Hükümlü ve Tutukluya Cenaze ve Mazeret İzni

Cenazeye Katılma İzni Kimlere Verilir?

Hükümlüler için temel hüküm CGTİK m.94/2-a'dır. Ağırlaştırılmış müebbet hapis rejimine tabi olanlar (CGTİK m.25) dışındaki, yüksek güvenlikli kurumda bulunanlar dahil, tehlikeli olmayan hükümlüye; güvenlik bakımından sakınca oluşturmaması, talepte bulunması ve Cumhuriyet başsavcısının onay vermesi koşuluyla, dış güvenlik görevlisinin refakatinde cenazeye katılma izni verilebilir. İzin, yol süresi dışında iki güne kadardır.

İzne konu yakınlar ikinci derece dahil kan hısımları ile ikinci derece dahil kayın hısımları ve eştir. Kan hısımlığında anne, baba, çocuk, kardeş, büyükanne, büyükbaba ve torun bu kapsama girer. Kayın hısımlığı eşin kan hısımlarıyla aynı tür ve derecede kurulur ve evliliğin sona ermesiyle kalkmaz (TMK m.18); kayınvalide, kayınpeder ve eşin kardeşi bu nedenle sayılır.

Tutuklular için de aynı yakınların ölümünde, ceza infaz kurumu en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet başsavcılığının onayıyla, dış güvenlik görevlisi refakatinde yol süresi dışında iki güne kadar cenaze izni verilebilir (CGTİK m.116/2). Tutukluda ayrıca soruşturmanın veya kovuşturmanın selameti bakımından sakınca bulunmaması aranır.

Hasta Ziyareti için İzin Alınabilir mi?

Ana, baba, eş, kardeş, çocuk ile eşin anne veya babasından birinin yaşamsal tehlike oluşturan önemli ve ağır bir hastalığı sağlık kurulu raporu ile belgelenirse hükümlüye refakatli hasta ziyareti izni verilebilir. Bu izin, yol süresi dışında bir güne kadardır ve sayılan yakınların her biri için toplam iki defayla sınırlıdır (CGTİK m.94/2-b). Aynı imkân aynı koşullarla tutuklulara da tanınmıştır (CGTİK m.116/3).

İzin sırasında gece konaklamak gerekirse hükümlü veya tutuklunun kendi evinde, yakınının evinde, güvenli görülen başka bir yerde ya da gidilen yerdeki kapalı ceza infaz kurumunda kalmasına, gidilen yerin valisi karar verir. Ziyaret yurt dışına çıkmayı gerektiriyorsa bu izin verilemez (CGTİK m.94/2, m.116/4).

Bu izinlerde zaman kritik olduğundan, aile ölüm belgesini veya sağlık kurulu raporunu kuruma ve Cumhuriyet başsavcılığına hızla ulaştırmalıdır. Talebin hükümlü tarafından yapılması gerektiğinden, kurum idaresine dilekçe verilmesi ve avukatın savcılıkla irtibat kurması süreci hızlandırır.

Refakatsiz Mazeret İzni için Hangi Şartlar Aranır?

Görevli eşliği olmadan kullanılan mazeret izni yalnız hükümlüler içindir ve iki temel şarta bağlıdır: hükümlülük süresinin onda birinin iyi hâlle geçirilmiş olması ve hükümlünün talebi (CGTİK m.94/1). Onda bir oranı 2020'de 7242 sayılı Kanun'la beşte birden indirildi. Tutuklulara uygulanacak maddeleri sayan CGTİK m.116/1 bu maddeyi kapsamadığından, tutuklu bu izinden yararlanamaz.

Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümünde izin, ceza infaz kurumu en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet başsavcılığının onayıyla verilir. Aynı yakınların yaşamsal tehlike oluşturan ağır hastalığı veya deprem, su baskını, yangın gibi felaketlerle zarar görmesi belgelenirse kurum en üst amirinin görüşü, başsavcılığın önerisi ve Adalet Bakanlığının onayı gerekir. Her iki hâlde izin, yol dışında on güne kadardır.

