Geçici Oturanlara Karşı Açılacak Davalarda Yetkili Mahkeme

Geçici Oturan Kavramı ve Kanuni Dayanak

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.8 kapsamında geçici oturan kavramı, bir yerleşim yerinde sürekli kalmayan ancak belirli bir süre için orada bulunan kişileri ifade eder. Kanun metni bu durumu memur, işçi veya öğrenci gibi örneklerle somutlaştırmıştır. Bu kişiler, görev, çalışma veya öğrenim gibi nedenlerle yerleşim yerlerinden farklı bir yerde bir süre oturmaktadırlar.

Askerlik görevini yerine getiren kişiler de bu kapsamda değerlendirilmektedir. Bir yerde geçici olarak bulunan bu kişilerin hukuki durumları, genel yetki kurallarından ayrışan özel bir düzenlemeye tabi tutulmuştur. Kanun, bu kişilere karşı açılacak davaların hangi mahkemede görüleceğine dair net bir çerçeve çizerek belirsizliği ortadan kaldırmayı hedeflemektedir.

Düzenlemenin sonucu, geçici olarak bir yerde oturan kişiye karşı o yerde de dava açılabilmesidir. Bu kişilerin yerleşim yeri başka bir yerde olsa bile, şartlar gerçekleşmişse bulundukları yer mahkemesi de yetkilidir. Madde 'de yetkilidir' ifadesini kullandığından, bu kural başka mahkemelerin yetkisini ortadan kaldırmaz; davacıya ek bir seçenek sunar.

Yetki Şartları ve Gereken Unsurlar

Geçici oturanlara karşı açılacak davalarda yetkili mahkemenin belirlenebilmesi için davanın türü çok önemlidir. Kanun, yalnızca alacak veya taşınır mal davalarının bu hüküm kapsamında değerlendirilebileceğini belirtmektedir. Taşınmaz mallara ilişkin davalar veya şahıs varlığına dayanan diğer dava türleri bu özel yetki kuralının dışında kalmaktadır.

İkinci önemli unsur, kişinin bulunduğu yerdeki kalış süresinin niteliğidir. Kanun metni, geçici olarak oturanın burada bulunmasının uzunca bir süre devam edebilecek olması şartını aramaktadır. Eğer kalış süresi çok kısa ve geçici bir durumsa, bu özel yetki kuralının uygulanması için gereken süre şartı oluşmamış sayılabilir.

Davanın konusu, bu kuralın uygulanıp uygulanmayacağını belirler. Madde yalnızca alacak veya taşınır mal davalarını saymıştır. Dava konusu bir taşınmaza ilişkinse m.8 hükmündeki yetki kuralı uygulanmaz ve yetkili mahkeme Kanunun diğer yetki hükümlerine göre belirlenir.

Dava Süreci ve Usul Kuralları

Dava açılırken ilk adım, bu maddenin üç şartının gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol etmektir: davalı bir yerde geçici olarak oturmalı, dava alacak veya taşınır mal davası olmalı ve davalının orada bulunması uzunca bir süre devam edebilecek nitelikte olmalıdır. Bu şartlar varsa davacı, davasını davalının bulunduğu yer mahkemesinde de açabilir.

Bu madde, davalının Türkiye'de yerleşim yerinin bulunmaması haliyle karıştırılmamalıdır; o hal Kanunda ayrı bir maddede düzenlenmiştir. Geçici oturanlara ilişkin kural, yerleşim yeri bulunan ancak bir süredir başka bir yerde oturan kişiler bakımından anlam taşır. Örneğin yerleşim yeri bir ilde olan, ancak öğrenim için başka bir ilde oturan öğrenciye karşı alacak davası, şartları varsa öğrencinin bulunduğu yerde de açılabilir.

Yetkiye ilişkin tartışmada bakılacak ölçütler de madde metninden çıkar. Dava alacak veya taşınır mal davası ise ve davalının orada bulunması uzunca bir süre devam edebilecekse, bulunduğu yer mahkemesi bu madde uyarınca yetkilidir. Bu ölçütlerden biri eksikse, bulunulan yer mahkemesinin yetkisi bu maddeye dayandırılamaz.

