Gider Avansı ve Davanın Usulden Reddi

Gider avansı nedir, neleri karşılar?

Gider avansı, yargılamanın yürütülmesi için gereken tebligat, bilirkişi, keşif, tanık ve müzekkere giderleri gibi masrafların peşin olarak yatırılan karşılığıdır. Tutarı her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılan tarifeyle belirlenir ve taraf sayısı ile dava türüne göre değişir.

Gider avansı harçtan farklıdır. Harç devlete ödenen bir kamu geliri iken, gider avansı yargılama giderlerini karşılamak üzere dosya hesabında tutulan ve kullanılmayan kısmı dava sonunda iade edilen bir emanet niteliğindedir.

Gider avansı neden dava şartıdır?

Kanun, dava şartlarını sayarken davacının yatırması gereken gider avansının yatırılmış olmasını da açıkça dava şartları arasında saymıştır. Bu nedenle eksiklik, davanın esasına girilmesine engel oluşturur.

Mahkeme dava şartlarının bulunup bulunmadığını yargılamanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da noksanlığı her zaman ileri sürebilir. Bu, avans eksikliğinin ön inceleme aşamasından sonra da gündeme gelebileceği anlamına gelir.

Kesin süre ve sonuçları

Avansın yeterli olmadığı dava sırasında anlaşılırsa, mahkemece bu eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir. Kesin süre, verildiği ara kararda açıkça belirtilmeli ve sonucu ihtar edilmelidir.

Dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise mahkeme tamamlanması için kesin süre verir; bu süre içinde noksanlık giderilmezse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder. Usulden ret, davanın esası hakkında kesin hüküm oluşturmaz; harç ve süre kayıpları saklı kalmak üzere dava yeniden açılabilir.

Delil avansı ile gider avansı farkı

Delil avansı, taraflardan her birinin ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen ve kesin süre içinde yatırılması gereken tutardır. Taraflar birlikte aynı delilin ikamesini istemişse gideri yarı yarıya öderler.

Delil avansının yatırılmaması dava şartı eksikliği doğurmaz. Bu durumda diğer taraf avansı yatırabilir; yatırılmazsa talep edilen delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır. Sonuç, davanın reddi değil o delilden yararlanamamaktır.

Adli yardım ve avans yükümlülüğü

Yargılama giderlerini karşılayacak durumda olmayanlar adli yardım talebinde bulunabilir. Talep kabul edilirse yargılama harçları ile gider avansından geçici olarak muafiyet sağlanır ve dava bu eksiklik nedeniyle reddedilmez.

Adli yardım talebi dava dilekçesiyle birlikte veya sonradan yapılabilir. Talebin reddi hâlinde mahkeme, harç ve avansın yatırılması için süre verir; bu süre içinde yükümlülük yerine getirilmezse dava şartı eksikliği sonuçları doğar.

Davanın açılmamış sayılması hangi hâllerde olur?

Usulden ret ile davanın açılmamış sayılması farklı sonuçlardır. Usulüne uygun davet edilen tarafların duruşmaya gelmemesi veya davayı takip etmeyeceklerini bildirmesi hâlinde dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir.

Dosyası işlemden kaldırılan dava, bu tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçesiyle yenilenebilir. İşlemden kaldırıldığı tarihten bir ay geçtikten sonra yenileme yapılırsa yeniden harç alınır ve bu harç yenileyen tarafça ödenir.

Üç ay içinde yenilenmeyen davalar, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır. Ayrıca ilk yenilemeden sonra dava bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz; aksi hâlde dava açılmamış sayılır ve o davadaki talep dahi vaki olmamış kabul edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Gider avansı eksikse dava hemen reddedilir mi?

Hayır. Mahkeme önce eksikliğin tamamlanması için iki haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde avans yatırılmazsa dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir.

Kullanılmayan gider avansı iade edilir mi?

Evet. Yargılama sonunda kullanılmayan gider avansı, karar kesinleştikten sonra talep üzerine yatırana iade edilir. İade için mahkemeye dilekçeyle başvurulması ve hesap bilgisi bildirilmesi gerekir.

Gider avansı ile harç aynı şey mi?

Hayır. Harç devlete ödenen kamu geliridir ve kural olarak iade edilmez. Gider avansı ise yargılama masraflarını karşılamak üzere dosyada tutulur; artan kısım dava sonunda iade edilir.

Delil avansı yatırılmazsa dava reddedilir mi?

Reddedilmez. Delil avansı yatırılmazsa diğer taraf yatırabilir; yatırılmadığı takdirde o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır. Yargılama diğer deliller üzerinden sürer.

Usulden reddedilen dava yeniden açılabilir mi?

Evet. Usulden ret kararı esas hakkında kesin hüküm oluşturmaz; eksiklik giderilerek dava yeniden açılabilir. Ancak zamanaşımı ve hak düşürücü süreler bakımından risk doğabileceği gözetilmelidir.