

Sağlık raporu masrafını kim öder?

Tüm masraflar işverene aittir ve çalışana yansıtılamaz (6331 s. K. m.15/4).

Raporu aile hekiminden alabilir miyim?

50’den az çalışanlı ve az tehlikeli işyerlerinde aile hekimi, ÇASMER veya diğer kamu sağlık sunucularından alınabilir; diğerlerinde işyeri hekiminden alınır (6331 s. K. m.15/3).

“İşe uygun değildir” raporuna itiraz edebilir miyim?

Evet; itiraz Sağlık Bakanlığının belirlediği hakem hastanelere yapılır ve karar kesindir (6331 s. K. m.15/3).

İşveren sağlık bilgilerimi başkalarıyla paylaşabilir mi?

Hayır; sağlık bilgileri gizli tutulur ve özel nitelikli kişisel veridir (6331 s. K. m.15/5, KVKK m.6).

Engelli olduğum için işe alınmamam ayrımcılık mı?

İş ilişkisinde engellilik sebebiyle ayrım yapılamaz; ihlalde dört aya kadar ücret tutarında tazminat istenebilir (İş K. m.5).

İşe başladıktan sonra da muayene yapılır mı?

Evet; iş değişikliğinde ve tehlike sınıfına göre belirlenen düzenli aralıklarla muayene yapılır (6331 s. K. m.15/1).

İş kazasından sonra işe dönerken muayene istenebilir mi?

İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan uzaklaşmalardan sonra işçinin talebiyle muayene yapılır (6331 s. K. m.15/1-b-3).