Hasta Mahremiyeti ve Sır Saklama Yükümlülüğü

Sağlık Verisinin Hukuki Niteliği

6698 sayılı Kanun m.6/1, kişilerin sağlığı ve cinsel hayatı ile biyometrik ve genetik verilerini özel nitelikli kişisel veri olarak sayar. Bu nitelendirme, verinin işlenmesini kural olarak yasaklayan bir koruma rejimine bağlanmıştır.

Maddenin üçüncü fıkrası, 2/3/2024 tarihli değişiklikle yeniden düzenlenmiştir. İşleme ancak açık rıza, kanunlarda açıkça öngörülme, fiili imkânsızlık nedeniyle rıza açıklanamaması, alenileştirme, bir hakkın tesisi ile kullanılması veya korunması gibi sınırlı hâllerde mümkündür.

Dördüncü fıkra, özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesinde Kurul tarafından belirlenen yeterli önlemlerin alınmasını şart koşar. Teknik ve idari tedbirler bu kapsamda değerlendirilir.

Sağlık Hizmeti İstisnası ve Sınırları

m.6/3 (e) bendi, sır saklama yükümlülüğü altında bulunan kişiler veya yetkili kurum ve kuruluşlarca kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi ile sağlık hizmetlerinin planlanması, yönetimi ve finansmanı amacıyla gerekli olması hâlinde açık rıza aranmaksızın işlemeye imkân tanır.

Bu istisna dar yorumlanır. Amaçla bağlantılı olmayan, ölçüsüz veya tedavi süreciyle ilgisiz veri işlemeleri istisnanın dışında kalır ve hukuka aykırıdır.

(f) bendi ise istihdam, iş sağlığı ve güvenliği, sosyal güvenlik alanlarındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunlu olması hâlini ayrı bir işleme şartı olarak düzenler.

Cezai Sorumluluk

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.135/1, hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verileceğini düzenler. İkinci fıkra, verinin sağlık durumuna ilişkin olması hâlinde cezanın yarı oranında artırılacağını öngörür.

m.136/1, kişisel verileri hukuka aykırı olarak bir başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişiyi iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Sağlık kayıtlarının üçüncü kişilerle paylaşılması bu kapsamdadır.

Kamu görevlisi hekim ve sağlık personeli bakımından m.258, görevi nedeniyle bilgi edindiği ve gizli kalması gereken belge ve bilgileri açıklayan kamu görevlisine bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası öngörür; bu ceza kamu görevlisi sıfatı sona erdikten sonra işlenen fiiller için de uygulanır.

Kişilik Hakkı ve Özel Hayatın Korunması

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.24, kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırının hukuka aykırı olduğunu belirtir.

m.25 uyarınca davacı; saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini ve sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir. Maddi ve manevi tazminat istemleri saklıdır.

5237 sayılı Kanun m.134 ise özel hayatın gizliliğini ihlal eden kimseyi cezalandırır; gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlali hâlinde ceza bir kat artırılır.

Başvuru Yolları ve Delil

Veri sorumlusuna başvuru ve ardından Kişisel Verilerin Korunması Kuruluna şikâyet yolu izlenebilir. Bu yol, tazminat ve ceza yollarına başvurmaya engel değildir.

Sağlık kuruluşu bünyesindeki hasta hakları birimine ve il sağlık müdürlüğüne şikâyet mümkündür. Suç oluşturan fiiller bakımından Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur.

Erişim ve paylaşım kayıtları, sistem günlükleri ve yetkilendirme matrisleri temel delillerdir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.199, elektronik ortamdaki verileri belge saymaktadır.

Yakınlara Bilgi Verilmesi Sorunu

Hastanın durumu hakkında yakınlarına bilgi verilmesi kendiliğinden hukuka uygun değildir. Ergin ve ayırt etme gücüne sahip hastanın kime, hangi kapsamda bilgi verileceğini belirleme hakkı esastır.

Fiili imkânsızlık nedeniyle rızasını açıklayamayacak durumda bulunan kişinin kendisinin ya da bir başkasının hayatı veya beden bütünlüğünün korunması için zorunlu olması hâli, 6698 sayılı Kanun m.6/3 (c) bendinde ayrı bir işleme şartı olarak düzenlenmiştir. Bu istisna somut zorunlulukla sınırlıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sağlık verisi neden özel nitelikli sayılır?

6698 sayılı Kanun m.6/1, kişilerin sağlığına ilişkin verileri özel nitelikli kişisel veri olarak sayar. Bu veriler kural olarak işlenemez; işleme yalnızca maddede sınırlı biçimde sayılan hâllerde mümkündür.

Hekim tedavi için açık rıza almak zorunda mıdır?

m.6/3 (e) bendi, sır saklama yükümlülüğü altındaki kişilerce tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi için gerekli olması hâlinde açık rıza aranmaksızın işlemeye imkân tanır. İstisna dar yorumlanır.

Kayıtların paylaşılması suç oluşturur mu?

5237 sayılı Kanun m.136/1, kişisel verileri hukuka aykırı olarak veren, yayan veya ele geçiren kişiyi iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Kamu görevlileri bakımından m.258 ayrıca uygulanabilir.

Eşime bilgi verilmesini engelleyebilir miyim?

Ergin ve ayırt etme gücüne sahip hasta, kime hangi kapsamda bilgi verileceğini belirleyebilir. Yakınlara bilgi verilmesi kendiliğinden hukuka uygun sayılmaz; zorunluluk hâlleri sınırlı biçimde düzenlenmiştir.

İhlal hâlinde nereye başvurulur?

Önce veri sorumlusuna başvurulur, ardından Kişisel Verilerin Korunması Kuruluna şikâyet edilebilir. Ayrıca hasta hakları birimi, il sağlık müdürlüğü ve Cumhuriyet başsavcılığı yolları açıktır.