İşverenin Maaştan Kesinti Yapması

İşveren Alacağını Maaştan Kesebilir mi?

İşveren, işçiden olan alacağı ile ücret borcunu işçinin rızası olmadıkça takas edemez (TBK m.407/2). Kırılan eşya, kasa açığı veya verilen borç gibi alacaklar bu kural nedeniyle tek taraflı olarak maaştan düşülemez.

Kanunun tek istisnası, işçinin kasten sebep olduğu ve yargı kararıyla sabit bir zarardan doğan alacaklardır; bunlar ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir. Taksirle verilen zararlar veya henüz mahkeme kararıyla kesinleşmemiş iddialar bu istisnaya girmez.

Ücretin işveren lehine kullanılacağına ilişkin anlaşmalar da geçersizdir (TBK m.407/3). Örneğin işçinin ücretinin işveren şirketin ürünlerini almakta kullanılacağını öngören bir kayıt hükümsüzdür.

Ücret Kesme Cezası Ne Kadar Olabilir?

İşveren, toplu sözleşme veya iş sözleşmesinde gösterilmiş sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez; bu kesintiler bir ayda iki gündelikten fazla olamaz (İş K. m.38).

Parça başı veya iş miktarına göre ücret alan işçilerde sınır, işçinin iki günlük kazancıdır. Ceza olarak yapılan kesinti işçiye derhal sebepleriyle birlikte bildirilmelidir.

Kesilen paralar işverene kalmaz; işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılmak üzere kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde Bakanlık hesabına yatırılır ve işveren bu paraların ayrı hesabını tutar.

Maaşın Dörtte Birinden Fazlası Kesilebilir mi?

İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz; işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hâkimin takdir edeceği miktar bu paraya dahil değildir (İş K. m.35).

İcra yoluyla maaş haczinde de haczedilecek miktar ücretin dörtte birinden az olamaz ve birden fazla haciz varsa sıraya konur (İİK m.83). İşveren bu durumda icra dairesinin müzekkeresi üzerine kesinti yapar; bu kesinti işverenin kendi alacağı için değil, üçüncü kişi alacaklı içindir.

Nafaka alacaklılarının hakları saklıdır. Nafaka borcu için yapılan kesintilerde dörtte bir sınırı uygulanmaz ve hâkimin takdiri belirleyicidir.

İşçinin Rızası ve Avans Mahsubu

İşçinin borcun ücretten kesilmesine açık ve özgür iradesiyle rıza göstermesi hâlinde takas mümkündür (TBK m.407/2). Rızanın her kesinti için ayrı ve yazılı alınması ispat açısından önem taşır.

İşe girişte imzalatılan ve ileride doğacak tüm alacakların kesilebileceğini öngören genel kayıtların geçerliliği tartışmalıdır. Yargıtay uygulamasında, somut borç ve tutarı belirtilmeyen önceden verilmiş genel rızalara ihtiyatla yaklaşıldığı görülmektedir.

İşverenin işçiye verdiği avansın, ödeme tarihinde ücretten düşülmesi ise uygulamada ücretin peşin ödenmesi sayılmakta ve takas yasağına aykırı kabul edilmemektedir. Avansın yazılı ve banka kaydıyla verilmesi uyuşmazlıkları önler.

Hukuka Aykırı Kesintiye Karşı İşçinin Hakları

Ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir; gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır (İş K. m.34).

Hukuka aykırı kesilen tutar ödenmemiş ücret niteliğindedir. İşçi bu tutarı işverenden talep edebilir; iş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir.

Ücretin kanuna aykırı olarak eksik ödenmesi işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme imkânı da verebilir; bu durumda kıdem tazminatı talebi gündeme gelir. Fesih öncesinde kesinti belgelerinin ve bordroların toplanması önemlidir.

İşçi İçin Adım Adım Ne Yapmalı?

Bordronuzu her ay kontrol edin; açıklaması olmayan kesintiler için işverenden yazılı açıklama isteyin. Kesintinin dayanağı olan sözleşme maddesini ve size yapılan bildirimi saklayın.

Rızanız olmadan yapılan kesintileri itirazi kayıtla belgeleyin; bordroyu imzalarken “kesintiye itiraz ediyorum” şerhi düşmek ileride ispat kolaylığı sağlar.

Tutarı geri almak için önce arabuluculuk bürosuna başvurun. Kesinti sürekli ve önemli tutardaysa haklı fesih seçeneğini de değerlendirin, ancak fesih kararını belge toplamadan vermeyin.

Sıkça Sorulan Sorular

İşveren kırdığım malzemenin parasını maaşımdan kesebilir mi?

Rızanız olmadıkça kesemez; yalnız kasten verilen ve mahkeme kararıyla sabit zarar ücretin haczedilebilir kısmı kadar kesilebilir (TBK m.407/2).

Ücret kesme cezası en fazla ne kadar?

Ayda iki gündelikten fazla olamaz (İş K. m.38).

Ücret kesme cezası için sözleşmede hüküm gerekir mi?

Evet, sebebin toplu sözleşme veya iş sözleşmesinde gösterilmiş olması gerekir (İş K. m.38).

Kesilen ceza parası işverene mi kalır?

Hayır, bir ay içinde Bakanlık hesabına yatırılır (İş K. m.38).

Maaşımın ne kadarı haczedilebilir?

Dörtte birinden fazlası haczedilemez; nafaka alacakları saklıdır (İş K. m.35).

Avans maaştan düşülebilir mi?

Uygulamada avans ücretin peşin ödenmesi sayıldığından mahsubu takas yasağına aykırı görülmemektedir.

Ücretim geç ödenirse ne yapabilirim?

20 gün içinde ödenmezse çalışmaktan kaçınabilirsiniz (İş K. m.34).

Geciken ücrete faiz işler mi?

Evet, mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır (İş K. m.34).

Ücretin işveren lehine kullanılacağı anlaşması geçerli mi?

Hayır, bu anlaşmalar geçersizdir (TBK m.407/3).