2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 78. maddesine göre alacaklı, haciz talebinde bulunmaksızın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden ve bu sisteme entegre bilişim sistemleri aracılığıyla borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir. Sorgulama sonunda sistem, varsa bu unsurların mahiyeti ve detayı hakkında bilgi verir ve aynı sistem üzerinden haciz talep edilebilir. Haciz isteme hakkı ise ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer.
78. maddenin birinci fıkrası, ödeme emrindeki müddet geçtikten ve borçlu itiraz etmişse itirazı kaldırıldıktan sonra alacaklının mal beyanını beklemeksizin haciz konmasını isteyebileceğini düzenler. Aynı fıkraya eklenen hükümle alacaklıya, haciz talebinde bulunmaksızın sorgulama yapma imkânı tanınmıştır.
Sorgulama, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ve bu sisteme entegre bilişim sistemleri üzerinden yapılır. Sorgulama sonunda sistem, varsa borçlunun mal, hak veya alacağının mahiyeti ve detayı hakkında bilgi verir.
Kanun, sorgulama ve haciz işlemlerinin yürütülebilmesi için kamu kurum ve kuruluşları ile Bankacılık Kanununda tanımlanan kredi kuruluşları ve finansal kuruluşların kendi sistemleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi arasında entegrasyonu sağlamalarını öngörmüştür.
Sorgulama sonunda edinilen bilgilerin hukuka aykırı olarak paylaşılamayacağı kanunda açıkça belirtilmiştir. Bu bilgiler yalnızca takip dosyasındaki alacağın tahsili amacıyla kullanılabilir.
Sorgulamanın tür, kapsam ve sınırı ile diğer hususlar Adalet Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir. Bu nedenle sistemde sorgulanabilen kalemler yönetmelik çerçevesinde değişebilir.
Sorgu sonucunda tespit edilen mal, hak veya alacak için sistem üzerinden haciz talep edilebilir. Bu takdirde icra dairesi, tespit edilen mal, hak veya alacağı elektronik ortamda haczeder.
Haciz istemek hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir sene geçmekle düşer. İtiraz veya dava hâlinde bunların vukuundan hükmün kesinleşmesine kadar geçen zaman ile icra dairesinde yapılan taksit sözleşmelerinin ihlaline kadar geçen zaman bu süreye katılmaz.
Haciz talebi kanuni süre içinde yapılmaz veya geri alındıktan sonra bu süre içinde yenilenmezse dosya muameleden kaldırılır. Yeniden haciz istenebilmesi, yenileme talebinin borçluya tebliğine bağlıdır.
İcra dairesi, talepten nihayet üç gün içinde haczi yapar. Haczolunacak mallar başka yerdeyse haciz yapılması malların bulunduğu yerin icra dairesine hemen yazılır. Resmî sicile kayıtlı malların haczi ise takibin yapıldığı icra dairesince kaydına işletilmek suretiyle doğrudan da yapılabilir.
74. madde mal beyanını, borçlunun gerek kendisinde gerek üçüncü şahıslar yedinde bulunan mal, alacak ve haklarından borcuna yetecek miktarın nevi, mahiyet ve vasıflarını, her türlü kazanç ve gelirlerini ve geçim kaynaklarını icra dairesine bildirmesi olarak tanımlar.
75. maddeye göre itirazının iptaline veya kesin ya da geçici surette kaldırılmasına karar verilen borçlu, kararın kendisine tebliğinden itibaren üç gün içinde mal beyanında bulunmakla yükümlüdür. Karar borçlunun yüzüne karşı verilmişse süre tefhimden başlar.
Mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine beyanda bulununcaya kadar icra mahkemesi hâkimi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere hapisle tazyik olunur; bu hapis üç ayı geçemez.
Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacak ve hakları, 89. madde uyarınca haciz ihbarnamesi gönderilerek haczedilir. Bu yol, banka hesapları, kira alacakları ve ticari alacaklar bakımından sıkça kullanılır.
Kanun, haciz ihbarnamelerinin bildirimi ve bu ihbarnamelere verilecek cevapların güvenli elektronik imza kullanılmak suretiyle Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ve bu sisteme entegre bilişim sistemleri üzerinden de yapılabileceğini öngörmüştür. Bu usulle yapılan bildirim tebliğ yerine geçer.
85. madde uyarınca borçlunun kendi yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır malları ile taşınmazlarından, alacak ve haklarından alacaklının ana, faiz ve masraflar dâhil bütün alacaklarına yetecek miktarı haczolunur; bu miktarı aşacak şekilde haciz yapılamaz.
Uygulamada önce sistem sorgusu yapılır, ardından tespit edilen kalemler için haciz talep edilir. Sorgunun haciz talebinden bağımsız yapılabilmesi, gereksiz masraf yapılmasını önler.
Sorgu sonucunda taşınmaz, araç veya banka hesabı tespit edilirse resmî sicile işlenmek üzere haciz talep edilir. Taşınır mallar bakımından ise haciz için mahalline gidilmesi gerekebilir.
Haciz yapılması talep edilen yerin konut olması hâlinde icra müdürü haciz kararını derhâl icra mahkemesinin onayına sunar; mahkeme en geç üç gün içinde dosya üzerinden inceleme yaparak kesin olarak karar verir. Bu usul ihtiyati hacizde uygulanmaz.
Evet. Kanun, alacaklının haciz talebinde bulunmaksızın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulamasına imkân tanır.
Ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir yıldır. İtiraz veya dava hâlinde bunların vukuundan hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre hesaba katılmaz.
Hayır. Kanun, sorgulama sonunda edinilen bilgilerin hukuka aykırı olarak paylaşılamayacağını açıkça düzenlemiştir.
Alacaklının talebi üzerine borçlu, beyanda bulununcaya kadar icra mahkemesi hâkimince bir defaya mahsus olmak üzere hapisle tazyik edilir; bu hapis üç ayı geçemez.
İcra dairesi, talepten nihayet üç gün içinde haczi yapar. Mallar başka yerdeyse haciz yapılması o yer icra dairesine hemen yazılır.
Takip açılması, mal araştırması ve haciz işlemleri, satış ve ihale süreçleri ile ihalenin feshi ve sıra cetveli uyuşmazlıklarında büromuzdan hukuki destek alabilirsiniz.