Hakların Kullanımı ve Yetki Sonuçları

Yetki kuralının uygulanmasıyla birlikte, davacı tarafın dava açma hakkı genişlemiş olur. Geçici oturanın yerleşim yeri neresi olursa olsun, maddedeki şartlar gerçekleşmişse bulunduğu yer mahkemesi de yetkili hale gelmektedir. Bu durum, davacının dava açarken karşı tarafın yerleşim yerini takip etme zorunluluğunu esneten bir imkandır. Genel yetkili mahkeme ise davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. Yetkinin kesin olmadığı davalarda davalının yetki itirazını cevap dilekçesinde ve yetkili mahkemeyi göstererek ileri sürmesi gerekir; süresinde ve usulüne uygun itiraz edilmezse davanın açıldığı mahkeme yetkili hale gelir.

Sürenin niteliği her olayda ayrıca değerlendirilir. Madde, kişinin orada bulunmasının uzunca bir süre devam edebilecek olmasını arar; kesin bir gün veya ay sayısı öngörmez. Davalının orada bulunması kısa süreli ise bulunulan yer mahkemesi bu maddeye göre yetkili sayılmaz ve yetkili mahkeme Kanunun diğer hükümlerine göre belirlenir.

Bu kural yalnızca yetkiye, yani davanın hangi yerdeki mahkemede açılacağına ilişkindir. Davaya hangi tür mahkemenin bakacağı, yani görev konusu, bu maddede düzenlenmemiştir. Dolayısıyla geçici oturanın bulunduğu yerde dava açılırken, o yerdeki görevli mahkemenin hangisi olduğu ayrıca belirlenmelidir.

Uygulamada Karşılaşılan Hatalar ve Dikkat Edilecekler

En sık yapılan hatalardan biri, her geçici kalışın yetki sağladığını düşünmektir. Kanun, kalışın uzunca bir süre devam edebilecek olması şartını koşmaktadır. Çok kısa süreli konaklamalar veya kısa süreli görevlendirmeler, bu yetki kuralının uygulanması için yeterli değildir; çünkü maddedeki süre unsuru gerçekleşmemiş olur.

Bir diğer hata ise dava konusunun yanlış belirlenmesidir. Taşınmaz mal davaları ile taşınır mal davaları karıştırılmamalıdır. Eğer dava konusu bir taşınmazın mülkiyetine veya zilyetliğine ilişkinse, m.8'deki geçici oturan yetkisi kullanılamaz. Bu ayrım yapılmadan açılan davada, bulunulan yer mahkemesinin yetkisi bu maddeye dayandırılamaz.

Son olarak, maddede sayılan kişi grupları sınırlı değildir. Kanun 'memur, işçi, öğrenci, asker gibi' ifadesini kullanmış, yani bu grupları örnek olarak saymıştır. Belirleyici olan kişinin mesleği veya sıfatı değil, bir yerde geçici olarak oturması ve orada bulunmasının uzunca bir süre devam edebilecek olmasıdır. Benzer durumdaki başka kişiler bakımından da aynı ölçütler uygulanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Geçici olarak bir yerde bulunan kişiye karşı hangi davalar açılabilir?

Geçici oturanlara karşı her tür dava açılabilir; ancak bulundukları yer mahkemesinin bu maddeye göre yetkili olması yalnızca alacak veya taşınır mal davaları için söz konusudur. Taşınmaza ilişkin davalar bu yetki kuralının kapsamına girmez.

Geçici oturanın bulunduğu yer mahkemesi her zaman yetkili midir?

Hayır. Davanın alacak veya taşınır mal davası olması ve kişinin orada bulunmasının uzunca bir süre devam edebilecek olması gerekir. Kısa süreli kalışlarda bu yetki kuralı uygulanmaz.

Memur veya öğrenci için yetkili mahkeme neresidir?

Memur, öğrenci, işçi veya asker gibi bir yerde geçici olarak oturanlara karşı açılacak alacak veya taşınır mal davalarında, orada bulunmaları uzunca bir süre devam edebilecekse bulundukları yer mahkemesi de yetkilidir.

Dava konusu taşınmaz ise m.8 uygulanır mı?

Hayır, uygulanmaz. Kanun sadece alacak ve taşınır mal davaları için geçici oturanın bulunduğu yer mahkemesine yetki tanımaktadır.