Eczacının Hukuki Sorumluluğu

Eczanenin Kuruluşu ve Mesul Müdürlük

6197 sayılı Kanun m.5, serbest eczane açmak veya serbest eczanelerde mesul müdür olarak çalışmak isteyen eczacının, en az bir yıl süreyle hizmet sözleşmesine bağlı olarak mesul müdür eczacı ile birlikte yardımcı eczacı olarak çalışmasını zorunlu kılar. Hastane eczanelerinde veya ikinci eczacı olarak en az bir yıl çalışanlar bu şartı yerine getirmiş sayılır.

Aynı madde, reçete sayısı ve ciro gibi ölçütlere göre belirlenen sayıda ikinci eczacı çalıştırılmasını zorunlu tutar. Personel yetersizliğinden kaynaklanan hatalar, işletme organizasyonu kusuru olarak değerlendirilebilir.

Kanunun m.14 hükmü uyarınca hususi eczanelerin diplomalı bir mesul müdür eczacının idaresinde bulunması şarttır. Mesul müdürlük, sorumluluğun kişiselleştirildiği temel bağlantı noktasıdır.

Reçete Kontrolü ve Bilgilendirme Borcu

m.25, eczaneye imal edilmek üzere bırakılan reçetelerin tadil veya tağyir edilmeden hazırlanmasını emreder ve hazırlanan reçetelerin ilaçlarında görülecek hatalardan doğrudan doğruya mesul müdürü sorumlu tutar. Bu hüküm, kusursuz sorumluluğa yaklaşan bir denetim yükümlülüğü öngörmektedir.

Eczacı, reçete içeriğinde yanlışlık bulunduğu kanaatine varması hâlinde ilacı olduğu gibi vermek yerine gerekli girişimde bulunmalıdır. Doz uyumsuzluğu, açık etkileşim riski ya da okunaksız reçete bu kapsamdadır.

Bilgilendirme borcu; ilacın kullanım şekli, saklama koşulları ve bilinen önemli etkileşimleri kapsar. Bu borcun ihlali, ortaya çıkan zarar bakımından kusur değerlendirmesinde esas alınır.

Reçete Yönlendirme ve Tanıtım Yasağı

Kanunun m.24 hükmü, eczacıların kendilerine reçete gönderilmesine yönelik olarak her ne şekilde olursa olsun kurumlar, hekimler, diğer sağlık kurum ve kuruluşları veya üçüncü şahıslar ile açık ya da gizli iş birliği yapmasını yasaklar.

Aynı madde; simsar, kurye elemanı ve benzeri yönlendirici personel bulundurulmasını, reçete toplanmasını veya yönlendirme yapılmasını ve bu yollarla gelen reçetelerin kabul edilmesini de yasaklamıştır. Madde ayrıca eczane eczacıları ve eczaneler adına internet sitesi açılmasına izin vermez.

Bu yasakların ihlali idari yaptırıma tabi olduğu gibi, hastanın uygun ilaca erişimini engellediği ölçüde haksız fiil sorumluluğu bakımından da değerlendirilir.

Tazminat Sorumluluğunun Hukuki Temeli

Yanlış ilaç verilmesi veya hatalı hazırlama nedeniyle doğan zararlarda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.49 uygulanır; kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren bu zararı gidermekle yükümlüdür.

Eczanede çalışan personelin fiilinden doğan zararlar bakımından m.66 devreye girer. Adam çalıştıran, çalışanını seçerken, işiyle ilgili talimat verirken, gözetim ve denetimde bulunurken gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumlu olmaz; aksi hâlde zararı gidermekle yükümlüdür.

Aynı maddenin dördüncü fıkrası, adam çalıştıranın ödediği tazminat için zarar veren çalışana ancak onun bizzat sorumlu olduğu ölçüde rücu edebileceğini belirtir.

İspat, Delil ve Başvuru Yolları

Reçete asılları, ilaç takip sistemi kayıtları, kutu karekod verileri, satış fişleri ve eczane kamera görüntüleri temel delillerdir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.199, elektronik ortamdaki verileri ve görüntü kayıtlarını belge saymaktadır.

İdari yolda il sağlık müdürlüğüne ve ilgili eczacı odasına şikâyet yapılabilir. Zarar doğmuşsa tazminat istemi genel mahkemelerde, tüketici işlemi niteliği taşıyorsa tüketici yargılamasında ileri sürülür.

Fiil aynı zamanda suç oluşturabilir. Taksirle yaralama bakımından 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.89 uygulanır ve birinci fıkra kapsamındaki yaralamada soruşturma şikâyete bağlıdır.

Zamanaşımı ve Sorumluluk Sigortası

Haksız fiile dayalı tazminat istemi 6098 sayılı Kanun m.72 uyarınca zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde fiil tarihinden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Fiil suç oluşturuyor ve ceza kanunları daha uzun süre öngörüyorsa o süre uygulanır.

Eczacılar bakımından mesleki sorumluluk sigortası, zarara uğrayan üçüncü kişinin doğrudan talebini kolaylaştırır. Sigorta teminatı, sorumluluğu ortadan kaldırmaz; yalnızca zararın karşılanma yolunu genişletir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yanlış ilaç verilmesinden kim sorumludur?

6197 sayılı Kanun m.25 uyarınca eczanede hazırlanan reçetelerin ilaçlarındaki hatalardan doğrudan doğruya mesul müdür sorumludur. Zarar doğmuşsa 6098 sayılı Kanun m.49 ve m.66 çerçevesinde tazminat istenebilir.

Eczacı hatalı gördüğü reçeteyi vermek zorunda mıdır?

Hayır. m.25, reçete içeriğinde yanlışlık bulunduğu kanaatine varıldığında eczacının gerekli girişimde bulunmasını öngörür. Doz uyumsuzluğu veya açık etkileşim riskinde ilacın olduğu gibi verilmesi özen borcuna aykırıdır.

Reçete yönlendirme yasağı neyi kapsar?

m.24 uyarınca hekimler, kurumlar veya üçüncü kişilerle açık ya da gizli iş birliği yapılması, yönlendirici personel bulundurulması, reçete toplanması ve bu yolla gelen reçetelerin kabulü yasaktır.

Eczane çalışanının hatasından eczacı sorumlu olur mu?

6098 sayılı Kanun m.66 uyarınca adam çalıştıran, seçme, talimat verme ve denetimde gerekli özeni gösterdiğini ispat etmedikçe sorumludur. Ödediği tazminat için çalışanına, onun bizzat sorumlu olduğu ölçüde rücu edebilir.

Şikâyet için nereye başvurulur?

İl sağlık müdürlüğüne ve bağlı bulunulan eczacı odasına başvurulabilir. Maddi zarar için tazminat davası, suç oluşturan fiiller için Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusu yolu açıktır.