Fatura Alacağında Zamanaşımı

Fatura Alacağına Hangi Zamanaşımı Uygulanır?

Fatura, bir mal veya hizmetin bedelini gösteren belgedir; zamanaşımı faturaya göre değil, faturanın dayandığı hukuki ilişkiye göre belirlenir. Kanunda aksine bir hüküm yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir (6098 sayılı TBK m.146). Tacirler arasındaki toptan mal satışı, makine veya hammadde tedariki gibi ilişkilerden doğan bedel alacakları için özel bir kısa süre öngörülmediğinden genel on yıllık süre uygulanır.

Faturanın ticari hayattaki önemi daha çok ispat bakımındadır. Fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse bu içeriği kabul etmiş sayılır (6102 sayılı TTK m.21/2). Bu kural zamanaşımı süresini uzatmaz; yalnız faturadaki bilgilerin ispatını kolaylaştırır. Ayrıntılar faturaya itiraz süresi yazısındadır.

Beş Yıllık Süre Hangi Faturalarda Geçerli?

Bazı alacaklar için kanun beş yıllık süre öngörür (TBK m.147). Bunlar arasında kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi dönemsel edimler; otel, motel, pansiyon ve tatil köyü gibi yerlerdeki konaklama bedelleri ile lokanta ve benzeri yerlerdeki yeme içme bedelleri; küçük sanat işlerinden ve küçük çapta perakende satışlardan doğan alacaklar bulunur.

Hizmet faturalarında sözleşmenin türü belirleyicidir. Vekâlet, komisyon ve acentelik sözleşmelerinden doğan alacaklar beş yılda zamanaşımına uğrar; ticari simsarlık ücreti bu kısa süreden ayrık tutulmuştur (TBK m.147/5). Eser sözleşmesinden doğan alacaklar da beş yıllık süreye tabidir; ancak yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi hâlinde bu kısa süre uygulanmaz (TBK m.147/6).

Uygulamada danışmanlık ve muhasebe hizmetleri çoğunlukla vekâlet, tadilat, yazılım geliştirme ve sipariş üzerine imalat ise eser sözleşmesi niteliğinde değerlendirilir. Aynı faturada mal teslimi ile montaj gibi farklı edimler birlikte yer alıyorsa, ilişkinin ağırlıklı niteliği belirlenmelidir.

Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?

Zamanaşımı alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar (TBK m.149/1). Faturada veya sözleşmede vade gösterilmişse süre bu vade gününden başlar. İfa zamanı kararlaştırılmamışsa ve hukuki ilişkinin özelliğinden de başka bir sonuç çıkmıyorsa borç doğumu anında muaccel olur (TBK m.90).

Alacağın muaccel olması bir bildirime bağlıysa zamanaşımı bu bildirimin yapılabileceği günden işler (TBK m.149/2). Alacaklının bildirimi geciktirerek süreyi kendi lehine uzatması bu nedenle mümkün değildir.

Taraflar arasında cari hesap ilişkisi varsa kalemlerin hesaba yazılması tek başına borcu yenilemez; hesap kesilip sonucu karşı tarafça kabul edilirse borç yenilenmiş olur (TBK m.134). Bu durumda değerlendirme, kabul edilen hesap sonucu üzerinden yapılır. Konu cari hesap sözleşmesi ve mutabakat yazısında ele alınmıştır.

Zamanaşımını Kesen ve Durduran Hâller

Borçlu borcu ikrar etmişse, özellikle faiz ödemiş, kısmen ödeme yapmış, rehin vermiş veya kefil göstermişse zamanaşımı kesilir (TBK m.154/1). Borcun tutarını kabul eden imzalı bir mutabakat yazısı da borç ikrarı niteliği taşıyabilir. Alacaklının dava açması, icra takibi başlatması veya iflas masasına başvurması da zamanaşımını keser (TBK m.154/2).

Kesilmeyle yeni bir süre işlemeye başlar; borç bir senetle ikrar edilmiş veya mahkeme ya da hakem kararına bağlanmışsa yeni süre her zaman on yıldır (TBK m.156). Bu nedenle beş yıllık süreye tabi bir hizmet alacağı için borçludan imzalı bir borç ikrarı alınması, yeni süreyi on yıla çıkarır.

Konusu bir miktar para olan ticari davalarda, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur (6325 sayılı HUAK m.18/A-15). Arabuluculuk aşaması için ticari uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk yazısına bakılabilir.

Süre Dolduysa Alacak Tamamen Kaybolur mu?

Hayır, kendiliğinden kaybolmaz. Zamanaşımı alacağı ortadan kaldırmaz; borçluya ödemekten kaçınma imkânı veren bir savunmadır. Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161). Borçlu davada zamanaşımına dayanmazsa süresi geçmiş alacak da hükme bağlanabilir.

İlamsız icra takibinde borçlu itirazını ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır (2004 sayılı İİK m.62/1); zamanaşımı savunmasına dayanacak borçlunun bu süreyi kaçırmaması gerekir. Zamanaşımına uğramış bir borcu ödeyen kişi ise ödediğini sonradan geri isteyemez (TBK m.78/2).

Sıkça Sorulan Sorular

Toptan mal satışı faturası kaç yılda zamanaşımına uğrar?

Kanunda özel bir süre öngörülmediğinden on yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.146).

Tadilat veya yazılım işi faturasında süre ne kadar?

Eser sözleşmesinden doğan alacak beş yıllık süreye tabidir; yüklenicinin ağır kusuru hâlinde bu kısa süre uygulanmaz (TBK m.147/6).

Kısmi ödeme zamanaşımını keser mi?

Evet; kısmen ifa borç ikrarı sayılır ve kesilmeyle yeni süre başlar (TBK m.154/1, m.156).

İcra takibi başlatmak zamanaşımını keser mi?

Evet; alacaklının icra takibinde bulunması zamanaşımını keser (TBK m.154/2).

Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı işler mi?

Hayır; arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur (6325 sayılı HUAK m.18/A-15).

Hâkim zamanaşımını kendiliğinden uygular mı?

Hayır; borçlu zamanaşımını ileri sürmedikçe hâkim bunu dikkate alamaz (TBK m.161).

Zamanaşımına uğramış borcu ödeyen geri isteyebilir mi?

Hayır; zamanaşımına uğramış bir borcun ifası geri istenemez (TBK m.78/2).