Devlete ve Belediyeye Haciz Yapılır mı?

Devlet Malları Neden Haczedilemez?

İcra ve İflas Kanunu haczedilemeyecek şeyleri sayarken ilk bentte Devlet malları ile mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen malları belirtir (İİK m.82/1-1). Hükümde Devlet malları bakımından kamu hizmetine tahsis edilmiş olup olmamaya göre bir ayrım yapılmamıştır.

Bu nedenle Hazineden veya bir bakanlıktan alacaklı olan kişi, alacağını Devlete ait taşınmaz, araç veya hesaplara haciz koyarak tahsil edemez. Haczi istenen malın haczinin caiz olup olmadığını icra müdürü kendiliğinden değerlendirir ve talebi kabul veya reddeder (İİK m.82 son fıkra).

Kanun yabancı devletler için ayrı bir hüküm içerir: yabancı devlet aleyhine başlatılan ilamlı takiplerde icra emrinde, uluslararası anlaşmalar saklı kalmak kaydıyla, borçlu devlete ait mallar hakkında cebri icra yapılabileceği ayrıca ihtar edilir (İİK m.32/2).

Belediyenin Hangi Malları Haczedilemez?

Belediye Kanunu dört grup değeri hacizden korur: belediyenin proje karşılığı borçlanma yoluyla elde ettiği gelirler, şartlı bağışlar, kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan mallar ve belediye tarafından tahsil edilen vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez (5393 sayılı Kanun m.15).

Koruma bu dört grupla sınırlı olduğundan, kamu hizmetinde fiilen kullanılmayan belediye malları ile bu kapsama girmeyen gelirler haczedilebilir. Örneğin hizmette kullanılan bir çöp kamyonu veya itfaiye aracı haczedilemezken, fiilen hizmette kullanılmayan bir taşınmaz için durum farklıdır; belirleyici olan malın kayıttaki niteliği değil, kamu hizmetinde fiilen kullanılıp kullanılmadığıdır.

Aynı maddede belediye mallarına karşı suç işleyenlerin Devlet malına karşı suç işlemiş sayılacağı da düzenlenmiştir. Bu eşitleme ceza hukuku bakımından yapılmıştır; haciz bakımından belediye malları için uygulanacak kural, m.15'teki özel haczedilmezlik düzenlemesidir.

Belediyeye Haciz Öncesinde Hangi Usul İzlenir?

2014'te eklenen hükme göre icra dairesi, haciz kararı almadan önce belediyeden borca yeter miktarda haczedilebilecek mal gösterilmesini ister. On gün içinde yeterli mal beyan edilmezse yapılacak haciz, alacak miktarını aşacak şekilde yapılamaz (5393 sayılı Kanun m.15). Fıkradaki "haciz işlemi sadece gösterilen bu mal üzerine uygulanır" ibaresi Anayasa Mahkemesinin 17.06.2015 tarihli, E.2014/194, K.2015/55 sayılı kararıyla iptal edildiğinden, haczin yalnızca belediyenin gösterdiği mal üzerine uygulanması zorunluluğu kalmamıştır.

Bu kural, genel aşkın haciz yasağıyla birlikte uygulanır: borçlunun mallarından alacaklının ana para, faiz ve masraflar dahil alacağına yetecek miktar haczolunur ve bu miktarı aşacak şekilde haciz yapılamaz (İİK m.85).

Belediyenin banka hesaplarına haciz, üçüncü kişideki alacakların haczine ilişkin usulle, bankaya haciz ihbarnamesi gönderilerek yapılır (İİK m.89). Hesaptaki para belediyenin tahsil ettiği vergi, resim ve harç gelirlerinden veya proje kredisinden oluşuyorsa haczedilemez; belediye bu durumda haczin kaldırılmasını şikâyet yoluyla isteyebilir.

Mahkeme Kararı İdareye Karşı Nasıl Uygulanır?

İdari yargı kararlarında Kanun ayrı bir ödeme düzeni öngörür: konusu belli bir miktar paranın ödenmesi olan davalarda hükmedilen tutar ile her türlü davada hükmedilen vekâlet ücreti ve yargılama giderleri, davacının idareye yazılı olarak bildireceği banka hesabına, bu bildirim tarihinden itibaren kararların uygulanması için öngörülen ve 30 günü geçemeyen süre içinde yatırılır. Bu süre içinde ödeme yapılmazsa karar genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur (İYUK m.28/1-2).

Tazminat ve vergi davalarında idare, kararın tebliğ tarihi ile ödeme tarihi arasındaki süre için 6183 sayılı Kanun m.48'e göre belirlenen tecil faizi oranında faiz öder; ancak kararın davacıya tebliği ile banka hesabının idareye bildirildiği tarih arasında faiz işlemez (İYUK m.28/6). Bu nedenle kararı alır almaz hesap bilgisini idareye yazılı olarak bildirmek, hem süreyi hem faizi başlatır.

Adli yargıdan alınan ve para ödenmesine ilişkin bir kararla belediyeye karşı ilamlı icra takibi yapıldığında icra emri borçluya tebliğ edilir ve hükmolunan tutarın 7 gün içinde ödenmesi istenir (İİK m.32). Kamu idareleri ve mahalli idarelere tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur (Tebligat Kanunu m.7/a).

Kamu İdaresine Karşı Haciz Talebinde Nelere Dikkat Edilir?

İcra müdürünün haciz talebini reddetmesi veya haczedilemeyen bir mala haciz koyması hâlinde, ilgili taraf işlemi öğrendiği tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunabilir (İİK m.16). Belediye malının kamu hizmetinde fiilen kullanılıp kullanılmadığı gibi sorular bu şikâyette tartışılır.

Kamu kurum ve kuruluşlarının kendi kuruluş kanunlarında da haczedilmezlik hükümleri bulunabilir; bu tür mallar da "mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar" olarak İİK m.82/1-1 kapsamında korunur. Haciz talebinden önce borçlu idarenin tabi olduğu özel kanunun incelenmesi bu nedenle gereklidir.

Mahkeme kararına göre süresinde işlem tesis edilmemesi veya eylemde bulunulmaması hâlinde idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir; kararın kamu görevlilerince yerine getirilmemesinden doğan tazminat davası ise ancak ilgili idare aleyhine açılır (İYUK m.28/3-4).

Sıkça Sorulan Sorular

Belediyenin banka hesabına haciz konabilir mi?

Konabilir; ancak hesaptaki para tahsil edilen vergi, resim ve harç geliri, proje kredisi geliri veya şartlı bağış ise haczedilemez (5393 s.K. m.15).

Belediye araçlarına haciz konur mu?

Kamu hizmetinde fiilen kullanılan araçlar haczedilemez (5393 s.K. m.15); hizmette kullanılmayan mallar ise haczedilebilir.

Hazineye veya bir bakanlığa ait taşınmaz haczedilebilir mi?

Hayır; Devlet malları haczedilemez (İİK m.82/1-1).

İdare mahkemesinin hükmettiği parayı idare kaç günde öder?

Banka hesabının idareye yazılı bildiriminden itibaren 30 günü geçemeyen süre içinde (İYUK m.28/1-2).

İdare süresinde ödemezse ne olur?

Karar genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur (İYUK m.28/2); tazminat ve vergi davalarında ayrıca tecil faizi oranında faiz işler (İYUK m.28/6).

Belediyeye haciz öncesinde ne kadar süre verilir?

Borca yeter mal göstermesi için 10 gün (5393 s.K. m.15).

Haczedilemeyen belediye malına haciz konursa ne yapılır?

İşlemi öğrenme tarihinden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilebilir (İİK m.16).