Emre Aykırı Davranış Cezası ve İtiraz

Emre Aykırı Davranış Kabahati Nedir?

Kabahatler Kanunu m.32, yetkili makamlar tarafından adli işlemler nedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığın korunması amacıyla hukuka uygun olarak verilen emre aykırı hareket eden kişiye idari para cezası verileceğini düzenler (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.32/1). Kabahatin oluşması için emrin yetkili bir makamdan gelmesi, maddede sayılan amaçlardan birine yönelmesi ve hukuka uygun olması gerekir.

Kanundaki ceza tutarı 100 Türk lirasıdır; ancak idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (m.32/1, m.17/7). Bu nedenle tutanaktaki tutar yıldan yıla değişir ve cezanın verildiği yıla göre kontrol edilmelidir.

Mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 526. maddesine diğer kanunlarda yapılan yollamalar da bu maddeye yapılmış sayılır (m.32/3). Uygulamada bu kabahat çoğunlukla vali veya kaymakamların kamu düzenine ilişkin kararlarına uyulmaması üzerine gündeme gelir.

Emre Aykırılık Cezası Her Durumda Verilebilir mi?

Hayır. Maddenin ikinci fıkrasına göre m.32, ancak ilgili kanunda açıkça hüküm bulunan hâllerde uygulanabilir (m.32/2). Yani bir görevlinin verdiği her talimata uyulmaması bu cezayı doğurmaz; emrin dayandığı kanunun, aykırılık hâlinde m.32'nin uygulanacağını öngörmesi gerekir.

Sık başvurulan dayanak İl İdaresi Kanunu'dur: il genel kurulu, idare kurulları veya en büyük mülki amirlerin kanuni yetkiye dayanarak aldığı ve usulen tebliğ ya da ilan ettiği karar ve tedbirlere aykırı davrananlar, mahallî mülki amir tarafından m.32 uyarınca cezalandırılır (5442 sayılı İl İdaresi Kanunu m.66). Aynı maddeye göre toplumsal olaylarda valinin kamu düzeni için ilan ettiği karar ve tedbirlere aykırılık ise üç aydan bir yıla kadar hapis cezası gerektiren bir suçtur.

Kabahat dolayısıyla idari yaptırım kararı vermeye kanunda açıkça gösterilen makam yetkilidir (m.22); m.32'de bu makam emri veren makamdır. Tutanakta kişinin kimliği, kabahat fiili, deliller, karar tarihi, kararı veren görevlinin kimliği ile fiilin işlendiği yer ve zaman açıkça yazılmalıdır (m.25). Dayanılan kanun hükmünün ve emrin içeriğinin gösterilmemesi itirazda ileri sürülebilecek temel eksikliklerdendir.

İtiraz Süresi Ne Zaman Başlar?

İdari para cezasına karşı kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir; Kanun metninde merci “sulh ceza mahkemesi” olarak geçer. Süre içinde başvurulmazsa karar kesinleşir (m.27/1). Mücbir sebeple süre kaçırılmışsa sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren yedi gün içinde başvurulabilir (m.27/2).

Karar Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir ve tebligat metninde başvurulabilecek kanun yolu, merci ve süre açıkça belirtilir. Karar kişinin huzurunda verilmişse bu husus tutanağa yazılır, kişi bilgilendirildikten sonra tutanağı imzalaması istenir ve bir örneği kendisine verilir. Karar, Hazine ve Maliye Bakanlığının elektronik tebligat altyapısıyla tebliğ edilmişse tebligat, elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (m.26/4).

Başvuru bizzat, kanuni temsilci veya avukat tarafından iki nüsha dilekçeyle yapılır; dilekçede karara ilişkin bilgiler ve ileri sürülen deliller açıkça gösterilir (m.27/3-4). Genel itiraz usulüne ilişkin ayrıntılar idari para cezasına itiraz yazımızda yer alır.

Sulh Ceza Hâkimliği Nasıl Karar Verir?

Hâkimlik önce yetki, süre ve başvuru hakkı yönünden ön inceleme yapar. Başvuru usulden kabul edilirse dilekçe ilgili kuruma tebliğ edilir; kurum en geç 15 gün içinde cevap verir ve işlem dosyasının tamamının bir örneğini sunar (m.28/1-3).

Hâkimlik talep üzerine veya kendiliğinden tarafları dinleyebilir; tanıklık, bilirkişi incelemesi ve keşif hakkında Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uygulanır. Sonuçta karar hukuka uygunsa başvurunun reddine, hukuka aykırıysa idari yaptırım kararının kaldırılmasına karar verilir (m.28/4-8).

Kanun metnine göre on beş bin Türk lirası dâhil idari para cezalarına karşı başvuru üzerine verilen kararlar kesindir (m.28/10). Bu sınırın üzerindeki cezalarda karara tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (m.29). Başvuru yolları tükendikten sonra temel hak ihlali iddiası için Anayasa Mahkemesine 30 gün içinde bireysel başvuru yapılabilir (6216 sayılı Kanun m.47/5).

Ceza Ödenirse veya Taksitlendirilirse Ne Olur?

Kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş idari para cezaları tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir; bu sürede ödenirse cezadan %25 indirim yapılır. Ödeme yapılması, kişinin karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (m.17/6). İtiraz kabul edilirse ödenen tutarın iadesi talep edilir.

Ekonomik durumu müsait olmayan kişi için cezanın, ilk taksiti peşin ödenmek koşuluyla bir yıl içinde dört eşit taksitle ödenmesine karar verilebilir; taksitlerden biri zamanında ve tam ödenmezse kalan tutarın tamamı tahsil edilir (m.17/3). Genel bütçeye gelir kaydedilen cezalar kesinleştikten sonra 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilir (m.17/4).

Emre aykırılıkla karıştırılan bir başka kabahat, görevle bağlantılı olarak sorulduğunda kamu görevlisine kimlik veya adres bilgisi vermekten kaçınmaktır; bu fiil ayrıca düzenlenmiştir ve cezası bilgiyi soran görevli tarafından verilir (m.40). Cezanın verilebileceği ve infaz edilebileceği süreler için idari para cezalarında zamanaşımı yazımıza bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Emre aykırı davranış cezasına itiraz süresi kaç gündür?

15 gündür. Süre kararın tebliği veya tefhimi tarihinden başlar; süresinde başvurulmazsa karar kesinleşir (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27).

Cezayı ödersem itiraz hakkım düşer mi?

Hayır. Bir ay içinde ödemede %25 indirim uygulanır ve ödeme kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (m.17/6).

Emre aykırılık cezasını kim verir?

Kanuna göre bu cezaya emri veren makam karar verir (m.32/1). İl İdaresi Kanunu kapsamındaki karar ve tedbirlere aykırılıkta cezayı mahallî mülki amir verir (5442 sayılı Kanun m.66).

Her talimata uymamak emre aykırılık sayılır mı?

Hayır. Madde ancak ilgili kanunda açıkça hüküm bulunan hâllerde uygulanabilir (m.32/2).

Emre aykırı davranış cezası ne kadardır?

Kanundaki tutar 100 TL'dir; bu tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (m.32/1, m.17/7).

Sulh ceza hâkimliğinin kararına itiraz edilebilir mi?

On beş bin TL dâhil cezalara ilişkin kararlar kesindir; bu tutarın üzerindeki cezalarda iki hafta içinde itiraz edilebilir (m.28/10, m.29).

İdari para cezası taksitle ödenebilir mi?

Evet. Ekonomik durumu müsait olmayan kişi için ilk taksit peşin olmak üzere bir yılda dört eşit taksit kararı verilebilir (m.17/3).