Eser Kayıt Tescili Nasıl Yapılır?

Telif Hakkı İçin Tescil Şart mı?

Hayır. Kanun, kayıt ve tescilin “hak ihdas etmek amacı taşımaksızın”, hakların ihlal edilmemesi, hak sahipliğinin belirlenmesinde ispat kolaylığı sağlanması ve mali haklara ilişkin yararlanma yetkilerinin takibi için yapıldığını açıkça belirtir (5846 sayılı FSEK m.13). Yönetmelik de kayıt-tescili, hak sahipliklerinin belirlenmesinde ispat kolaylığı sağlayan işlem olarak tanımlar (Fikir ve Sanat Eserlerinin Kayıt ve Tescili Hakkında Yönetmelik m.4/1-ğ).

Bu yönüyle telif hakkı, marka hakkından ayrılır. Marka koruması tescil yoluyla elde edilirken (6769 sayılı SMK m.7/1), eser üzerindeki haklar tescile bağlı değildir; eserin meydana getirilmesiyle eser sahibi korumadan yararlanır. Bu ayrımın ayrıntıları telif hakkı nedir yazısında anlatılmıştır.

Tescil yoksa ispat başka araçlarla yapılır. Yayımlanmış eser nüshalarında veya güzel sanat eserinin aslında eser sahibi olarak adını ya da tanınmış müstear adını kullanan kişi, aksi sabit oluncaya kadar eserin sahibi sayılır (FSEK m.11). Bu karinenin işleyişi eser sahipliği karinesi yazısında ele alınmıştır.

Hangi Eserlerde Kayıt Tescil Zorunludur?

Filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren film yapımcıları ile seslerin ilk tespitini gerçekleştiren fonogram yapımcıları, sinema ve müzik eserlerini içeren yapımlarının kayıt ve tescilini yaptırır (FSEK m.13). Yönetmelik, belli bir senaryo çerçevesinde hareketli ve sesli görüntü içeren bilgisayar oyunlarının da hak sahiplerince kayıt ve tescil ettirileceğini öngörür (Yönetmelik m.5/1).

Zorunlu kayıt tescilde başvuru dosyası ilgili alan meslek birliğinin incelemesinden geçirilir ve yapımcı sertifikası numarası beyanı, hak sahipliğine ilişkin taahhütname, mali hak devri veya lisans sözleşmesi, sinema yapımları için değerlendirme ve sınıflandırma belgesi, senaryo ve diyalog metni ya da müzik notaları ve güfte, yapımın dijital kopyası ile ücret dekontu sunulur (Yönetmelik m.5/2).

Kayıt ve tescili yapılan eserlerin taşıyıcı materyallerinde, ses kaydı içeren yapımlar için (P), diğer eser nüshaları için © harfiyle birlikte aleniyet veya ticari dolaşıma sunum tarihi ve hak sahibinin adını ya da unvanını gösteren işaretin bulunması zorunludur; müzik yapımlarında ayrıca ISRC veya ISWC kodu kullanılır (Yönetmelik m.9).

İsteğe Bağlı Kayıt Tescil Başvurusu Nasıl Yapılır?

Zorunlu tescil kapsamı dışındaki eser gruplarında eser sahipleri; başvuru formu, hak sahipliğini gösteren ve aksinin ispatı hâlinde hukuki ve cezai sorumluluğun üstlenildiğini belirten taahhütname ve kayıt tescil ücretinin ödendiğine dair banka dekontuyla, eser türüne göre istenen belgeleri sunarak tescil yaptırabilir (Yönetmelik m.7/1).

Bilgisayar programlarında, ticari sır içermeyen programlar için kaynak kodunun ilk yirmi beş ve son yirmi beş sayfası, elli sayfadan azsa tamamı metin biçiminde verilir; ticari sır içeren programlarda ise sırların bloke edildiği kaynak kodu veya Yönetmelikte sayılan alternatif sayfalar sunulur (Yönetmelik m.7/1-a). Veri tabanlarında örnek kayıtlar XML biçiminde verilir (Yönetmelik m.7/1-b).

Diğer eser gruplarında eserin dijital ortama kaydedilmiş iki kopyası, güzel sanat eserlerinde ise eserin dijital ortama kaydedilmiş ayrıntılı tanıtıcı temsilleri verilir (Yönetmelik m.7/1-c). Belgeler eksiksiz sunulduğunda başvuru sahibine; eserin adı, dili, üretim ve ilk aleniyet tarihi, eser sahipleri ile kayıt ve tescil numarası ve tarihini gösteren kayıt ve tescil belgesi verilir (Yönetmelik m.7/2-3).

Kayıt Tescil Belgesi Neyi Kanıtlar?

