Geri alma, hukuka aykırı bir idari işlemin idare tarafından yapıldığı tarihten itibaren geçmişe etkili biçimde ortadan kaldırılmasıdır; kaldırma ise hukuka uygun bir işlemin ileriye etkili olarak sona erdirilmesidir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.11, ilgililerin dava açma süresi içinde işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını idareden isteyebileceğini düzenler ve bu başvurunun işlemeye başlamış dava süresini durduracağını belirtir.
Geri alma, işlemin tesis edildiği andan itibaren hüküm ifade eder ve doğurduğu sonuçları da ortadan kaldırır. Bu yönüyle iptal kararına benzer bir etki doğurur; farkı, kararın yargı yerince değil idarece verilmesidir.
Kaldırma ise işlemi ileriye etkili biçimde sona erdirir. Geçmişte doğan hukuki sonuçlara dokunulmaz. Bu nedenle kaldırma, hukuka uygun ancak artık sürdürülmesi istenmeyen işlemler bakımından uygundur.
Ayrımın pratik önemi, kazanılmış hak tartışmasında ortaya çıkar. Geri alma geçmişe etkili olduğundan ilgilinin lehine doğmuş durumları da etkiler; bu nedenle sınırlı hâllerde ve ölçülülük gözetilerek kullanılabilir.
Yerleşik idare hukuku anlayışına göre, ilgilisi lehine sonuç doğuran hukuka aykırı bir işlem kural olarak dava açma süresi içinde geri alınabilir. Bu süre geçtikten sonra işlem, kural olarak istikrar kazanır.
Ancak yokluk hâlinde olan işlemler, hile, tehdit veya ilgilinin gerçeğe aykırı beyanı sonucu tesis edilen işlemler bakımından bu sınırlama uygulanmaz. Bu hâllerde işlem her zaman geri alınabilir; zira korunmaya değer bir güven bulunmaz.
Yükümlendirici işlemler bakımından ise idare, hukuka aykırılığı tespit ettiğinde işlemi kural olarak her zaman geri alabilir. Burada geri alma ilgilinin lehine sonuç doğurduğundan güven ilkesi bir engel oluşturmaz.
Kazanılmış hak, hukuka uygun biçimde tesis edilen ve ilgilisi bakımından kesinleşen hukuki durumları ifade eder. İdare, kazanılmış hakları geriye etkili biçimde ortadan kaldıramaz.
Buna karşılık, ilgilinin kusuru veya gerçeğe aykırı beyanı ile elde edilen sonuçlar kazanılmış hak oluşturmaz. Bu ayrım, özellikle atama, ruhsat, izin ve destekleme ödemeleri gibi alanlarda uygulanır.
Hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri, geri alma yetkisinin süresiz ve ölçüsüz kullanılmasına engeldir. İdare, geri alma işleminin gerekçesini ve neden bu yola başvurduğunu somut olarak göstermek zorundadır.
2577 sayılı Kanun m.11 uyarınca ilgililer, dava açmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan dava açma süresi içinde isteyebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur.
Aynı madde uyarınca otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddi veya reddedilmiş sayılması hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.
Kanun m.10 ise idari makamların sükûtunu düzenler. Bir işlem veya eylemin yapılması istemiyle yapılan başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; kesin olmayan cevap üzerine bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez.
Geri alma ve kaldırma da birer idari işlemdir; bu nedenle 2577 sayılı Kanun m.2 uyarınca menfaati ihlal edilenlerce iptal davasına konu edilebilir. Dava süresi m.7 uyarınca yazılı bildirimden itibaren altmış gündür.
Davada, geri alma yetkisinin süresi içinde ve hukuka uygun sebeple kullanılıp kullanılmadığı denetlenir. İşlemin hangi hukuka aykırılık nedeniyle geri alındığının gösterilmemesi, sebep unsuru yönünden sakatlık oluşturur.
İdare, iptal kararı üzerine de yeni bir işlem tesis etmek zorundadır. İptal kararının gereğini yerine getirmemek, ayrı bir tam yargı davasına konu olabilecek hizmet kusuru oluşturabilir.
Başvuru dilekçesinde geri alma mı kaldırma mı istendiği açıkça belirtilmelidir; talebin niteliği sonucu belirler.
Dava süresi içinde yapılan başvuru süreyi durdurur, ancak sıfırlamaz; geçmiş süre hesaba katılır.
Gerçeğe aykırı beyanla elde edilen işlemler bakımından süre sınırlaması ileri sürülemez.
Konunun pratikteki uzantılarından biri tarımsal destek ödemesinin geri alınması başlığı altında incelenir.
Geri alma işlemi geçmişe etkili olarak ortadan kaldırır; kaldırma ise işlemi ileriye etkili biçimde sona erdirir ve geçmişte doğan sonuçlara dokunmaz.
İlgilisi lehine sonuç doğuran hukuka aykırı işlem kural olarak dava açma süresi içinde geri alınabilir. Yokluk hâli ile hile veya gerçeğe aykırı beyan hâllerinde bu sınırlama uygulanmaz.
Evet. 2577 sayılı Kanun m.11 uyarınca dava açma süresi içinde üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan istenebilir; bu başvuru dava süresini durdurur.
Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi yeniden işlemeye başlar; başvurma tarihine kadar geçmiş süre hesaba katılır.
Evet. Geri alma da bir idari işlemdir ve menfaati ihlal edilenlerce, yazılı bildirimden itibaren altmış gün içinde iptal davasına konu edilebilir.
İdari işlemlere karşı iptal davası açılması, vergi uyuşmazlıkları, trafik ve sigorta kaynaklı talepler ile yabancılar hukukuna ilişkin başvuru ve dava süreçlerinde büromuzdan hukuki destek alabilirsiniz.
İdari işlemin iptali istemiyle açılan davanın unsurları ve usulü.
Devamını oku ›Makaleİptal davasında dava ehliyeti ve menfaat ihlali koşulu.
Devamını oku ›MakaleYürütmenin durdurulması kararının şartları ve sonuçları.
Devamını oku ›