Bonoda Vade ve Düzenleme Tarihi Hataları

Bonoda Hangi Tarihler Zorunludur?

TTK m.776 bononun yedi unsurunu sayar; bunlardan ikisi tarihle ilgilidir: vade ve düzenlenme tarihi ile yeri. Diğer unsurlar bono kelimesi, kayıtsız şartsız ödeme vaadi, ödeme yeri, lehtarın adı ve düzenleyenin imzasıdır.

Bu iki tarih aynı sonuca bağlanmamıştır. Düzenlenme tarihi eksikliği için kanun bir tamamlayıcı kural öngörmez; vade eksikliği ise kanunla tamamlanır (TTK m.777/2). Bu nedenle iki hatanın sonuçları ayrı değerlendirilmelidir.

Tarihlerin sonradan doldurulması da mümkündür: tedavüle çıkarılırken tamamen doldurulmamış senet anlaşmaya aykırı doldurulursa, bu itiraz kural olarak iyi niyetli hamile karşı ileri sürülemez (TTK m.680, m.778/2).

Düzenleme Tarihi Olmayan Bono Geçerli midir?

Hayır: TTK m.777/1 uyarınca m.776’daki unsurlardan birini içermeyen senet, kanunda sayılan istisnalar dışında bono sayılmaz. Düzenlenme tarihi bu istisnalar arasında yer almadığından, tarihsiz senet kambiyo senedi niteliği taşımaz.

Düzenlenme yeri ise farklıdır: yer yazılmamışsa bono, düzenleyenin adının yanında yazılı yerde düzenlenmiş sayılır (TTK m.777/4). Yani yer eksikliği kurtarılabilir, tarih eksikliği kurtarılamaz.

Yargıtay uygulamasında düzenleme tarihinin gün, ay ve yıl olarak tam ve okunaklı yazılması aranır; tarihin anlaşılamaması da çoğu durumda tarihin hiç yazılmamasıyla aynı sonuca bağlanır. Tarihin rakam ve yazıyla farklı gösterildiği durumlar tartışmalı olabildiğinden somut senede göre değerlendirilmelidir.

Vade Nasıl Yazılmalıdır?

Vade yalnızca dört şekilde belirlenebilir: görüldüğünde, görüldükten belirli bir süre sonra, düzenlenme gününden belirli bir süre sonra veya belirli bir günde (TTK m.703, m.778 yollamasıyla). Vadesi başka şekilde yazılan veya birbirini izleyen birden fazla vade gösteren senet batıldır.

Bu kural, uygulamada tek bir senede “her ay şu kadar ödenecektir” gibi taksit takvimi yazılmasını riskli hâle getirir. Taksitli ödeme istenirse her taksit için ayrı bono düzenlenmesi güvenli yoldur.

Vade hiç yazılmamışsa bono geçersiz olmaz; görüldüğünde ödenecek bono sayılır (TTK m.777/2). Görüldüğünde ödenecek senedin düzenlenme gününden itibaren bir yıl içinde ödeme için ibrazı gerekir (TTK m.704). Vade resmî tatile rastlarsa ödeme ilk iş günü istenebilir (TTK m.752).

Vade Düzenleme Tarihinden Önceyse Ne Olur?

Kanunda bu duruma özel bir madde yoktur; ancak Yargıtay uygulamasında vade tarihinin düzenleme tarihinden önce gösterilmesi, TTK m.703 anlamında geçerli bir vade içermeyen senet olarak değerlendirilmekte ve senedin kambiyo vasfını yitirdiği kabul edilmektedir.

Bu tür çelişkiler çoğunlukla yazım hatasından doğar; örneğin yıl rakamının yanlış yazılması. Hamil açısından sonucun ağır olması nedeniyle senet teslim alınırken iki tarihin sırası mutlaka kontrol edilmelidir.

Vade ile düzenleme tarihinin aynı gün olması ise kendi başına geçersizlik sebebi olarak düzenlenmemiştir. Tereddüt yaratan hâllerde güncel içtihadın ayrıca araştırılması gerekir.

Bono Vasfı Yoksa Takip ve Alacak Ne Olur?

Takibe konu senet kambiyo senedi vasfında değilse borçlu bunu ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürebilir (İİK m.168/3, m.170/a). İcra mahkemesi bu hususu kendisine usulüne göre gelen işlerde resen de dikkate alarak takibi iptal edebilir.

Kambiyo vasfının yokluğu alacağın ortadan kalktığı anlamına gelmez. Senet imzalı bir borç belgesi olarak genel haciz yoluyla takipte veya alacak davasında delil olarak kullanılabilir; ancak kambiyo takibinin hızlı ve itirazı sınırlı yapısından yararlanılamaz.

Geçerli bir bonoda ise düzenleyene karşı istemler vadeden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m.749/1, m.779). Zamanaşımı dolduktan sonra da düzenleyen, hamilin zararına zenginleştiği ölçüde bir yıl daha sorumlu kalır (TTK m.732).

Senedi Almadan Önce Kontrol Listesi

Düzenlenme tarihinin gün, ay ve yıl olarak eksiksiz yazıldığını ve vadenin bu tarihten sonra geldiğini kontrol edin. TTK m.777/1 uyarınca tarihsiz senet bono sayılmaz.

Vadenin tek bir tarih veya kanunda sayılan dört türden biri olarak yazıldığını doğrulayın; taksit takvimi içeren tek senet yerine her taksit için ayrı bono düzenletin (TTK m.703/2).

Borçlu tarafındaysanız ve senette tarih hatası varsa ödeme emrindeki 5 günlük şikâyet süresini kaçırmayın; kambiyo vasfına ilişkin itirazlar bu süre içinde icra mahkemesine bildirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Düzenleme tarihi yazılmayan bono geçerli mi?

Hayır. Düzenlenme tarihi zorunlu unsurdur ve eksikliği kanunla tamamlanmaz; bu senet bono sayılmaz (TTK m.776, m.777/1).

Vadesi yazılmayan bono geçersiz mi?

Hayır. Vadesi gösterilmemiş bono görüldüğünde ödenecek bono sayılır (TTK m.777/2).

Görüldüğünde ödenecek bono ne zamana kadar ibraz edilmeli?

Kural olarak düzenlenme gününden itibaren bir yıl içinde ödeme için ibraz edilmelidir (TTK m.704, m.778).

Tek bonoya birden fazla taksit vadesi yazılabilir mi?

Hayır. Birbirini izleyen çeşitli vadeler gösteren senet batıldır; her taksit için ayrı bono düzenlenmelidir (TTK m.703/2).

Vade tarihi düzenleme tarihinden önce olursa ne olur?

Kanunda özel hüküm yoktur; Yargıtay uygulamasında bu durumda senedin kambiyo vasfını yitirdiği kabul edilmektedir.

Düzenleme yeri yazılmazsa bono geçersiz olur mu?

Hayır. Yer yazılmamışsa bono, düzenleyenin adının yanında yazılı yerde düzenlenmiş sayılır (TTK m.777/4).

Bono vasfına itiraz kaç gün içinde yapılır?

Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla yapılır (İİK m.168/3).

Vade günü pazara denk gelirse ne olur?

Ödeme ancak tatili izleyen ilk iş günü istenebilir (TTK m.752).

Bono zamanaşımı ne kadar?

Düzenleyene karşı istemler vadeden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m.749/1, m.779).