Hizmet Birleştirme ve Emekli Olunacak Statü

Hizmet Birleştirme Ne Anlama Gelir?

Bir kişi çalışma hayatı boyunca hizmet akdiyle (4/a, eski SSK), kendi adına bağımsız (4/b, eski Bağ-Kur) ve kamu görevlisi olarak (4/c, eski Emekli Sandığı) farklı statülerde sigortalı olabilir. Emeklilikte bu sürelerin hepsi toplanır; asıl soru, aylığın hangi statünün kurallarına göre bağlanacağıdır.

Bu soru önemlidir, çünkü statüye göre prim günü, yaş ve borç şartları değişir. Örneğin ilk kez 5510 sayılı Kanun döneminde sigortalı olanlarda yaşlılık aylığı için 4/b'de 9000 gün, 4/a'da 7200 gün prim gerekir (5510 sayılı Kanun m.28). 2008 öncesi sigortalılarda da her statünün geçiş hükümleri farklıdır; bu ayrıntılar Yaşlılık Aylığı Bağlanma Şartları yazısında ele alınmıştır.

Hangi statünün esas alınacağı, sigortalılığın başladığı tarihe göre iki farklı kurala tabidir: 1 Ekim 2008'den önce sigortalı olanlar için “son yedi yıl” kuralı, bu tarihten sonra ilk kez sigortalı olanlar için “en uzun statü” kuralı.

2008 Öncesi Sigortalılarda Son Yedi Yıl Kuralı Nasıl Uygulanır?

5510 sayılı Kanun'un yürürlüğünden önce sigortalı olup sonradan aylık talep edenlerden birden fazla statüde çalışmış olanlar için aylığa esas kanun, mülga 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenir (5510 sayılı Kanun Geçici m.2). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun aktardığı biçimiyle 2829 sayılı Kanun m.8'e göre aylık, son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca; süreler eşitse eşit sürelerden sonuncusunun tabi olduğu kurumca bağlanır.

Kuralın sonucu sert olabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 09.03.2016 tarihli kararında, son yedi yılda tarım Bağ-Kur'u (2926 sayılı Kanun) süresi daha fazla olan kişinin SSK hükümlerine göre yaşlılık aylığı talebinin reddedilmesi gerektiğine hükmetmiştir. Kişinin toplam SSK süresinin daha uzun olması bu sonucu değiştirmemiştir.

İsteğe bağlı sigortalılık süreleri bu hesapta ayrı bir yere sahiptir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi 15.03.2010 tarihli kararında, isteğe bağlı sigortalılık süresinin fiili hizmet süresinden sayılmayacağını, bu nedenle aylık hesabında dikkate alınsa da son yedi yıllık fiili hizmet hesabında aylığı bağlayacak kurumun belirlenmesine katılmayacağını belirtmiştir.

2008 Sonrası Sigortalılarda En Uzun Statü Kuralı

1 Ekim 2008'den itibaren ilk kez sigortalı olup 4/a, 4/b ve 4/c'den birden fazlasına tabi çalışanların yaşlılık aylığı taleplerinde, en fazla sigortalılığın geçtiği sigortalılık hâli esas alınır (5510 sayılı Kanun m.53/son). Burada son yedi yıl değil, tüm çalışma hayatındaki toplam süre belirleyicidir.

Hizmet süreleri eşitse son sigortalılık hâli esas alınır. Malullük ve ölüm aylıkları, yaş haddinden resen emeklilik, süresi kanunla belirlenen görevlere atanma veya seçilme ile sigortalılık hâlinin kanunla değiştirilmesi durumlarında da süreye bakılmaksızın son sigortalılık hâli esas alınır (5510 sayılı Kanun m.53/son).

Pratikte bu kural, kariyerinin büyük bölümünü işçi olarak geçirip son yıllarda esnaf olan kişinin 4/a koşullarıyla emekli olabilmesine imkân tanır. Ancak 4/b'de geçen süre toplamda daha uzunsa, kişi Bağ-Kur koşullarına (daha yüksek prim günü ve borçsuzluk şartı) tabi olur.

Aynı Anda SSK ve Bağ-Kur'lu Olunursa Ne Olur?

