Davayı Kaybeden Masrafları Öder mi?

Yargılama Giderlerine Neler Girer?

Kanun, yargılama giderlerini tek tek sayar (6100 sayılı HMK m.323). Bunlar başvurma, karar ve ilam harçları; dava nedeniyle yapılan tebliğ ve posta giderleri; dosya ve evrak giderleri; geçici hukuki koruma tedbirleri ile protesto, ihbar, ihtarname ve vekâletname düzenlenmesine ilişkin giderler; keşif giderleri; tanık ile bilirkişiye ödenen ücretler ve resmî dairelerden alınan belgeler için ödenen harç ve ücretlerdir. Liste, yargılama sırasında yapılan diğer giderlerle tamamlanır.

Vekille takip edilen davalarda kanuna göre takdir olunacak vekâlet ücreti de yargılama giderine dahildir (HMK m.323/1-ğ). Burada söz konusu olan, tarafın kendi avukatıyla anlaştığı sözleşme ücreti değil, mahkemenin tarifeye göre hükmettiği ücrettir. Avukatlık asgari ücret tarifesi her yıl Türkiye Barolar Birliğince hazırlanır ve ücretin takdirinde hükmün verildiği tarihte yürürlükte olan tarife esas alınır (1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.168).

Kararla karşı tarafa yüklenen vekâlet ücreti, davayı kazanan tarafın değil avukatının hakkıdır; iş sahibinin borcu nedeniyle takas ve mahsup edilemez, haczedilemez (Avukatlık Kanunu m.164). Dava açarken yatırılacak harç ve avansın yaklaşık tutarını görmek için dava harcı ve gider avansı hesaplama aracından yararlanılabilir.

Kısmen Kazanılan Davada Masrafı Kim Öder?

Davada iki taraftan her biri kısmen haklı çıkarsa mahkeme, yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştırır (HMK m.326/2). Örneğin talep edilen alacağın yüzde altmışı kabul edilmişse, giderlerin yüzde altmışının davalıya, yüzde kırkının davacıya yükletilmesi bu kuralın doğal sonucudur. Talep sonucunun gerçekçi belirlenmesi, bu yüzden davayı kazanan tarafın da gider ödemesi riskini doğrudan etkiler.

Anayasa Mahkemesi bu oransal paylaştırma kuralını iki dava türü yönünden iptal etmiştir: kamulaştırmasız el atma sebebine dayalı tazminat davaları (AYM 30.11.2023, E.2023/101, K.2023/207) ve manevi tazminat davaları (AYM 25.12.2024, E.2024/29, K.2024/226). Bu iki dava türünde, talebin bir kısmının reddedilmesi giderlerin m.326/2 uyarınca haklılık oranına göre bölünmesi sonucunu doğurmaz.

Aleyhine hüküm verilenler birden fazla ise mahkeme, yargılama giderlerini bunlar arasında paylaştırabileceği gibi müteselsilen sorumlu tutulmalarına da karar verebilir (HMK m.326/3). Hangi davalının hangi tutardan ve hangi sıfatla sorumlu olduğu, hüküm fıkrasındaki gider dökümünden izlenir.

Feragat veya Kabul Hâlinde Masrafı Kim Öder?

Davadan feragat eden davacı veya davayı kabul eden davalı, davada aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilir (HMK m.312/1). Feragat veya kabul, talep sonucunun yalnız bir kısmına ilişkinse giderlere mahkûmiyet de o kısma göre belirlenir. Bu beyanların usulü ve geri alınamaması gibi sonuçları davadan feragat ve davayı kabul yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Önemli bir istisna vardır: davalı, davanın açılmasına kendi hâl ve davranışıyla sebebiyet vermemiş ve yargılamanın ilk duruşmasında davacının talep sonucunu kabul etmişse yargılama giderlerini ödemeye mahkûm edilmez (HMK m.312/2). Dava öncesinde kendisinden hiçbir talepte bulunulmamış ve borcu tartışmayan davalı, ilk duruşmada kabul beyanında bulunarak bu istisnadan yararlanabilir; kabulün sonraki duruşmalara bırakılması bu imkânı ortadan kaldırır.

Davanın konusuz kalması sebebiyle esas hakkında karar verilmesine gerek kalmazsa hâkim, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre giderlere hükmeder (HMK m.331/1). Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra davaya başka mahkemede devam edilirse giderlere o mahkeme hükmeder; devam edilmezse talep üzerine ilk mahkeme davacıyı giderlere mahkûm eder (HMK m.331/2). Davanın açılmamış sayılmasına karar verilen hâllerde giderler davacıya yükletilir (HMK m.331/3).

Davayı Kazanan Taraf Neden Masraf Ödeyebilir?

Gereksiz yere davanın uzamasına veya gider yapılmasına sebebiyet veren taraf, davada lehine karar verilmiş olsa bile karar ve ilam harcı dışında kalan yargılama giderlerinin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir (HMK m.327/1). Sonuca etkisi olmayan inceleme talepleriyle yargılamayı uzatmak, haklı tarafı da bu hükmün kapsamına sokabilir.