Kayıt tescil beyana dayalı bir işlemdir ve Bakanlık bu işlemlerden sorumlu tutulamaz; ancak mevcut olmadığını bildiği veya kendisine ait olmayan haklar için yanlış beyanda bulunanlar FSEK’teki hukuki ve cezai yaptırımlara tabidir (FSEK m.13). Belge, bu nedenle hak sahipliğini kesin olarak tespit etmez; ancak başvuru tarihi ve beyan edilen içerik bakımından güçlü bir ispat aracıdır.

Sinema ve müzik yapımları dışındaki eserlerin örnekleri, kayıt numarası verilerek en az üç kişilik bir komisyon tarafından kapalı ve mühürlü olarak muhafaza altına alınır; bir uyuşmazlık nedeniyle mühürlerin açılması gerektiğinde işlem aynı komisyon tarafından tutanakla yapılır (Yönetmelik m.10). Böylece hangi içeriğin hangi tarihte tescil ettirildiği sonradan da gösterilebilir. Bu özellik, intihal ve eser hırsızlığı uyuşmazlıklarında öncelik tarihinin ispatında işe yarar.

Gerçeğe aykırı bilgi verildiği idari birimlerce veya mahkemece tespit edilen, sahte belge kullanıldığı sabit olan, hakkında yargı mercilerince iptal kararı verilen veya mükerrer olduğu tespit edilen işlemlere ilişkin belgeler iptal edilir (Yönetmelik m.13).

Mali Hak Devirleri de Kayda Alınabilir mi?

Evet. Eserler ve yapımlar üzerindeki mali haklara ilişkin kullanma ve devir yetkileri isteğe bağlı olarak Bakanlıkça kayıt altına alınabilir; başvuruya taahhütname, tarafların kimlik veya sicil belgesi, imza sirküleri, eserin bir örneği veya bilgisayar programının özeti ve ücret dekontu eklenir (Yönetmelik m.8/1). Daha önce tescil edilmiş bir eser için yeniden örnek sunulması zorunlu değildir (Yönetmelik m.8/2).

Bu kayıt, devrin geçerlilik şartı değildir. Mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şartı (FSEK m.52) her durumda ayrıca yerine getirilmelidir.

Kayıt tescil ücreti, isteğe bağlı tescile tabi eserler için 1250 gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımıyla bulunur (Yönetmelik m.11); katsayı dönemsel olarak değiştiğinden tutar da değişir. Belgenin kaybolması hâlinde, günlük bir gazeteye verilen zayi ilanıyla birlikte dilekçeyle başvurularak belge yeniden düzenletilebilir (Yönetmelik m.12).

Sıkça Sorulan Sorular

Kitabımı tescil ettirmezsem telif hakkım olmaz mı?

Olur; kayıt ve tescil hak doğurmak amacı taşımaz, yalnız ispatı kolaylaştırır (FSEK m.13). Yayımlanmış nüshalarda adı eser sahibi olarak yer alan kişi, aksi sabit oluncaya kadar eserin sahibi sayılır (FSEK m.11).

Bestelediğim şarkıyı tescil ettirmek zorunlu mu?

Eser sahibi olarak zorunlu değildir; talep ederseniz tescil yapılabilir (FSEK m.13). Zorunluluk, seslerin ilk tespitini yapan fonogram yapımcısının müzik eserlerini içeren yapımı için geçerlidir (Yönetmelik m.5/1).

Yazılım tescili için kaynak kodun tamamı mı verilir?

Hayır; ticari sır içermeyen programlarda kaynak kodunun ilk ve son yirmi beş sayfası, elli sayfadan kısaysa tamamı verilir (Yönetmelik m.7/1-a). Ticari sır içeren programlarda sırlar bloke edilerek sunulabilir.

Kayıt tescil başvurusu nereye yapılır?

Başvuru Kültür ve Turizm Bakanlığına yapılır; kanunda geçen Bakanlık bu Bakanlıktır (FSEK m.1/B-l, m.13). Zorunlu tescilde başvuru dosyası önce ilgili meslek birliğinin incelemesinden geçirilir (Yönetmelik m.5/2).

Kayıt tescil ücreti ne kadar?

İsteğe bağlı tescilde ücret, 1250 gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımıdır (Yönetmelik m.11). Katsayı dönemsel değiştiğinden güncel tutar başvuru tarihine göre hesaplanmalıdır.

Kayıt tescil belgesi iptal edilebilir mi?

Evet; gerçeğe aykırı bilgi, sahte belge, yargı iptal kararı veya mükerrerlik hâllerinde belge iptal edilir (Yönetmelik m.13). Yanlış beyanda bulunan, FSEK’teki hukuki ve cezai yaptırımlarla da karşılaşır (FSEK m.13).

Belgemi kaybettim, yenisini alabilir miyim?

Evet; günlük bir gazeteye verilen zayi ilanıyla birlikte dilekçeyle başvurulduğunda belge yeniden düzenlenir (Yönetmelik m.12).