Görev ve kesin yetki dava şartlarındandır (HMK m. 114); mahkeme bunları resen inceler. Görevsiz veya yetkisiz olduğu sonucuna varan mahkeme, dava dilekçesinin reddine değil görevsizlik veya yetkisizlik kararı vermek suretiyle dosyanın gönderilmesine karar verir. Taraflardan biri kanuni süre içinde başvurmazsa dava açılmamış sayılır.
Görev, uyuşmazlığın hangi tür mahkemede görüleceğini belirler: asliye hukuk, sulh hukuk, tüketici, iş, ticaret mahkemesi gibi. Görev kamu düzenindendir ve resen incelenir.
Yetki ise hangi yerdeki mahkemenin bakacağını gösterir. Kesin yetki hâlleri resen gözetilir; kesin olmayan yetki ise ancak ilk itiraz olarak ileri sürülürse incelenir.
Mahkeme görevsizlik veya yetkisizlik kararı verir ve dosyanın görevli-yetkili mahkemeye gönderilmesine hükmeder.
Karar taraflara tebliğ edilir; kanun yoluna başvurulmazsa kesinleşir. Kesinleşmeden gönderme talebinde bulunulamaz.
Kararın kesinleşmesinden itibaren kanuni süre içinde taraflardan birinin dosyanın gönderilmesi için başvurması gerekir.
Süresinde başvurulmazsa dava açılmamış sayılır; bu, zamanaşımının kesilmemiş sayılması sonucunu da doğurabileceğinden ağır bir hak kaybıdır.
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildiğinde dava kendiliğinden görevli veya yetkili mahkemeye gitmez. Taraflardan birinin, kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde dosyanın gönderilmesini talep etmesi gerekir. Bu süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır ve zamanaşımı bakımından ciddi kayıplar doğar.
Görev kuralları kamu düzenindendir; mahkeme görevsizliği yargılamanın her aşamasında resen gözetir. Yetki ise kural olarak kesin değildir; kesin yetki hâlleri dışında yetkisizlik yalnızca süresinde ileri sürülen itiraz üzerine incelenir.
Gönderme kararı üzerine dosyanın ulaştığı mahkeme, davaya kaldığı yerden devam eder; yeniden dava açılmasına gerek yoktur. Ancak harç ve gider avansı bakımından yeni mahkemenin talepleri karşılanmalıdır.
Uygulamada en sık yapılan hata, kararın kesinleşmesini beklemeden başvuru yapmak veya kesinleşmeden sonra iki haftalık süreyi takip etmemektir.
Dosya gönderildiği mahkemede kaldığı yerden yürür; önceki usul işlemleri kural olarak geçerliliğini korur.
Gönderilen mahkeme de kendini görevsiz görürse olumsuz görev uyuşmazlığı doğar ve merci tayini yoluna gidilir.
Görevsizlik kararı üzerine dosyanın gönderildiği mahkeme kendini de görevsiz görürse olumsuz görev uyuşmazlığı doğar ve merci tayini yoluna başvurulur. Bu süreç dosyanın uzunca bir süre beklemesine yol açabileceğinden, dava açılırken görevli mahkemenin doğru belirlenmesi büyük önem taşır.
Asliye hukuk mahkemesi genel görevli mahkemedir; kanunda başka bir mahkemenin görevli kılınmadığı tüm davalara asliye hukuk mahkemesinde bakılır. Tüketici, iş, ticaret ve aile mahkemeleri ise özel görevli mahkemelerdir.
Görevsizlik ve yetkisizlik kararlarında yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından özel kurallar uygulanır; davanın esasına girilmediğinden maktu ücrete hükmedilmesi yaygındır.
Yeni mahkemede ayrıca harç alınmaz; ilk davada yatırılan harçlar dikkate alınır.
Kesin yetki hâllerinde taraflar yetki sözleşmesi yapamaz ve mahkeme yetkisizliği resen inceler. Taşınmazın aynına ilişkin davalar bu grubun en bilinen örneğidir.
Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yapılan yetki sözleşmeleri geçerlidir; ancak kesin yetki kurallarının bulunduğu hâllerde bu sözleşmeler sonuç doğurmaz.
Kararın kesinleşme tarihi ile başvuru süresinin son günü ayrı ayrı hesaplanmalı; kesinleşme şerhi alınmadan süre başlamaz.
Zamanaşımı sınırındaki alacaklarda açılmamış sayılma, alacağın tümüyle kaybına yol açabilir.
Başvuru dilekçesi, dosyanın gönderileceği mahkemeyi açıkça göstermeli ve harç eksiği varsa tamamlanmalıdır.
Görev hangi tür mahkemenin, yetki hangi yerdeki mahkemenin bakacağını belirler. Görev ve kesin yetki resen incelenir.
Karar kesinleştikten sonra kanuni süre içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için başvurulmalıdır.
Dava açılmamış sayılır; zamanaşımı bakımından da ağır sonuçlar doğurabilir.
Kural olarak evet; dosya gönderildiği mahkemede kaldığı yerden yürür.
Yeni mahkemede ayrıca harç alınmaz; ilk davada yatırılan harçlar dikkate alınır.
Usul işlemleri, süreler ve kanun yollarında destek için bize ulaşın.