İdari para cezalarında iki ayrı zamanaşımı vardır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 20. maddesindeki soruşturma zamanaşımının dolması hâlinde kabahatten dolayı kişi hakkında idari para cezasına karar verilemez; süre, ceza miktarına göre 3, 4 veya 5 yıl, nispi idari para cezalarında ise 8 yıldır. 21. maddedeki yerine getirme zamanaşımının dolması hâlinde ise verilmiş karar artık yerine getirilemez; bu süre ceza miktarına göre 3, 4, 5 veya 7 yıldır.
5326 sayılı Kanun’un 20. maddesinin birinci fıkrası, soruşturma zamanaşımının dolması hâlinde kabahatten dolayı kişi hakkında idari para cezasına karar verilemeyeceğini belirtir. Bu, cezanın verilmesini engelleyen bir düzenlemedir.
İkinci fıkra süreleri ceza miktarına bağlar: yüzbin Türk Lirası veya daha fazla idari para cezasını gerektiren kabahatlerde beş, ellibin Türk Lirası veya daha fazla idari para cezasını gerektiren kabahatlerde dört, ellibin Türk Lirasından az idari para cezasını gerektiren kabahatlerde üç yıldır.
Üçüncü fıkra, nispi idari para cezasını gerektiren kabahatlerde zamanaşımı süresinin sekiz yıl olduğunu düzenler. Dördüncü fıkraya göre süre, kabahate ilişkin tanımdaki fiilin işlenmesiyle veya neticenin gerçekleşmesiyle işlemeye başlar.
20. maddenin ikinci fıkrasına eklenen cümle, bazı kanunlar bakımından farklı bir kural getirir. Bu kanunlarda belirtilen ve idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmezse idari yaptırım kararı verilemez, verilmiş olanlar düşer.
Bu özel kural; 1111 sayılı Askerlik Kanunu (89. maddesi hariç), 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 2972 sayılı Kanun, 3376 sayılı Kanun, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ve 6001 sayılı Kanun bakımından uygulanır.
Trafik cezalarında bu kural pratikte belirleyicidir. Fiilin işlendiği yılı izleyen takvim yılının son günü geçtikten sonra tebliğ edilen ceza için, zamanaşımı itirazı doğrudan ileri sürülebilir.
20. maddenin beşinci fıkrası, kabahati oluşturan fiilin aynı zamanda suç oluşturması hâlinde suça ilişkin dava zamanaşımı hükümlerinin uygulanacağını düzenler. Bu hâlde kabahat için öngörülen kısa süreler yerine daha uzun ceza zamanaşımı süreleri geçerli olur.
Bu hükmün uygulanabilmesi için fiilin gerçekten bir suç tipine uyması gerekir. İdarenin fiili soyut biçimde suç olarak nitelendirmesi yeterli değildir; suç tipine uygunluk somut olarak gösterilmelidir.
Suç yönünden yürütülen soruşturmanın kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanması, fiilin kabahat olarak değerlendirilmesine engel değildir. Ancak bu durumda hangi zamanaşımı süresinin uygulanacağı ayrıca tartışılır.
5326 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası, yerine getirme zamanaşımının dolması hâlinde idari para cezasına veya mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin kararın artık yerine getirilemeyeceğini belirtir.
İkinci fıkra süreleri şöyle belirler: ellibin Türk Lirası veya daha fazla idari para cezasına karar verilmesi hâlinde yedi, yirmibin Türk Lirası veya daha fazla idari para cezasında beş, onbin Türk Lirası veya daha fazla idari para cezasında dört, onbin Türk Lirasından az idari para cezasında üç yıl. Mülkiyetin kamuya geçirilmesine ilişkin zamanaşımı süresi on yıldır.
Dördüncü fıkraya göre zamanaşımı süresi, kararın kesinleşmesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren işlemeye başlar. Kanun hükmü gereği yaptırımın yerine getirilmesine başlanamaması veya yerine getirilememesi hâlinde zamanaşımı işlemez.
Zamanaşımı, cezaya karşı yapılan başvuruda ilk sırada ileri sürülmesi gereken savunmadır. 5326 sayılı Kanun’un 27. maddesine tabi cezalarda tebliğ veya tefhimden itibaren onbeş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur; özel kanunda idari yargı öngörülmüşse ilgili sürede idare mahkemesine dava açılır.
Tahsil aşamasında zamanaşımı ileri sürülüyorsa, ödeme emrine karşı açılacak davada yerine getirme zamanaşımı iddiası dile getirilir. Bu iddia, kararın kesinleşme tarihinin belgelenmesini gerektirir.
Kesinleşme tarihi ve tebligat tarihleri belirsizse, idareden işlem dosyasının tamamının istenmesi talep edilmelidir. 28. maddenin üçüncü fıkrası, ilgili kamu kurum ve kuruluşunun başvuru dilekçesinin tebliği tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde cevap vermesini ve işlem dosyasının bir örneğini sunmasını öngörür.
Soruşturma zamanaşımı, ceza verilmesini engeller ve fiilin işlendiği andan itibaren işler. Yerine getirme zamanaşımı ise verilmiş ve kesinleşmiş cezanın infazını engeller; kesinleşmeyi izleyen takvim yılı başından itibaren işlemeye başlar.
Bu ayrım, hangi belgelerin toplanacağını da belirler. Soruşturma zamanaşımında fiil tarihi ile karar ve tebliğ tarihleri; yerine getirme zamanaşımında ise kesinleşme tarihi ile tahsil işlemlerinin tarihleri esas alınır.
5326 sayılı Kanun’un 20. maddesine göre yüzbin Türk Lirası veya daha fazla cezayı gerektiren kabahatlerde beş, ellibin Türk Lirası veya daha fazla cezada dört, ellibin Türk Lirasından az cezada üç yıldır. Nispi cezalarda süre sekiz yıldır.
Evet. 20. maddedeki özel cümle uyarınca 2918 sayılı Kanun’un da aralarında bulunduğu bazı kanunlarda, fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü bitimine kadar ceza verilip tebliğ edilmezse karar verilemez, verilmiş olanlar düşer.
5326 sayılı Kanun’un 21. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca kararın kesinleşmesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren işlemeye başlar. Kanun gereği infaza başlanamaması hâlinde zamanaşımı işlemez.
20. maddenin beşinci fıkrası uyarınca kabahati oluşturan fiilin aynı zamanda suç oluşturması hâlinde suça ilişkin dava zamanaşımı hükümleri uygulanır. Bu hâlde kabahat için öngörülen kısa süreler yerine ceza zamanaşımı süreleri geçerlidir.
Ceza kesinleşmemişse başvuru dilekçesinde; kesinleşmiş ve tahsile geçilmişse ödeme emrine karşı açılacak davada ileri sürülür. Sürelerin hesabı için işlem dosyasının tamamının idareden istenmesi talep edilmelidir.
İptal davası, tam yargı davası ve idari para cezalarına itiraz süreçlerinde bize ulaşın.