İnternette Telif İhlalinde Uyar-Kaldır Usulü

Uyar-Kaldır Usulünün Yasal Dayanağı

İnternette yayımlanan bir içerik, bir eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı hak sahibinin yazılı izni olmadan kullanıyorsa 5846 sayılı Kanunun ek 4 üncü maddesi devreye girer. Bu hüküm, işaret, ses ve görüntü nakline yarayan araçlarla hizmet veren servis sağlayıcılar ile bilgi içerik sağlayıcıları bakımından özel bir kaldırma usulü öngörür.

Usulün amacı, mahkeme kararı beklenmeden ihlalin hızla sona erdirilmesidir. Hak sahibinin hukuk ve ceza davası açma hakkı saklıdır; uyar-kaldır yolu bu hakları ortadan kaldırmaz, yalnızca zararın büyümesini önleyen bir ilk adımdır.

Başvuru ve Üç Günlük Süre

İlk adım, hakları haleldar olan gerçek veya tüzel kişinin doğrudan bilgi içerik sağlayıcısına başvurmasıdır. Başvuruda ihlale konu içeriğin tam adresi, hak sahipliğini gösteren bilgiler ve ihlalin niteliği açıkça belirtilir. Kanun, içerik sağlayıcısına ihlali durdurması için üç günlük süre tanır.

Başvurunun ispatlanabilir biçimde yapılması önemlidir. Noter aracılığıyla ihtarname gönderilmesi, elektronik posta kayıtlarının saklanması ve içeriğin tarihli ekran görüntülerinin alınması, sonraki aşamalarda hem başvurunun hem de sürenin ispatını kolaylaştırır.

Savcılığa Başvuru ve Hizmetin Durdurulması

Üç gün içinde ihlal durdurulmazsa hak sahibi Cumhuriyet savcılığına başvurur. Savcılığa yapılan başvuru üzerine, üç gün içinde servis sağlayıcıdan ihlale devam eden bilgi içerik sağlayıcısına verilen hizmetin durdurulması istenir. Bu aşamada talebin konusu, içeriğin değil hizmetin durdurulmasıdır.

İhlalin durdurulması hâlinde bilgi içerik sağlayıcısına yeniden servis sağlanır. Servis sağlayıcılar, bilgi içerik sağlayıcılarının isimlerini gösteren listeyi her ayın ilk iş gününde Bakanlığa bildirmek ve istendiğinde her türlü bilgi ve belgeyi vermekle yükümlüdür.

Erişim Engelleme Mevzuatıyla İlişkisi

5651 sayılı Kanun, internet yayınları bakımından ayrı bir erişim engelleme rejimi kurar. Bu Kanunun içeriğin yayından çıkarılması ve erişimin engellenmesini düzenleyen 9 uncu maddesi Anayasa Mahkemesinin 11/10/2023 tarihli kararıyla iptal edilmiştir; anılan madde bu nedenle uygulanmaz.

Özel hayatın gizliliği nedeniyle içeriğe erişimin engellenmesini düzenleyen 9/A maddesi ise yürürlüktedir. Ancak bu hüküm telif ihlalleri için değil, özel hayatın gizliliğinin ihlal edildiği hâller için öngörülmüştür. Telif ihlallerinde asıl yol, ek 4 üncü madde ile Kanunun hukuk ve ceza hükümleridir.

Hukuk ve Ceza Davası Yolları

Mali haklara tecavüz hâlinde hak sahibi, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını talep edebilir. Bunun yanında tecavüzün ref ve men davaları ile maddi ve manevi tazminat istemleri gündeme gelir.

Ceza yönünden, hak sahiplerinin yazılı izni olmaksızın eseri çoğaltan, yayan veya umuma ileten kişi hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmüştür. Görevli mahkeme, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 156 ncı maddesinde belirtilen fikri ve sınai haklar mahkemeleridir.

Uyar-Kaldır Sürecinde Dikkat Edilecekler

Başvuru öncesinde eser sahipliğinin ve hak sahipliğinin belgelenmesi gerekir. Sözleşmeler, sipariş yazışmaları, kaynak dosyalar ve yayın tarihini gösteren kayıtlar, hem içerik sağlayıcısına yapılacak başvuruda hem de açılacak davada temel dayanaktır.

İçeriğin kaldırılması ihlalin geçmişe etkili sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Kaldırma sonrasında da bedel ve tazminat talepleri ileri sürülebilir; bu nedenle ihlalin süresi, erişim sayısı ve ticari kullanımın kapsamı kayıt altına alınmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Uyar-kaldır başvurusunda avukat zorunlu mudur?

Zorunlu değildir; başvuruyu hak sahibi kendisi de yapabilir. Ancak hak sahipliğinin ispatı, ihtarnamenin içeriği ve sonraki dava aşamaları teknik olduğundan hukuki destek alınması yararlıdır.

İçerik sağlayıcıya başvurmadan doğrudan dava açılabilir mi?

Evet. Uyar-kaldır usulü, hak sahibinin hukuk ve ceza davası açma hakkını ortadan kaldırmaz. Ancak idari nitelikteki hizmetin durdurulması talebi için önce içerik sağlayıcısına başvurulması gerekir.

Üç günlük süre ne zaman başlar?

Süre, hak sahibinin bilgi içerik sağlayıcısına yaptığı başvurunun ulaştığı andan itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle başvurunun tebliğ tarihini gösteren bir belgeyle yapılması önerilir.

Yurt dışında bulunan platformlar bakımından bu usul uygulanır mı?

Platformun Türkiye içinde hizmet sunması hâlinde başvuru yapılabilir; ancak fiilî sonuç alınması platformun kendi bildirim mekanizmalarına ve uluslararası işbirliğine bağlı olabilir.

Arama motoru sonuçlarının kaldırılması bu usule dâhil midir?

Hayır. Arama sonuçlarının indeksten çıkarılması, kişisel verilerin korunmasına ilişkin ayrı bir başvuru yoludur; telif ihlalinde ise kaynak içeriğin kaldırılması esastır.