Davada sıfatı olmadığı hâlde davacıyı, davalı sıfatı kendisine aitmiş gibi yanıltıp kendisine karşı dava açılmasına sebep olan kişi yararına, dava sıfat yokluğu nedeniyle reddedilse bile yargılama giderine hükmedilmez (HMK m.327/2). Fer’î müdahil olarak davaya katılan kişi ise yanında yer aldığı taraf haksız çıkarsa yalnızca fer’î müdahale giderinden sorumlu tutulur (HMK m.328).

Kötüniyetli davalı veya hiçbir hakkı olmadığı hâlde dava açan taraf, yargılama giderlerinden başka, diğer tarafın avukatıyla kararlaştırdığı vekâlet ücretinin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir; miktar tartışmalı ya da fahiş ise ücreti mahkeme takdir eder (HMK m.329/1). Bu kişilere ayrıca disiplin para cezası verilebilir; bu duruma vekil sebebiyet vermişse ceza vekile uygulanır (HMK m.329/2).

Avans Nasıl Geri Alınır, Gider Nasıl Gösterilir?

Yargılama giderlerine mahkemece resen hükmedilir; taraflar ayrıca talep etmese de karar verilir (HMK m.332/1). Giderin tutarı, hangi tarafa ve hangi oranda yükletildiği ve dökümü hüküm altında gösterilir (HMK m.332/2). Hükümden sonra yapılan giderler ise miktarı, dökümü ve yükletileceği tarafla birlikte ilamın altına yazılır (HMK m.332/3).

Dava açılırken yatırılan gider avansının kullanılmayan kısmı, hükmün kesinleşmesinden sonra mahkemece kendiliğinden iade edilir; iade kararının tebliğ gideri iade edilecek avanstan karşılanır (HMK m.333). Avans dava sırasında yetersiz kalırsa davacıya tamamlaması için iki haftalık kesin süre verilir (HMK m.120/2); bu sürenin kaçırılmasının sonuçları gider avansı ve davanın usulden reddi yazısında açıklanmıştır.

Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan yargılama giderlerini ödeme gücü bulunmayan kişiler, talepleri açıkça dayanaktan yoksun olmamak kaydıyla adli yardımdan yararlanabilir (HMK m.334/1). Adli yardım, giderlerin dava açılırken ödenememesi nedeniyle hak arama yolunun kapanmasını önlemeye yöneliktir.

Sıkça Sorulan Sorular

Davayı kaybedersem karşı tarafın avukat ücretini öder miyim?

Evet; karşı taraf avukatla temsil edildiyse mahkemenin tarifeye göre takdir ettiği vekâlet ücreti aleyhine hüküm verilen tarafa yükletilir (HMK m.323/1-ğ, m.330). Karşı tarafın avukatıyla yaptığı sözleşmedeki ücret ise kural olarak ödenmez; kötüniyet veya hiçbir hakkı olmadan dava açma hâli bunun istisnasıdır (HMK m.329/1).

Avukatsız kazandığım davada vekâlet ücreti alabilir miyim?

Hayır; vekâlet ücretine yalnız vekil ile takip edilen davalarda hükmedilir (HMK m.330). Bunun yerine duruşmalarda hazır bulunduğunuz günlerin gündelik, yol ve konaklama giderlerine karşılık hâkimin takdir edeceği bir miktar yargılama giderine eklenir (HMK m.323/1-g).

Dava kısmen kabul edilirse masraf nasıl bölünür?

Giderler tarafların haklılık oranına göre paylaştırılır (HMK m.326/2). Anayasa Mahkemesi bu kuralı manevi tazminat ve kamulaştırmasız el atma tazminatı davaları yönünden iptal ettiğinden, bu iki dava türünde oransal paylaştırma uygulanmaz.

Davadan vazgeçersem masrafları kim öder?

Feragat eden taraf, aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini öder (HMK m.312/1). Feragat talebin yalnız bir kısmına ilişkinse gider sorumluluğu da o kısma göre belirlenir.

Davalı ilk duruşmada davayı kabul ederse masraf öder mi?

Davanın açılmasına kendi davranışıyla sebep olmamış ve ilk duruşmada talep sonucunu kabul etmişse ödemez (HMK m.312/2). Bu şartlardan biri yoksa kabul eden davalı, aleyhine hüküm verilmiş gibi giderlere mahkûm edilir (HMK m.312/1).

Gider avansının artanı ne zaman geri verilir?

Hükmün kesinleşmesinden sonra mahkeme, kullanılmayan avansın iadesine kendiliğinden karar verir (HMK m.333). İade kararının tebliğ gideri bu tutardan düşülür.

Dava açılmamış sayılırsa masraflar ne olur?

Davanın açılmamış sayılmasına karar verilen hâllerde yargılama giderleri davacıya yükletilir (HMK m.331/3).