Mazeret iznindeki yakın listesi cenaze iznine göre dardır: büyükanne, büyükbaba, torun veya kayın hısımlarının ölümü mazeret iznine değil, yalnız refakatli cenaze iznine konu olabilir.

Açık Cezaevi İzni ve İş Arama İzni

Açık ceza infaz kurumunda bulunanlara ve kapalı kurumda olup açığa ayrılmaya hak kazananlara, aile bağlarını sürdürmek ve dış dünyaya uyum sağlamak amacıyla üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar izin verilebilir (CGTİK m.95). Hastalık veya doğal afet gibi zorunlu hâllerde bu izinler birleştirilerek kullandırılabilir. Açığa ayrılma şartları için açık cezaevine ayrılma yazısına bakılabilir.

Cezasının en az altı ayını kesintisiz geçirmiş ve koşullu salıverilmesine bir ay kalmış hükümlüye, salıverildikten sonra uyum sorunu yaşamaması ve iş bulabilmesi için çalışma günlerinde sekiz saate kadar iş arama izni verilebilir (CGTİK m.96). Koşullu salıverilme tarihinin nasıl hesaplandığı koşullu salıvermede şartlar yazısında anlatılmıştır.

İzinden Dönmemenin Sonuçları ve Ret Kararına Şikâyet

İzinden hiç dönmeyen veya iki günden fazla gecikerek dönen hükümlü hakkında hükümlü veya tutuklunun kaçması suçuna ilişkin TCK m.292 ve devamı uygulanır (CGTİK m.97/1); bu suçun temel cezası altı aydan bir yıla kadar hapistir. Salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik nedeniyle dönemeyene ya da geç dönene ceza verilmez.

İzin süresini iki gün veya daha az aşan hükümlü hakkında disiplin işlemi yapılır (CGTİK m.97/2). İzinden dönmeyen, iki günden fazla geç dönen veya firar eden hükümlüye bir daha özel izin verilmez (CGTİK m.97/3).

İzin talebinin reddine karşı, kararın öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde işlem tarihinden itibaren otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet yoluyla başvurulabilir (4675 sayılı Kanun m.4, m.5). Şikâyeti hükümlü veya tutuklunun yanı sıra eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu, kardeşi ve müdafii de yapabilir. İnfaz hâkimi dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir; bu karara karşı iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir (4675 sayılı Kanun m.6).

Sıkça Sorulan Sorular

Tutuklu babasının cenazesine gidebilir mi?

Evet; soruşturmanın selameti ve güvenlik bakımından sakınca yoksa, kurum en üst amirinin önerisi ve başsavcılığın onayıyla refakatli olarak yol hariç iki güne kadar izin verilebilir (CGTİK m.116/2).

Hükümlü amcasının cenazesine katılabilir mi?

Kural olarak hayır; cenaze izni ikinci derece dahil kan ve kayın hısımları ile eşle sınırlıdır, amca üçüncü derece kan hısmıdır (CGTİK m.94/2-a).

Mazeret izni kaç gündür?

Yol süresi dışında on güne kadardır ve hükümlülük süresinin onda birini iyi hâlle geçirmiş hükümlüye verilebilir (CGTİK m.94/1).

Hasta ziyareti izni kaç kez kullanılabilir?

Sayılan her yakın için toplam iki defaya mahsus ve yol hariç bir güne kadar verilebilir; sağlık kurulu raporu şarttır (CGTİK m.94/2-b).

Açık cezaevinde izin hakkı var mı?

Evet; üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar izin verilebilir; zorunlu hâllerde izinler birleştirilebilir (CGTİK m.95).

İzinden bir gün geç dönen hükümlüye ne olur?

İki gün veya daha az gecikmede disiplin işlemi yapılır; iki günden fazla gecikme ise kaçma suçu hükümlerini gündeme getirir (CGTİK m.97).

İzin talebi reddedilirse nereye başvurulur?

Öğrenmeden itibaren 15 gün, her hâlde 30 gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir (4675 sayılı Kanun m.5).