Aynı dönemde hem 4/a hem 4/b kapsamına girecek şekilde çalışan kişi öncelikle 4/a kapsamında sigortalı sayılır; 4/c ile çakışmada ise 4/c esas alınır (5510 sayılı Kanun m.53/1). Esas alınmayan statüde prim ödenmişse, ödenen primler esas alınan statü için ödenmiş ve o statüde geçmiş kabul edilir.

Şirket ortakları için özel bir kural vardır: 4/b kapsamında sayılanlar, kendilerine ait veya ortak oldukları işyerlerinden 4/a kapsamında sigortalı bildirilemez (5510 sayılı Kanun m.53/2). Kendi şirketinden SSK'lı gösterilen ortakların hizmetleri bu nedenle sonradan iptal edilebilir ve emeklilik planı tamamen değişebilir.

İsteğe bağlı sigortalı olan kişi 4/a, 4/b veya 4/c kapsamında çalışmaya başlarsa isteğe bağlı sigortalılığı sona erer (5510 sayılı Kanun m.53/3). İsteğe bağlı sigortanın statü bakımından etkileri için İsteğe Bağlı Sigorta yazısına bakılabilir.

Bağ-Kur'dan Emekli Olacaklar için Borç Şartı

Emekli olunacak statü 4/b olarak belirlenirse ek bir şart devreye girer: yazılı talep tarihinde genel sağlık sigortası primi dahil, kendi sigortalılığı nedeniyle prim ve prime ilişkin hiçbir borcun bulunmaması zorunludur (5510 sayılı Kanun m.28). Bu nedenle başvurudan önce Bağ-Kur ve GSS prim borcu durumunun kontrol edilmesi gerekir.

4/a statüsünde ise Kanun “primi bildirilmiş olma” ölçütünü kullanır ve prim borcu bulunmaması şartını aramaz. Aynı kişinin hangi statüden emekli olacağı, bu yüzden yalnız gün sayısını değil başvuru sırasında ödenmesi gereken tutarı da etkiler.

SGK'nın esas aldığı statüye itiraz etmek isteyen kişi, dava açmadan önce Kuruma başvurmak zorundadır; Kurum altmış gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır ve iş mahkemesinde dava açılabilir (7036 sayılı Kanun m.4). Son yedi yıldaki çalışma dağılımı başvurudan önce hizmet dökümü üzerinden hesaplanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

SSK ve Bağ-Kur hizmetim var, hangisinden emekli olurum?

Sigortalılığınız 1 Ekim 2008'den önce başladıysa son yedi yıllık fiili hizmette fazla olan statüden, sonra başladıysa toplamda en uzun statüden emekli olursunuz (5510 s.K. Geçici m.2, m.53).

Son yedi yıl kuralı kimlere uygulanır?

5510 sayılı Kanun yürürlüğe girmeden, yani 1 Ekim 2008'den önce sigortalı olup birden fazla statüde çalışmış olanlara uygulanır (5510 s.K. Geçici m.2).

İsteğe bağlı sigorta son yedi yıl hesabına girer mi?

Hayır; Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'ne göre isteğe bağlı sigortalılık fiili hizmet sayılmadığından aylığı bağlayacak kurumun belirlenmesinde dikkate alınmaz, ancak aylık hesabında süre olarak değerlendirilir.

Şirket ortağıyım, kendi şirketimden SSK'lı olabilir miyim?

Hayır; 4/b kapsamında sayılanlar kendilerine ait veya ortak oldukları işyerlerinden 4/a kapsamında sigortalı bildirilemez (5510 s.K. m.53/2).

Aynı anda hem SSK'lı hem Bağ-Kur'lu olursam ne olur?

Öncelikle 4/a (SSK) kapsamında sigortalı sayılırsınız; 4/c ile çakışmada 4/c esas alınır (5510 s.K. m.53/1).

Bağ-Kur'dan emekli olmak için borcun olmaması şart mı?

Evet; yazılı talep tarihinde GSS dahil prim ve prime ilişkin borcun bulunmaması zorunludur (5510 s.K. m.28).

SGK yanlış statüden aylık bağlarsa ne yapabilirim?

Önce Kuruma yazılı başvuru yaparsınız; altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır ve iş mahkemesinde dava açabilirsiniz (7036 s.K. m.4).